Varkenshouderij

Achtergrond 4 reacties

Stalklimaat ongezond voor varkens

Stallucht bevat te veel NH3, CO2 en fijnstof. Dat is schadelijk voor de gezondheid. Om varkens met staarten zonder antibiotica te produceren, moet het roer om.

Het denken over klimaat in vleesvarkensstallen moet drastisch op de schop. Dat vindt André Aarnink, onderzoeker Veehouderij en Milieu bij Wageningen Livestock Research. De huidige klimaatsystemen, uitzonderingen daargelaten, maken het in zijn ogen onmogelijk om een goed en gezond klimaat voor de varkens te creëren. “Met de komst van de luchtwassers is de aandacht voor het klimaat in de stal verdwenen”, zegt hij.

‘Luchtwassers dragen niet bij aan een beter klimaat in de stal’

Diepe mestkelders

Dat vindt ook Anton van Zeeland, Senior Adviseur Bedrijfsontwikkeling bij Agrifirm Exlan. “Luchtwassers zijn een end-of-pipe-oplossing en dragen niet bij aan een beter klimaat in de stal”, zegt hij. Sterker nog de adviseur vindt dat ze het stalklimaat verslechteren. De noodzaak om emissiearme (groen label) systemen toe te passen is verdwenen. Er zijn veel stallen gebouwd met grote, diepe mestkelders. Hierdoor is het stalklimaat achteruitgegaan, vindt hij.

Koudebuffer

Het nadeel van diepe kelders is dat er een grote koudebuffer in de put zit. Dat maakt het lastig om het klimaat nauwkeurig te regelen. Terwijl het doel is om een constant stalklimaat te realiseren. Daarnaast zorgen diepe kelders voor veel ammoniak uit de mest in de stallucht. Dat is schadelijk voor de varkens (zie kader hieronder). Dat is ook de reden dat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) het stalklimaat onderdeel heeft gemaakt van controles op varkensbedrijven.

Dit gebeurt er in de longen bij een te hoog ammoniakgehalte

Voor een goed klimaat in de stal mag de lucht niet meer dan 10 ppm NH3 bevatten. Hogere concentraties zijn schadelijk voor de dieren.

Manon Houben, hoofd varkensdierenartsen van de Gezondheidsdienst voor Dieren (GD), legt uit welke schade ammoniak aanricht. Omdat ammoniak goed oplost in water, lost het ook goed op in de vochtige lagen van de slijmvliezen van varkens. In de luchtpijp en in de longblaasjes ontstaan hierdoor minuscule ontstekingen die tot zwellingen leiden. Hierdoor verkleint de luchtpijp en neemt de capaciteit af. Door de zwelling van het membraan in de longblaasjes vermindert de uitwisseling van zuurstof en CO2 tussen het bloed en de lucht. Dit leidt tot symptomen bij varkens als tranen, slijm uitscheiding en een oppervlakkige ademhaling. Daarnaast tast ammoniak het trilhaarepitheel aan. Deze laag met trilhaartjes verwijdert vreemde stoffen als ziektekiemen en stof zodat deze weer worden uitgeademd. Deze functie neemt af door een te hoog ammoniakgehalte in de stallucht en maakt dieren ontvankelijker voor ziektekiemen.

In veel vleesvarkensstallen heerst een ongezond stalklimaat omdat er te veel ammoniak in de stallucht zit.

Maximaal 20 ppm NH3

Volgens Aarnink mag stallucht niet meer dan 20 ppm (parts per million), en bij voorkeur minder dan 10 ppm, NH3 bevatten om te kunnen spreken van een gezond stalklimaat. Keten Duurzaam Varkensvlees streeft naar minder dan 5 ppm (zie interview onderaan dit artikel). Het klimaatplatform hanteert 20 ppm als bovengrens. Deze waarden worden met de huidige klimaatsystemen en -instellingen zelden gehaald in de praktijk.

Lichte dieren

Als er geen emissiearm systeem in de stal wordt toegepast kan bij lichte dieren de concentratie NH3 in de stallucht oplopen tot 70 ppm. Deze concentraties worden bereikt bij minimum ventilatie. Bij lichte dieren wordt minimaal geventileerd bij buitentemperaturen onder de 7 graden. Pas bij een buitentemperatuur van 24 graden komt het gehalte aan ammoniak uit rond 20 ppm. Bij zware dieren kan de concentratie ammoniak in de stallucht oplopen tot 50 ppm bij minimum ventilatie. Bij zware varkens wordt minimaal geventileerd tot buitentemperaturen van 0 graden en lager. Wanneer de buitentemperatuur 20 graden is, bevat de stallucht ongeveer 20 ppm NH3 (ziegrafiek hierboven).

Datzelfde principe geldt voor de CO2-concentratie in de stallucht. Voor een gezond klimaat mag er bij voorkeur niet meer dan 2.000 ppm CO2 in de stallucht zitten, vindt Aarnink. Het huidige advies van het Klimaatplatform is maximaal 3.000 ppm. Hoewel CO2 op zichzelf niet zo schadelijk is, is het wel een goede indicator voor de mate van ventilatie.
Artikel gaat verder onder de foto.

Nieuwbouw van een varkensstal. Klimaat is nog te vaak sluitpost op de begroting. Terwijl het van essentieel belang is voor de gezondheid van dier en mens. - Foto: Henk Riswick
Nieuwbouw van een varkensstal. Klimaat is nog te vaak sluitpost op de begroting. Terwijl het van essentieel belang is voor de gezondheid van dier en mens. - Foto: Henk Riswick

CO2 goede graadmeter

Als de CO2-concentratie hoog is, zijn de concentraties van andere componenten, zoals ammoniak en fijn stof, in de stallucht vaak ook hoog. Het niveau van 2.000 ppm wordt bij lichte dieren pas gehaald bij een buitentemperatuur van 23 graden en hoger. Bij zware dieren is dat boven een buitentemperatuur van 10 graden. Bij 10 graden vorst ligt de CO2-concentratie in vleesvarkensstallen in Nederland vaak boven de 3.500 ppm.

Emissiereductie

Aarnink vindt 20 ppm NH3 nog te hoog. Volgens hem is pas sprake van een gezond leefklimaat als er minder dan 10 ppm NH3 in de stallucht zit. Om dat niveau te bereiken, is het nodig om enerzijds meer te ventileren en anderzijds om de emissie van ammoniak bij de bron aan te pakken. In varkensstallen wordt in de winter vaak weinig geventileerd om zo min mogelijk warmte te verliezen. Door het toepassen van luchtwassers is emissiereductie aan de bron in de vergetelheid geraakt.

“Wanneer we in de toekomst varkens, met lange staarten en een antibioticavrij leven willen produceren, moeten we het stalklimaat drastisch verbeteren”, zegt Aarnink beslist. De moderne varkens groeien hard als ze gezond zijn. Daarbij produceren ze veel warmte waardoor de comfortzone lager is. Dat betekent dat de varkens zich prettiger voelen bij een lagere ruimtetemperatuur. Dat betekent dat veel ventilatie nodig is om voldoende warmte af te voeren.

‘Lig- en mestgedrag van de varkens moet goed zijn’

Meer ventileren

Wanneer het ventilatieniveau omhooggaat, daalt het CO2-gehalte automatisch. Voor NH3 gaat dat niet altijd op. De concentratie ammoniak in de stallucht hangt mede af van de mate van hokbevuiling. “Naast voldoende ventilatie moet ook het lig- en mestgedrag van de varkens goed zijn”, vertelt Aarnink. Dat vereist een comfortabele en tochtvrije ligplaats en een rustige plek om te mesten.

Het lijkt tamelijk eenvoudig om het stalklimaat te verbeteren maar de praktijk is weerbarstiger. Er zijn veel stallen gebouwd met voergangventilatie zonder gebruik te maken van voorverwarming. Als er bezuinigd moet worden bij de bouw van een nieuwe varkensstal, blijft de voorverwarming vaak achterwege, merkt Van Zeeland. Het stalsysteem met voergangventilatie is ontwikkeld op basis van een constante temperatuur van de binnenkomende lucht van 10 graden, door voorverwarming.

Kwetsbaar zonder verwarming

Door de verwarming weg te laten, is het een gevoelig en kwetsbaar systeem geworden. “Het probleem bij voergangventilatie is dat dan snel tocht ontstaat wanneer veel wordt geventileerd”, legt Van Zeeland uit. Hoe kouder het buiten is, hoe eerder het gaat tochten. Dat leidt tot hoestende varkens. Varkenshouders proberen dit op te lossen door de minimum ventilatie te verlagen. Daardoor neemt de concentratie schadelijke gassen in de stallucht toe.

Energiebesparing

Wat ook meespeelt volgens Van Zeeland is dat sommige varkenshouders doorschieten en uit oogpunt van energiebesparing minder gaan ventileren. Dat kost minder stroom en minder verwarming. “Met gebruik van warmteterugwinning, zonnepanelen en/of warmte uit grondwater hoeft voorverwarmen van de binnenkomende lucht geen extra energie te kosten”, is zijn overtuiging.

Hij ziet dan ook voldoende mogelijkheden om in bestaande stallen zonder voorverwarming de binnenkomende lucht op een duurzame manier te conditioneren. Welke methode het meest geschikt is, hangt van de bedrijfssituatie af. Voor nieuwbouwstallen geldt hetzelfde met dien verstande dat er meer mogelijk is. Van Zeeland raadt varkenshouders aan om eerst een klimaatsysteem te kiezen en daar de stal op aan te passen.
Artikel gaat verder onder de foto.

Instellen van klimaatcomputer. Varkenshouders moeten begrijpen hoe het klimaatsysteem werkt om de computer goed in te kunnen stellen. - Foto: Fotostudio Atelier 68
Instellen van klimaatcomputer. Varkenshouders moeten begrijpen hoe het klimaatsysteem werkt om de computer goed in te kunnen stellen. - Foto: Fotostudio Atelier 68

Windinvloed en temperatuurschommelingen

De grootste uitdaging in de klimaatbeheersing zit volgens hem in de klimaatverandering. De temperatuurverschillen binnen een etmaal worden groter en het gaat meer waaien. Dat vereist een klimaatsysteem dat onder sterk wisselende omstandigheden toch voor een constant stalklimaat weet te zorgen. Dat begint met het uitschakelen van windinvloeden door het toepassen van winddrukkappen, rolgordijnen met haaientanden en een tweezijdige inlaat.

Daarnaast moet de stal dusdanig uitgevoerd zijn, dat het klimaat goed beheersbaar is. Diepe kelders zijn uit den boze. “De stalinhoud moet boven de roosters zitten, niet eronder”, zegt Van Zeeland beslist. Een grote inhoud geeft een grotere buffer en daardoor is het stalklimaat makkelijker constant te houden. Om voldoende inhoud te creëren, adviseert hij om de muurplaat 3 meter hoog te maken. Ten slotte is geavanceerde regelapparatuur nodig om alles goed te kunnen regelen. “Daar hangt een prijskaartje aan maar dat verdient zich dubbel en dwars terug”, is zijn mening.

“Het belangrijkste van alles is dat de varkenshouder achter het klimaatsysteem staat en het begrijpt. Hij moet weten wat het klimaat in de stal moet zijn om de optimale omstandigheden voor de varkens te creëren en hoe hij de apparatuur moet instellen om dat te bereiken”, besluit Van Zeeland.


Gezond en fris stalklimaat door dagelijks mest afvoeren

Varkenshouder Hans Verhoeven in Valkenswaard heeft een gesloten bedrijf met 250 zeugen.

Zijn varkensbedrijf is demobedrijf van Keten Duurzaam Varkensvlees (KDV). Daarnaast is hij mede-eigenaar van De Hoeve Certificering en verantwoordelijk voor de certificering van alle ketenpartners van KDV.

De tweede tak is de Hoeve Innovatie waar innovaties in de varkenshouderij worden ontwikkeld, geïmplementeerd en gestimuleerd.

Stal van de toekomst

In samenwerking met een aantal kennispartners ontwikkelde de Hoeve Innovatie de stal van de toekomst. Deze stal moet het antibioticagebruik tot 0 reduceren en minimaal 85% minder ammoniak uitstoten zonder luchtwasser. Om dat laatste te realiseren, voert de varkenshouder onder andere dagelijks de mest uit de stal af. Dat zorgt voor een fris klimaat, mits er geen hokbevuiling optreedt want dat geeft veel ammoniak in de stal. Doordat de hokken zijn uitgevoerd met een bolle vloer die gekoeld en verwarmd kan worden, is het altijd aangenaam op de ligplaats en dat voorkomt bevuiling.

Naam: Hans Verhoeven (57). Plaats: Valkenswaard (N.-Br.). Bedrijf: 250 zeugen gesloten. Verhoeven realiseert een gezond stalklimaat door dagelijks mest af te voeren.
Naam: Hans Verhoeven (57). Plaats: Valkenswaard (N.-Br.). Bedrijf: 250 zeugen gesloten. Verhoeven realiseert een gezond stalklimaat door dagelijks mest af te voeren.

Verhoeven streeft een NH3-gehalte in de stal na van maximaal 5 ppm. Metingen laten waardes zien tussen 3 en 5 ppm. Mede hierdoor is de gezondheid van de varkens goed. Gezonde varkens groeien hard, en produceren meer warmte. Daardoor hebben ze behoefte aan een relatief hoog ventilatieniveau en een lage omgevingstemperatuur, tot wel 16 graden. Dit verlaagt de CO2-concentratie en dat is gunstig voor het stalklimaat en het welzijn van de varkens.

Beter werkklimaat

Het frisse stalklimaat levert ook een beter werkklimaat op voor de varkenshouder en zijn medewerkers. Omdat een luchtwasser ontbreekt, is geen centraal afzuigkanaal nodig. Elke afdeling is een opzichzelfstaand compartiment en dat is beter voor de brandveiligheid.

De vleesvarkensstal heeft een proefstatus. De provincie Noord-Brabant heeft subsidie beschikbaar gesteld om het systeem op 4 bedrijven toe te passen bij dragende, guste en lacterende zeugen en gespeende biggen, zowel bij nieuwbouw als bij verbouw van bestaande stallen. De Hoeve Innovatie hoopt voor 2020 een goedgekeurd stalsysteem te hebben dat luchtwassers overbodig maakt.

Laatste reacties

  • John*

    als brabant nu is verstandig wordt en gaat voor een uitzonderingsregel voor bedrijven die zonder luchtwasser de 70% reductie realiseren gaat het nog goedkomen.. he nobel dit ook is met al die technieken, een paar varkens die verkeerd mesten op een grote dichte vloer en de reductie wordt al niet gehaald. Aan de andere kant brengt een centraal kanaal wel mogelijkheden om warmteterugwinning toe te passen en hogere ventilatieniveaus aan te houden.

  • Snel

    De overheid wil nu gaan sanctioneren maar een paar jaar geleden ons verplichten roosters van 18 mm te gebruiken, geeft veel meer mest-(ammoniak)boven op de roosters. De overheid is en blijft voor de agrarische sector onbetrouwbaar.

  • Snel

    en met dit artikel is `t koren op de molen van PvdD, waarvoor dank Boerderij. Zullen wel weer Kamervragen over komen.

  • RINAGRO

    De oplossing is AgriMestMix voor zeugen en Compost O voor vleesvarkens! Hierbij is de het reductieplan van Methaan zelfs al een feit. Op dit moment stuurt de regering op Ammoniak en Fosfaat. Methaan is het vervolg. AgriMestMix en Compost-O zetten een verrottingsproces om in een verteringsproces. Bij een verrottingsproces komen gassen vrij als: Ammoniak, lachgas, methaan, chloormethaan, blauwzuurgas, Waterstofsulfide en CO2 .

    Bewijsvoering in varkensstallen uit een onderzoek van bureau blauw: http://rinagro-smart-farming.com/wp-content/uploads/2017/06/ONDERZOEK-AMMONIAKEMISSIEREDUCTIE.pdf

    Pagina 16 ziektedruk verlaging van meer dan 10%. Hierdoor is ook een betere voederconversie. En kan het aantal rondes van 3.0-3.1 opgevoerd worden naar 3.3-3.4

Of registreer je om te kunnen reageren.