Nieuwe afspraken moeten herstel gruttopopulatie versnellen

De aanpak richt zich op 35 kansrijke leefgebieden van minimaal 2.000 hectare. Per gebied moet ten minste 1.000 hectare optimaal worden ingericht en beheerd voor de grutto. Provincies krijgen de regie over de uitvoering en stellen hiervoor gebiedsprogramma’s op. Volgens een woordvoerder van het ministerie is de belangrijkste verandering ten opzichte van het eerdere beleid dat niet langer losse maatregelen worden genomen, maar dat in grotere aaneengesloten gebieden meerdere maatregelen tegelijk worden uitgevoerd. Daarbij gaat het onder meer om zwaar agrarisch natuurbeheer, passend waterbeheer en predatiebeheer. “We zorgen voor meer hectares met meer maatregelen tegelijkertijd”, aldus de woordvoerder.

Meer zekerheid voor boeren

Een belangrijk onderdeel van de nieuwe afspraken is dat boeren vaker gebruik moeten kunnen maken van langjarige beheercontracten binnen het Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb). Daarmee wil het ministerie boeren meer zekerheid bieden, zodat zij eerder bereid zijn om deel te nemen aan agrarisch natuurbeheer.

Deelname blijft vrijwillig. Boeren die meedoen ontvangen een vergoeding voor de beheermaatregelen. Volgens de woordvoerder bestaat onder boeren veel bereidheid om mee te doen, mits er voldoende langjarige zekerheid wordt geboden.

Minister Jaimi van Essen (LVVN) noemt de overeenkomst een belangrijke stap. “Door provincies, boeren en andere gebiedspartners langdurige zekerheid en duidelijke afspraken te bieden, kunnen we de maatregelen nemen die nodig zijn om onze nationale vogel duurzaam te beschermen.”

Het Rijk trekt de komende jaren structureel circa €200 miljoen extra per jaar uit voor agrarisch natuurbeheer. Een groot deel daarvan wordt ingezet in gebieden waar de grutto voorkomt. Provincies kunnen daarnaast extra middelen aanvragen voor maatregelen uit het Aanvalsplan Grutto.

De komende twee jaar wordt gewerkt met pilots voor de langjarige beheercontracten. Vanaf 2028 moeten deze op grotere schaal beschikbaar zijn. Boeren kunnen nu al deelnemen aan het bestaande agrarisch natuurbeheer.

Biodiversiteit én Europese verplichtingen

Volgens het ministerie is het herstel van de grutto niet alleen belangrijk omdat het de nationale vogel is. De soort geldt ook als graadmeter voor de kwaliteit van de biodiversiteit. Als het goed gaat met de grutto, profiteren ook andere weidevogels, insecten en uiteindelijk de landbouw.

Daarnaast speelt de Europese regelgeving een rol. Nederland moet van de Europese Commissie meer doen om de gruttopopulatie te herstellen. Wanneer de afgesproken doelen niet worden gehaald, kan de Commissie een inbreukprocedure starten die uiteindelijk kan leiden tot financiële sancties.

Het uiteindelijke doel is om uiterlijk in 2035 circa 35.000 hectare kwalitatief goed leefgebied voor de grutto te realiseren. Volgens het ministerie wordt de voortgang tussentijds gemonitord, zodat de aanpak waar nodig kan worden bijgestuurd.

Kritische kanttekeningen van BoerenNatuur

BoerenNatuur onderschrijft de ambitie om de gruttopopulatie in Nederland te herstellen, maar plaatst kanttekeningen bij het afsprakenkader. Volgens vicevoorzitter Henk Smith staat het document vol met goede intenties, maar ontbreekt het aan concrete uitwerking. “Er wordt veel gesproken over ‘we werken aan’ en ‘we hebben de intentie om’. Dat zijn mooie richtingen, maar de concrete maatregelen ontbreken. Juist die hebben boeren nodig.”

Volgens Smith is voor boeren vooral duidelijkheid nodig over de praktische en financiële gevolgen van deelname. “Aan de keukentafel vraagt een boer heel concreet: wat moet ik doen, wat kost het mij en wat levert het op? Op die vragen geeft het afsprakenkader nu nog onvoldoende antwoord.”

Ook over de financiering bestaan volgens BoerenNatuur nog veel vragen. Er is wel een globale kostenraming opgenomen, maar financiële garanties en een structureel verdienmodel voor boeren ontbreken. Volgens hen is nog niet duidelijk hoe boeren goed worden ondersteund, bijvoorbeeld met vergoedingen, grond en eventuele afwaarderingsregelingen. Die ondersteuning is volgens hen nodig zodat boeren extensiever kunnen werken voor weidevogels. “Pas als zij daartoe echt de mogelijkheid krijgen, zullen meer boeren daarvoor kiezen.”

Daarnaast vindt BoerenNatuur dat de agrarische collectieven, die het Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb) in de praktijk uitvoeren, onvoldoende zijn betrokken bij de totstandkoming van het afsprakenkader. Volgens Smith lag de nadruk volledig op het maken van afspraken tussen Rijk en provincies. “Er is veel gekeken naar het proces en te weinig naar de praktijk.”

Bij de verdere uitwerking wil BoerenNatuur, als vereniging van de agrarische collectieven, daarom nadrukkelijk aan tafel. Volgens Smith is het bovendien belangrijk dat niet alleen agrarische collectieven, maar ook terreinbeheerders, natuurorganisaties en andere betrokken partijen meedenken over de concrete invulling. Alleen met een integraal plan, gezamenlijke inzet en een realistisch verdienmodel kunnen volgens hem voldoende boeren langdurig aan weidevogelbeheer mee gaan doen.