‘True price’

De maatschappelijke kosten en baten van landbouwproducten zijn zo divers dat je er weinig mee kunt.Vorig jaar heeft het LEI, dat nu WER heet, onderzoek gedaan naar true price, dat is de echte prijs van producten. Het deed dat in opdracht van de regering, samen met een stichting die heel erg voorvechter van true price is. Laat ik meteen een teleurstellende mededeling doen, uit het gepuzzel komt geen prijs, maar een enorme lijst van effecten, waar je weinig mee kunt. De gedachte achter de echte prijs is goed te verdedigen. Bij alles dat wordt geproduceerd, ontstaan kosten en opbrengsten die niet in de marktprijs meegenomen worden. ‘De melkveehouderij produceert melk, maar ook landschap’LandschapsonderhoudZo levert de landbouw mooie boerenerven, maar ook vormen van milieuvervuiling. Even kort door de bocht: de melkveehouderij produceert melk, maar ook landschap. Voor dat bijproduct zou de consument moeten betalen, de melk moet dus duurder. De boer ontvangt dan meer geld en kan dat inzetten voor landschapsonderhoud. Dat gebeurt niet zomaar, iemand of iets moet de boer daartoe aanzetten of verplichten. Want anders leidt de hogere melkprijs tot meer melk en juist een minder mooi landschap. Feitelijk werkt dit proces nu ook al een beetje.Weidemelk en weidetoeslagZuivelcoöperaties verkopen weidemelk aan consumenten. De hogere prijs voor weidemelk wordt doorgegeven aan de melkveehouder in de vorm van een weidetoeslag. Voor ‘koe-in-de-wei’ lukt het dus een beetje, maar als je alle positieve en negatieve maatschappelijke effecten wilt berekenen, en met prijstoeslagen en -heffingen wilt doorvertalen naar de melkveehouder, dan is het einde zoek. Niet alleen omdat het om veel verschillende effecten gaat, maar ook omdat veel zaken heel subjectief zijn, wat de één mooi of leuk vindt, vindt de ander niks. Daar komt bij dat voedselproducten op verschillende bedrijven in Nederland en de wereld met heel verschillende technieken, en dus verschillende effecten, geteeld worden. Kortom, het wordt een ratjetoe.‘De staatssecretaris was nogal enthousiast over dit onderzoek. Ik niet’Maatschappelijke effectenEn dat is nu precies wat het er in het rapport gebeurt. Voor een paar eenvoudige producten, tafelaardappelen, sperziebonen en nog zo wat, is geprobeerd zicht te krijgen op de maatschappelijke effecten. Die lopen van onderbetaalde arbeid tot allerlei milieueffecten. De lijst had nog veel langer gekund, maar het is in elk geval wat. Dit wordt allemaal in getallen uitgedrukt. Zoals gezegd, om er iets uit te krijgen, moet je van alles veronderstellen over waar geteeld wordt, over hoe geteeld wordt, over hoe je effecten moet meten en hoe je ze moet waarderen. En dan heb ik het nog niet eens over vroege bonen, late bonen, industriebonen en alle andere bonen. De toenmalige staatssecretaris was nogal enthousiast over dit onderzoek. Ik niet. De grote klappers (milieu, landschap) kennen we zo ook wel. Hang daar kosten en opbrengsten aan en laten we die belonen en belasten. Dat is al ingewikkeld genoeg.