Varkenshouderij

Achtergrond

Zo ervaren boeren en varkens afleidingsmateriaal

Afleidingsmateriaal is verplicht, varkenshouders bieden dat ook volop aan. Uit een enquête blijkt dat varkens weinig voorkeur lijken te hebben als ze meerdere materialen krijgen.

Het aanbod van afleidingsmateriaal voor varkens is groot. Bij de grootste leverancier van veehouderijbenodigdheden MS Schippers telt de online-catalogus al ruim 40 artikelen, met als verkooptoppers de antibijtkogel, strokoker, jute en touw. De regelgeving stelt voorwaarden aan het afleidingsmateriaal voor varkens. Maar wie weet beter dan de varkenshouder zelf wat varkens nu leuk vinden om zich mee bezig te houden?
Lees verder onder de foto‘s

Bij alle diercategoriën is de strokoker populair. Gehakseld, geperst stro heeft als voordeel dat het geen verstopping in de mestkelder geeft. - Foto: Ronald Hissink
Bij alle diercategoriën is de strokoker populair. Gehakseld, geperst stro heeft als voordeel dat het geen verstopping in de mestkelder geeft. - Foto: Ronald Hissink

Extra controles NVWA op afleidingsmateriaal

Dat afleidingsmateriaal voor varkens leeft onder varkenshouders, blijkt uit een enquête die Boerderij uitschreef naar aanleiding van de extra controles die de NVWA afgelopen voorjaar en zomer uitvoerde. De uitkomsten van deze controles waren bij de deadline van dit artikel nog niet bekend, maar 239 varkenshouders namen de moeite de om deze enquête in te vullen. Dit waren 67 zeugenhouders, 116 vleesvarkenshouders en 56 gesloten bedrijven. Het brede aanbod van afleidingsmateriaal is ook terug te zien in de antwoorden van de varkenshouders; het gebruikte materiaal is divers. Veel bedrijven hebben ook meerdere materialen in de hokken ter beschikking.

De ervaring over het gebruik door de varkens loopt uiteen. Gemiddeld komen de varkenshouders op een schaal van 1 (weinig) tot 5 (veel) uit op een 3.

Aan deze eisen moet afleidingsmateriaal voldoen

Goede hokverrijking moet volgens de WUR voldoen aan de volgende eisen:

  • Veilig.
  • Eetbaar; moet opgegeten kunnen worden, heeft geur of smaak en enige voedingswaarde.
  • Kauwbaar; varkens kunnen op materiaal kauwen of erin bijten.
  • Wroetbaar; varkens kunnen erin wroeten.
  • Afbreekbaar; verplaatsbaar, of structuur of vorm kan veranderen.
  • Vernieuwend; verversen, aanvullen of vervangen door ander materiaal.
  • Bereikbaar; plaats en ophanghoogte in het hok, bij voorkeur op snuithoogte of lager.
  • Beschikbaar; alle dieren moeten tegelijkertijd erover kunnen beschikken. Er kunnen meerdere, verschillende materialen aangeboden worden.
  • Schoon; niet vervuild met mest of stof.

Stro en hout voor zeug

Een aantal materialen, zoals stro in een ruif, bak of koker en een houten plank of balk wordt op de meeste bedrijven en bij vrijwel alle diergroepen gebruikt. Toch zijn er binnen de verschillende diergroepen verschillen in de gebruikte materialen.

Guste en dragende zeugen krijgen op een kwart van de bedrijven de beschikking over los stro. Een enkeling strooit luzerne op de dichte vloer. Luzerne heeft als grote voordeel dat het een zeer smakelijk product is, nadeel is de prijs.

Nog eens 1 op de 5 varkenshouders geeft aan dat er een strokoker in de hokken hangt. Het stro wordt in populariteit direct gevolgd door een houten balk of plank aan een ketting, zowel het tot schouderhoogte hangende hout en het stuk hout dat tot de grond hangt wordt bij respectievelijk 1 op de 4 en 1 op de 7 varkenshouders toegepast.

Om het wroetgedrag na te bootsen, strooit ruim 1 op de 8 varkenshouders dagelijks wat zaagsel op de dichte vloer. De bij vleesvarkens en gespeende biggen populaire speelballen worden bij zeugen veel minder gebruikt, maar een enkele varkenshouder geeft aan dit te gebruiken.

Divers aanbod kraamstal

Op de vraag wat er het meest aangeboden wordt bij de kraamzeugen, antwoordden 49 van de 89 reagerende varkenshouders de jutezak. Bij dit percentage moet opgemerkt worden dat een deel van de respondenten aangaf geen zeugen te hebben. Zonder deze groep komt het aantal bedrijven waar zeugen een jutte zak of lap krijgen op iets meer dan de helft van de bedrijven. Zaagsel op de dichte vloer en een speeltouw met verschillende lengtes worden door ruim een kwart van de varkenshouders gebruikt. Ook een balletje aan een ketting of een tyleenslang om een buis van het kraamhok wordt redelijk vaak genoemd als gebruikt materiaal.

Kraamzeugen krijgen een jutezak voor hun nesteldrang. Zo'n zak dient vervolgens als nestmateriaal voor de biggen. - Foto: Bert Jansen
Kraamzeugen krijgen een jutezak voor hun nesteldrang. Zo'n zak dient vervolgens als nestmateriaal voor de biggen. - Foto: Bert Jansen

Bal voor big en vleesvarkens

Bij gespeende biggen wordt op een derde van de bedrijven een kunststof bal aan een ketting aangeboden, bij vleesvarkens ligt dat op een kwart. Voor beide diergroepen staat de strokoker op de tweede plaats. Ook een houten balk of plank op schouderhoogte of tot aan de vloer doen het goed. Op een bal of een stuk hout kunnen de varkens vooral hun bijtbehoefte bevredigen, al is het rondduwen van zo’n object ook goed voor activiteit in het hok.

Varkenshouder gaat voor duurzaam en hygiënisch

Varkenshouders vinden het vooral belangrijk dat het materiaal aan de wettelijke eisen voldoet én niet te duur is. Tweede belangrijke eis is de duurzaamheid van het product. Een speeltje moet bij voorkeur langer dan een ronde mee gaan en degelijk zijn, sloopproof noemt een aantal varkenshouders het. Want slopen doen varkens, zodra ze door hebben dat ergens iets los zit dan moet dat er hoe dan ook af.

Van de organische producten zoals stro en luzerne wordt verwacht dat deze schoon zijn en dus geen mogelijk schadelijke schimmels bevatten. Stro en luzerne hebben ook de voorkeur boven zaagsel op de vloer omdat zaagsel niet of nauwelijks verteert in de mestkelder.

Een extra aandachtspunt dat door veel varkenshouders aangegeven wordt, is de hygiëne in de stal. Kunststof materiaal moet gemakkelijk te reinigen zijn. Vuil speelgoed is ook minder in trek bij varkens, dit gaven NVWA-inspecteurs vorig jaar tijdens een door Boerderij gevolgde controle op stalklimaat aan. Een stuk touw vinden varkens interessant, maar het is wel een product dat na elke ronde vervangen moet worden omdat het bacteriën en virussen kan gaan bevatten. De volgende lichting varkens moet geen ziekte kunnen oplopen via het speelgoed.

Varkenshouder ziet geen onderscheid in gebruik

Opvallende uitkomst van de enquête van Boerderij is dat het overgrote deel van de varkenshouders geen duidelijke voorkeur van hun varkens ziet in het gebruik van afleidingsmateriaal.

Ruim 70% van de boeren geeft aan geen voorkeur te zien als zij hun dieren meerdere materialen tegelijk aanbieden. Dit loopt uiteen van 71% bij de vleesvarkens tot 75% bij de kraamzeugen. Veel bedrijven bieden naast een speeltje ook een strokoker of dagelijks wat ruwvoer of zaagsel op de grond aan. Zowel het speeltje als het ruwvoer of scharrelmateriaal kan op aandacht en gebruik rekenen.


Bij de guste/drachtige zeugen geeft de 28% die wel voorkeur ziet aan dat de zeugen het liefst bezig zijn met een speelketting of (vers) ruwvoer. Dit laatste kan luzerne, kuilgras, mais of stro zijn. De speelketting is ook in trek bij kraamzeugen en zogende biggen. Bij de 25% die wel voorkeuren ziet, staat de ketting bovenaan.

Een van de vereisten aan goed afleidingsmateriaal is dat het vrij hangt en op schouderhoogte. - Foto: Matthijs Verhagen
Een van de vereisten aan goed afleidingsmateriaal is dat het vrij hangt en op schouderhoogte. - Foto: Matthijs Verhagen

Nieuw speelgoed in trek

Gespeende biggen laten volgens de boeren ook geen duidelijke voorkeuren zien. Degenen die wel iets opvalt, geven aan dat het vooral om bijtmateriaal gaat, bijvoorbeeld hout, touw of een ketting. Ook materiaal dat de dieren door hun hok kunnen verplaatsen kan op aandacht rekenen. Een van de varkenshouders meldt dat gespeende biggen het liefst met het nieuw aangeboden speeltje bezig zijn. Verplaatsbaar en nieuw speelgoed past goed binnen het onderzoeksgedrag van biggen.

Vleesvarkens zijn volgens de varkenshouders dol op kettingen waar ze op kunnen kauwen en die ze rond kunnen bewegen. Ook stro, luzerne of zaagsel op de vloer worden enthousiast onthaald. Een van de varkenshouders vat het samen als ‘een combi is altijd goed’.

Of registreer je om te kunnen reageren.