De impact van droogte op de landbouw in Nederland
Droogte is een uitdaging voor zowel de akkerbouw als de veehouderij in Nederland en het is er een die steeds groter wordt. De weerpatronen veranderen en periodes van extreme droogte komen vaker voor. Dit heeft grote gevolgen voor de teelt van gewassen.
Het effect op verschillende gewassen en soorten bodems loopt sterk uiteen. Ook zijn zowel het seizoen als de beschikbaarheid van beregening belangrijke factoren die de uiteindelijke impact van droogte op het gewas bepalen. Afhankelijk van de omstandigheden presteren sommige gewassen relatief goed, terwijl andere aanzienlijke opbrengstverliezen laten zien.
Zaaien en poten van gewassen
Het effect van droogte is het meest zichtbaar bij ontkiemende zaden en jonge planten die in de ontwikkelingsfase kwetsbaar zijn voor vochttekort. Bij aardappelen is te zien dat pootaardappelen onder droge omstandigheden letterlijk kunnen verstenen in de grond of er komt maar een zwakke kiem boven. Een laat groeiseizoen verergert dit probleem, omdat de energie in de kiemen dan al deels is uitgeput. Plantverliezen zijn groter als na het poten van de aardappelen extreme droogte volgt.
Het effect van droogte verschilt per grondsoort. Op de vochtopgevende gronden zijn de gevolgen van droge weersomstandigheden minder direct zichtbaar. Op zwaardere gronden staat weinig loof op de aardappelen, die drogen eerder uit, omdat vocht en voedingsstoffen minder goed getransporteerd worden. Zo kunnen tekorten aan bijvoorbeeld mangaan en kali ontstaan.
Bij uien leidt droogte, vaak in combinatie met schade door bonenvlieglarven en korstvorming op het bodemoppervlak, tot een dunne opkomst en moeizame groei. De algemene ontwikkeling van het gewas blijft achter, wat uiteindelijk een lagere opbrengst tot gevolg heeft.
Vanuit economisch perspectief hoeft droogte voor de akkerbouw niet altijd negatief uit te pakken. Bij droogte groeien er minder goede aardappelen. Daarom stijgen de marktprijzen vaak. Droogte zorgt ook voor minder gunstige omstandigheden voor schimmelziekten. Ziekten als valse meeuwdauw in uien en phytophthora in aardappelen maken minder kans.
Akkerbouwers en melkveehouders zijn volop aan het beregenen om de groei in de gewassen te houden en schade te voorkomen. Maar wanneer en op welke percelen begin je met beregenen? En hoe zorg je voor een goede vochthuishouding van de bodem? Louis Nannes vertelt over de verschillende manieren waarop je het gewas goed kunt houden.
Meer videoreportages over de akkerbouw vind je in het YouTube-kanaal van Boerderij.
Links
- Lees meer over droogte op de website van Boerderij.
- Lees meer over droogte op de website van Future Farming.
- Lees over precisieberegening, variabel zaaien en monitoringsystemen bij Nationale Proeftuin Precisielandbouw (NPPL)
- Lees nieuws en achtergronden over water
- Lees nieuws en achtergronden over de rol van de waterschappen in Nederland
- Droogte bedreigt gewassen: aardappelen en uien hebben het zwaar
- Droog weer vooral positief voor akkerbouw
- 'Structurele droogte dwingt boeren van crisis- naar risicomanagement'
- Zorgen over droogte laat prijzen stijgen
- Zomerweer dempt druk schimmels
- Marktcijfers van akkerbouwgewassen in de grootste agrarische marktprijzendatabase van Nederland
Grondsoort en bodemgezondheid
Het effect van droogte op het gewas verschilt per grondsoort en een gewas reageert afhankelijk van de grondsoort anders op droogte. Op goede, vochtopgevende gronden is het effect van droogte minder snel zichtbaar dan op zwaardere gronden. Soort bodem en de gezondheid van de bodem zijn belangrijke factoren bij de droogtebestendigheid van gewassen. Sommige bodemsoorten houden vocht beter vast dan andere.
Organische stof
Organische stof versterkt de bodemgezondheid op uiteenlopende manieren. Zo levert het nutriënten als stikstof en fosfaat aan gewassen en voorkomt het dat deze uitspoelen. Daarnaast speelt organische stof een cruciale rol in de waterhuishouding, omdat het veel water opneemt en gewassen zo minder snel verdrogen.
Ook draagt organische stof bij aan een goede bodemstructuur. Het maakt zwaardere grond makkelijker te bewerken. In lichtere bodems houdt het mineralen vast die bijdragen aan stabiliteit. Hierdoor is de bodem minder stuifgevoelig en wordt winderosie tegengegaan.
Waterhuishouding
Langdurige droogte en hevigere neerslag als gevolg van klimaatverandering vragen om een bodem die daartegen bestand is. De waterhuishouding in de bodem is essentieel voor een goede gewasgroei en een stabiele opbrengst. Een optimaal bodemvochtgehalte wordt bereikt door voldoende organische stof aan te voeren, groenbemesters te telen en passende grondbewerking toe te passen.
Het is aan te raden om bij de gewaskeuze en teeltplanning rekening te houden met de eigenschappen van de bodem op specifieke percelen. Sommige gewassen, zoals tarwe, blijken beter bestand tegen droogte dan bijvoorbeeld zaaiuien, die gevoeliger zijn en meer achterblijven in groei tijdens droge periodes
Een gezonde bodem met voldoende organische stof en humus is essentieel om water vast te houden. Humus verbetert de infiltratiecapaciteit van de bodem en werkt als een spons. Dit zorgt voor een betere vochtvoorziening. Ook speelt humus een cruciale rol in het vasthouden en vrijmaken van mineralen. Wortels dragen via suikers bij aan humusvorming en stimuleren het bodemleven. Kruimelstructuur, geur en bodemanalyse geven inzicht in de bodemkwaliteit. Adviezen voor verbetering van de bodem verschillen per situatie, maar richten zich op geschikte bemesting, de juiste grondbewerking en een passende gewaskeuze.
In de videoreportage vertelt Martijn van Vijfeijken, Adviseur Bodem, Bemesting & Plantgezondheid bij Vitaland Advies hoe je het organische stofgehalte in de bodem vergroot.Meer videoreportages over de akkerbouw vind je in het YouTube-kanaal van Boerderij.
Links
- Organische stof, tips voor een gezonde bodem
- Nieuwe crisis op de loer, nu over bodembeheer
- Erosie kost landbouw EU opbrengst
- ‘Droogte wordt nieuwe normaal’
- Akkerbouwer ziet klimaatadaptief bodemvochtbeheer renderen
- Bodemvochtsensoren geven indicatie, geen harde cijfers
- NPPL vergelijkt op klei en zand 9 bodemvochtsensoren
- Lees meer over droogte op de website van Boerderij.
- Lees meer over droogte op de website van Future Farming.
- Lees over precisieberegening, variabel zaaien en monitoringsystemen bij Nationale Proeftuin Precisielandbouw (NPPL)
- Lees nieuws en achtergronden over water
- Lees nieuws en achtergronden over de rol van de waterschappen in Nederland
Invloed van de seizoenen op gewasgroei
Groei van gewassen hangt vanzelfsprekend nauw samen met de weersomstandigheden in het seizoen. Niets is veranderlijker dan het weer en de omstandigheden verschillen dan ook van jaar tot jaar. Ze hebben een directe invloed op zowel de ontwikkeling van het gewas als de uiteindelijke opbrengst. Waar in het ene jaar droogte leidt tot te kleine aardappelen, kan een jaar met meer neerslag zorgen voor meer groei.
Voorjaarsomstandigheden
Een koud voorjaar met aansluitend droogte kan de groei van gewassen flink vertragen. Tegelijk kan ook een nat voorjaar op uiteenlopende manieren uitpakken, afhankelijk van de regio en het bedrijf. Deelnemers aan de NPPL meldden verschillende effecten. Zo vertelt een akkerbouwer dat hij door aanhoudende regen drie weken lang niet kon poten. Uiteindelijk kon hij pas in juni de ruggen frezen. De verwachting is een opbrengstverlies van 10 tot 20 procent, vooral als gevolg van het verkorte groeiseizoen.
Moment van neerslag
Niet alleen de hoeveelheid neerslag, maar ook het moment waarop die valt, bepaalt de ontwikkeling van het gewas. Als regen in het voorjaar op het juiste moment komt, dan kan dat gunstig uitpakken. Droogte in de zomer heeft vooral impact op late teelten en voedergewassen, zoals gras en mais.
Niet-kerende grondbewerking (NKG) is een vorm van gereduceerde grondbewerking. Het is een van de maatregelen die bijdraagt aan duurzaam bodembeheer. Het grootste voordeel van NKG is dat het tot een betere bodem leidt met een betere waterinfiltratie en minder problemen met droogte. In de videoreportage vertelt akkerbouwer Gerrit Lucas uit het Brabantse Lage Zwaluweer meer over.
Het is droog en de weersvoorspelling staat op 0 procent neerslag. Beregenen is dan de maatregel die voor hand ligt. Melkveehouder Wilry Giesen vertelt in dde videoreportage over de voordelen van druppelirrigatie in mais op zandgrond. Afhankelijk van het weer varieert de maisopbrengst van 11 ton droge stof per hectare tot circa 17 ton droge stof. Dankzij de druppelirrigatie steeg de opbrengst naar 20 tot 21 ton droge stof per hectare. Meer videoreportages over de akkerbouw vind je in het YouTube-kanaal van Boerderij.
Links
- Effect nat voorjaar verschilt sterk tussen NPPL-bedrijven
- Europa snakt naar water
- Druppelirrigatie in mais
- 10 tips voor betrouwbare regenhaspels
- Meer informatie over beregenen bij Boerderij
- Meer informatie over water en droogte bij Future Farming
