‘Van kringlooplandbouw naar nieuwe voedselcultuur’

Landbouw alleen kan er niet voor zorgen dat we gezond en lekker kunnen eten, klimaatdoelstellingen halen en milieu- en dierenwelzijn vraagstukken oplossen. Een effectieve kringlooplandbouw vraagt een cultuuromslag in de hele keten en bij de consument, zegt Hester Maij.De Nederlandse consumentenmarkt is trendsettend en onze boeren zijn de beste boeren van de wereld. Dat maakt Nederland een ideale proefkeuken voor een duurzaam voedselsysteem. Die verandering in het voedselsysteem komt er niet vanzelf en komt er niet door de verantwoordelijkheid hiervoor op het bordje van de boeren te leggen. Onze boeren en tuinders bepalen niet wat er in de supermarkt te koop is. Hoe het smaakt, wat het doet voor je gezondheid, het klimaat en de omgeving. Zij zijn onderdeel van een systeem dat we met zijn allen gecreëerd hebben en in stand houden.Minder produceren is voor veel boeren geen optieBulkproductDit is een systeem waarin eten een bulkproduct is. De marges op bulkproducten zijn laag en dwingen tot schaalvergroting. Minder produceren is voor veel boeren geen optie. Het hele bedrijf, inclusief de financiering, is gebaseerd op een hoge en efficiënte productie. Boeren zitten vast in een systeem waarin ze afhankelijk zijn van supermarkten, groothandel, verwerkende bedrijven, banken, de overheid én consumenten. Samen vormen ze onze keten van eten. CultuuromslagWillen we daadwerkelijk het systeem van bulkproductie doorbreken dan vraagt dat een cultuuromslag: van een agrarisch productieland naar een land dat trots is op zijn eigen keuken. Daarvoor zijn alle ketenpartners én het Rijk nodig. De landbouwvisie van minister Schouten mag niet uitmonden in een opdracht aan de landbouw alleen.Marktaandeel duurzaamNederlandse consumenten lijken te snappen dat er een verandering in het voedselsysteem nodig is. Het marktaandeel voor duurzaam geproduceerd voedsel groeit al 8 jaar op rij. Dat is hoopvol. Maar ondertussen ligt het marktaandeel ‘nog maar’ op 11%. Voor een succesvolle transitie van ons voedselsysteem moeten we naar een marktaandeel van boven de 50%. Daarvoor zijn alle ketenpartners hard nodig. De landelijke overheid is aan zetStreekproductenIn Overijssel werken we daar al aan. Daar zijn we met alle partners om tafel gaan zitten om te kijken hoe onze voedselproductie duurzamer kan. Het resultaat is bijvoorbeeld een streekproductenlijn die bij alle Aldi-filialen in onze provincie te krijgen is. Of het natuurboerenijs van melk van Oud Hollandse rassen dat bij het Rijksmuseum te koop is. Eerlijk eten, gemaakt, verwerkt en geconsumeerd in de streek. Het kan. Het kan in de regio, maar het moet ook kunnen groeien. En daarvoor is de landelijke overheid aan zet. Minister Schouten kan alle partijen die betrokken zijn bij onze voedselproductie aan tafel uitnodigen om de beweging in gang te brengen. Een realisatieprogramma kringlooplandbouw dat werkelijk effectief is neemt het hele voedselsysteem mee en kan de basis vormen voor de ‘low food‘-voedselcultuur waar Joris Bijdendijk, chef van het Rijks, in de Volkskrant toe opriep. Als alle schakels in de keten uit hun bubbel stappen, kunnen we samen werken aan de omslag. Van boer tot en met consument. KoploperspositieNederland is koploper in een zuinige, zorgvuldige en efficiënte voedselproductie. We produceren voor de wereld, maar daarbij lijken we onszelf te vergeten. Kookprogramma’s zijn mateloos populair maar we hebben het te weinig over de kwaliteit van ingrediënten, over de makers en over het effect van productie op de omgeving.Laten we daar eens mee beginnen. Laten we beginnen om die 30% van de voedselproductie die we in Nederland zelf consumeren aan ons te binden. Laten we er voor zorgen dat duurzaam produceren voor de eigen markt voor de hele keten een serieus verdienmodel wordt. Klimaatverandering is het vraagstuk van nuInnovatieAls we onze koploperspositie willen behouden, moet ons innovatiebeleid zich richten op het beantwoorden van internationale maatschappelijke vraagstukken. Vroeger was voedselzekerheid het grote maatschappelijke vraagstuk. Klimaatverandering is het vraagstuk van nu. Ons voedselsysteem – van boer tot consument – heeft een doorslaggevende rol in het behalen van de klimaatopgave. Door lekker en gezond te eten, met minder dierlijke eiwitten en efficiënter gebruik van onze grondstoffen, kunnen we die omslag teweegbrengen. Dat is interessant voor de hele wereld. Als we onze totale voedselketen op een duurzame manier inrichten vanuit een voedselvisie in plaats van een landbouwvisie, zijn we ook in de toekomst een internationale koploper. Alle partijen, van boer tot en met consument én overheid, moeten aan de slag in proefkeuken Nederland.