‘Snikheet, vooral voor zeugen‘
Foto: Koos Groenewold
Snikheet. Dat was het. Voor mij, voor de vleesvarkens, maar vooral voor de zeugen.
De gespeende biggen konden de warmte nog redelijk hebben, maar in de kraamstal en dekstal zag je de gevolgen met het blote oog. Hijgen, minder vreten, minder melk, loomheid. En jij loopt er tussendoor, zet alle mogelijke maatregelen in, maar weet tegelijkertijd dat je de zon niet uit kunt zetten.
Vorig jaar was het op 1 juli ook zo warm. Alsof de kalender ons eraan wil herinneren dat extreem weer geen uitzondering meer is, maar steeds vaker de werkelijkheid. We investeren in ventilatie, koeling, nevelsystemen, extra water en aangepast management. Alles om de schade te beperken. Maar beperken is iets anders dan voorkomen. Als ik hoor dat collega’s zeggen dat hun zeugen ‘geen last hadden van de hitte‘, vraag ik me eerlijk af of we wel naar dezelfde dieren kijken. Een zeug die dagenlang nauwelijks vreet bij temperaturen boven de 30 graden, heeft last. Punt. Misschien zie je het niet direct terug op die dag, maar de rekening komt later. In de vruchtbaarheid, de conditie, de melkproductie en uiteindelijk ook in de levensduur van de zeug.
Tot 2% extra zeugensterfte
Na een extreem heet weekend kijk ik op zondagavond altijd met een knoop in mijn maag vooruit. Je weet bijna zeker wat er gaat komen. Als regel kun je na zo’n hitteperiode doorgaans extra zeugensterfte op je jaargemiddelde moeten bijschrijven. Dat klinkt hard, maar het is een realiteit die veel varkenshouders herkennen. Daar blijft het niet bij. Ik verwacht ook meer doodgeboren biggen. Zeugen die minder vreten, produceren minder melk. Biggen worden minder vitaal, gaan meer zwerven en het aantal doodliggers loopt op. Omdat de omgevingstemperatuur zo hoog is, geef je minder extra warmte in het biggennest. Gevolg: meer diarree, meer kwetsbare biggen en extra uitval in de kraamstal. Ook bij de vleesvarkens zie je de groei teruglopen en de voederconversie verslechteren. Niet spectaculair van de ene op de andere dag, maar wel verliezen die langzaam optellen.
De kostprijs? Die stijgt ongemerkt met iedere warme dag. Meer stroom voor ventilatoren, meer waterverbruik, extra arbeid, lagere technische resultaten en uiteindelijk minder kilo’s vlees en minder biggen om de vaste kosten over te verdelen. Een hittegolf duurt misschien een paar dagen, maar de financiële gevolgen lopen nog maanden door. De rekening komt altijd. Alleen niet meteen.
Gevoel van machteloosheid
Toch is geld niet het eerste waar ik aan denk, als ik door de stal loop. Ik zie dieren die het zwaar hebben. Ik zie medewerkers die alles doen wat binnen hun mogelijkheden ligt. En ik voel vooral machteloosheid. Dat gevoel kent iedere veehouder die zijn werk serieus neemt. Je bent dag en nacht bezig. Je controleert vaker, probeert iedere graad winst te pakken en toch weet je dat sommige dingen buiten je invloed liggen.
We kunnen de hitte niet wegpraten en ook niet ontkennen. De zomers lijken warmer te worden en de extremen groter. Dat betekent dat we als sector zullen moeten blijven investeren in betere stallen, meer koeling en slimmer management. Maar dat kost geld. Veel geld. Tegelijkertijd verwacht de maatschappij steeds meer op het gebied van dierenwelzijn, terwijl de markt die investeringen lang niet altijd terugbetaalt. Dat is een ongemakkelijke werkelijkheid waar we eerlijk over moeten zijn.
Eerlijker zijn over gevolgen hitte
Misschien moeten we daarom ook eerlijker zijn over de gevolgen van hitte. Niet om medelijden te vragen, maar om de werkelijkheid te laten zien. Achter iedere hittegolf schuilt een verhaal dat niet in de weersverwachting voorkomt. Een verhaal van dieren die het zwaar hebben, van cijfers die langzaam rood kleuren en van boeren die alles doen wat in hun vermogen ligt. Want de weersvoorspelling vertelt hoeveel graden het wordt. Een varkenshouder weet inmiddels ook hoeveel die graden ongeveer gaan kosten.
