Discussie onder professoren over omslag kringlooplandbouw

Bedenken dat er een omslag moet plaatshebben naar kringlooplandbouw is 1; die omslag daadwerkelijk op gang brengen en realiseren is 2.Het is nog niet duidelijk hoe de kringloopvisie van landbouwminister Carolas Schouten gestalte moet krijgen. Hoogleraren Catrien Termeer (Wageningen UR), Jan Rotmans (Erasmus Universiteit Rotterdam) en John Grin (Universiteit van Amsterdam) hebben zich op verzoek van de Tweede Kamer verdiept in de vraag hoe de omslag naar de kringlooplandbouw van de grond kan komen.Kleine groep gemotiveerde en veranderingsgezinde betrokkenenUit de bijdragen van de 3 professoren komt onder andere naar voren dat een opslag tot stand zou kunnen komen via een breed draagvlak, maar een andere optie is juist om de omslag te beginnen bij een kleine groep van gemotiveerde en veranderingsgezinde betrokkenen. De omslag (transitie) in de landbouw kan lering trekken uit omslagen op andere terreinen, zegt professor Rotmans, die al in de eerste zin van zijn ‘review essay’ de Wageningse hoogleraar Termeer terechtwijst. Zij zou niet de juiste definitie van de transitie gebruiken. Volgens Rotmans is de landbouw 1 van de meest innovatieve sectoren, maar ook een van de minst duurzame. “De afgelopen decennia is de landbouw ‘geëconomiseerd’, waarbij alles draaide om groei, volume en productiviteit, waardoor men steeds efficiënter moest gaan werken, ging optimaliseren en opschalen.” Daardoor werd Nederland bijna de grootste voedselexporteur ter wereld, maar tegelijk ontstonden ook problemen in de vorm van dierziekten, mestproblematiek, bestrijdingsmiddelengebruik, verspilling, vervuiling, verminderde bodemvruchtbaarheid, natuurschade en klimaatverandering, betoogt Rotmans.Small winsTermeer betoogt dat met zogenoemde small wins een omslag op gang kan komen. Dan gaat het niet om zogenoemd laaghangend fruit. Het gaat om “nieuwe praktijken waarbij sprake is van (radicaal) andere modellen, inzichten en waarden. Het kan om van alles gaan(...)”. Volgens haar kunnen met small wins bestaande belemmeringen en gevestigde belangen, ingesleten routines, bestaande regelgeving of dominante business modellen worden doorbroken. “Kleine stapjes zijn ook sneller uit te voeren, omdat ze minder weerstand oproepen en er minder competitie voor het claimen van successen is. Small wins vormen daarmee de cruciale zaadjes voor maatschappelijke transities.” Grin zegt daarover: “Small wins incasseren en ondersteunen, zoals Termeer suggereert, is belangrijk. Maar het zou niet verstandig zijn om pioniers die verder gaan in de kou te laten staan.”Diepgewortelde overtuigingenRotmans zegt dat de landbouw te maken heeft met “diepgewortelde overtuigingen, beelden en waarden als onderdeel van de dominante cultuur en structuur in het landbouwregime. Het kost decennia om dat te transformeren. Hetzelfde zien we bij de energie transitie.” Rotmans zegt, in tegenstelling tot Termeer, dat de overheid niet te sterk de regierol naar zich toe moet trekken: “Hoe harder de overheid gaat duwen en trekken, hoe minder ruimte er is voor andere partijen. Transities ontstaan vanuit de samenleving en economie en kunnen worden gefaciliteerd door de overheid, maar niet meer of minder dan dat.”Termeer, Grin en Rotmans zijn het er over eens dat transities veel tijd nodig hebben. Het kan gaan om een tot twee mensengeneraties.