Online aan de slag voor veiliger landbouwverkeer

De (on)veiligheid van landbouwverkeer blijft een lastige kwestie. Provincies, gemeentes en rijksoverheid proberen van alles om de vele verschillende weggebruikers veilig langs elkaar te loodsen. Flevoland lanceert in navolging van Limburg een speciale website.De ontwikkeling van het aantal ernstig verkeersgewonden ten gevolge van ongevallen met landbouwvoertuigen houdt gelijke tred met het verloop van de andere ernstige verkeersgewonden in Nederland. Sinds 2007 is er een forse daling tot 23 in 2014, waarna het de laatste twee jaar is gestegen. Ook het aantal landbouwongevallen met lichtgewonden is sterk gedaald. Opmerkelijk dus dat het aantal verkeersdoden nauwelijks afneemt. Volgens cijfers van de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) gebeuren er jaarlijks gemiddeld 14,3 dodelijke ongevallen waarbij tractoren of andere landbouwvoertuigen zijn betrokken. Dit aantal varieert van 26 in 1995 tot 6 in 2013. Op een totaal van 629 verkeersdoden in 2016 lijkt de rol van landbouwvoertuigen daarin bescheiden, maar volgens voormalig universitair hoofddocent technische infrastructuur Rinus Jaarsma van de WUR is de relatieve toename van 1% in 1985 naar 3% in 2016 toch zorgelijk. “Onevenredig veel voor een voertuig dat helemaal niet bedoeld is voor de openbare weg”, vindt Jaarsma. Maar, mits de kentekenplicht wordt ingevoerd, denkt hij dat overheid en sector op de goede weg zijn om het aantal verkeersdoden door landbouwverkeer te laten dalen.Kwart binnen de bebouwde komVan alle landbouwongevallen gebeurt gemiddeld 26% binnen de bebouwde kom en 72% daarbuiten. De belangrijkste ongevalsoorzaken zijn geen voorrang verlenen (19%, geen doorgang verlenen (16%), onvoldoende rechts rijden, onvoldoende afstand houden en fout inhalen (ieder 9%). De meest voorkomende botspartner is de auto (43%), gevolgd door fiets (16%), bromfiets (15%) en motor (8%). Voor landbouwongevallen met dodelijke afloop liggen deze percentages anders op respectievelijk 31%, 21%, 12% en 15%. Dit betekent dat vooral ongevallen waarbij fietsers en vooral motors betrokken zijn relatief vaak fataal aflopen. In ongeveer 60% van de ongevallen wordt de bestuurder van het landbouwvoertuig aangewezen als schuldige, jongere en oudere bestuurders bovengemiddeld vaak. Een ongeval tussen een trekker en auto in 2016 in IJsselstein. De trekker kwam in botsing met de auto en raakte daarbij een wiel kwijt. Bij dit ongeval raakte wonder boven wonder niemand gewond. - Foto: Novum/Sem van der WalOnveiliger dan in andere landenGebruik op het land sluit een aantal technische aanpassingen uit om het voertuig zelf veiliger te maken voor andere weggebruikers, zoals kreukelzones bij personenauto’s. Toch begint een betere verkeersveiligheid rond landbouwvoertuigen wel degelijk met veilig en goed herkenbaar materieel, vindt brancheorganisatie Cumela. “In vergelijking met onze buurlanden ligt de voertuigveiligheid namelijk op een lager niveau”, stelt beleidsadviseur Hero Dijkema van Cumela. Lees ook: Cumela: kentekenplicht is beste oplossingDe brancheorganisatie pleit voor extra veiligheidsvoorzieningen zoals onderrijbeveiliging – die moet voorkomen dat voertuigen onder de trekker terecht kunnen komen -, zijmarkeringslichten en contourmarkering op aanhangwagens. Ook moeten er duidelijke rem-eisen komen.Daarnaast wordt op andere manieren geprobeerd om het aantal ongelukken met landbouwverkeer te verminderen. Bijvoorbeeld door de invoering van een T-rijbewijs op 1 juli 2015. Tijdens de rijlessen moeten bestuurders zich beter bewust worden van de gevaren die van hun voertuig uit gaan. Nog voor de zomer wordt deze maatregel door de Tweede Kamer geëvalueerd. KentekenplichtOok de invoering van een kentekenplicht voor landbouwvoertuigen is nog een heet hangijzer. Eind vorig jaar werd een wetsvoorstel afgewezen, omdat tegenstanders niet overtuigd waren van het nut ervan, maar inmiddels is duidelijk dat het laatste woord hierover nog niet gezegd is. De Kamer mag zich over een aangepast wetsvoorstel uitlaten. Onlangs deed Jaarsma, autoriteit op het gebied van landbouwverkeer, nog een dringend beroep op Den Haag om het plan voor de kentekenplicht en de daarmee samenhangende verhoging van de maximum snelheid van 25 naar 40 kilometer per uur in de kabinetsformatie mee te nemen. Het bereiken van een betere verkeersveiligheid wordt ook in het geven van voorlichting gezocht. Cumela heeft bijvoorbeeld met de website www.land-bouwverkeer.nl een vrij toegankelijk e-learning programma gelanceerd over veiliger omgaan met landbouwverkeer. Ook zijn er lokale initiatieven, zoals voorlichting door agrariërs bij scholen over de zogenoemde dode hoek. In Flevoland worden in oogsttijd verkeersborden uitgereikt die waarschuwen voor slipgevaar. Discussie over plek landbouwverkeerIn verband met de verkeersveiligheid is er een voortdurende discussie over de plek van het landbouwvoertuig op de openbare weg. Midden tussen de kwetsbare fietsers is bijna vragen om problemen, maar op de primaire weg is in verband met het grote snelheidsverschil met de overige weggebruikers ook niet wenselijk. Daarom wordt in sommige regio’s hard gewerkt aan een landbouwroutenetwerk. De discussie wordt overal in den lande gevoerd. In Friesland is recent de afweging gemaakt om bij aanwezigheid van een parallelweg zonder fietspad het landbouwverkeer toch toe te laten op de hoofdrijbaan bij een intensiteit tot 5.000 motorvoertuigen per etmaal. In Zeeland mag landbouwverkeer sinds 1 juni op de Zeelandbrug. Drie keer per week mogen boeren en loonwerkers in een konvooi over de brug. Tot voor kort moesten zij een enorm eind omrijden. De vertraging voor het overige verkeer blijft volgens de provincie beperkt tot vijf minuten. Ook in Zeeland zijn diverse rondwegen opengesteld voor landbouwverkeer om dit verkeer uit de dorpskernen te weren. In het Achterhoekse Zeddam blijft de belangrijkste dorpsweg juist wel toegankelijk voor landbouwverkeer, ondanks bezwaren van aanwonenden. Alleen tussen 8.00 en 10.00 uur mag er geen landbouwverkeer over de weg, want dan fietsen er veel scholieren. Een andere maatregel om het verkeer veiliger te maken is kavelruil. Wordt het aantal te rijden kilometers van landbouwvoertuigen minder, neemt automatisch ook de kans op ongelukken af. Volgens het Kadaster kan dit veel voordeel hebben, zoals in het herverkavelingproject Saasveld-Gammelke in Twente. Daar neemt het aantal landbouwroutes met ongeveer 40% af. Boeren en weggebruikers in Flevoland kunnen vanaf deze week op www.flevoland.nl/landbouwverkeer melden waar de knelpunten liggen. De provincie wil zo ongelukken voorkomen. In Limburg was al zo’n site. Verdergaan op ingeslagen wegenIn een recente publicatie in vakorgaan Verkeerskunde concluderen Jaarsma en Hugo Hoofwijk dat er nog veel werk verzet moet worden, maar dat voor verdere verbetering van de verkeersveiligheid met betrekking tot landbouwvoertuigen doorgegaan kan worden op de ingeslagen wegen: verdere uitrol van landbouwroutenetwerken, bestuurders van landbouwvoertuigen nog bewuster maken van de risico’s van de voertuigen, het veiliger maken van de voertuigen zelf, de invoering van de kentekenplicht en het verder uitrollen van lesprogramma’s in het basisonderwijs over omgang met landbouwvoertuigen, vooral in landelijk gebied. Wordt hieraan voldaan, dan kan het niet anders of het aantal ernstige ongelukken met landbouwvoertuigen zal afnemen.Als het aan LTO en de provincie ligt, komt er mede om de verkeersveiligheid te verbeteren een grote grondruil in Flevoland. Het land van veel boeren ligt nu versnipperd in de polders, waardoor ze grote afstanden moeten afleggen met hun zware werktuigen. “Er zijn boeren in de Noordoostpolder die grond hebben in Oostelijk- en Zuidelijk Flevoland tot wel 25 kilometer verderop”, verduidelijk provinciaal LTO-voorzitter Arnold Michielsen de situatie. Een ruil zou ervoor kunnen zorgen dat de kavels dichter bij elkaar komen te liggen. De provincie werkt samen met onder meer LTO aan een plan dat na de zomer naar buiten komt. Overigens is de verkeersveiligheid maar één van de aspecten om te pleiten voor een kavelruil, volgens Michielsen. “Er liggen veel opgaven in Flevoland, bijvoorbeeld de bodemdaling. Met al die opgaven kun je aan de slag bij zo’n project.”Vooral in de gemeente Noordoostpolder ligt de grond van boeren verspreid. Die gemeente hoopt dat de kavelruil lukt, want het verplaatsen van de zware landbouwwerktuigen is gevaarlijk voor het verkeer in de dorpen. “Vroeger was het landbouwverkeer klein en weinig, nu is het groot en veel”, zegt wethouder Andries Poppe. Grootgrondbezitter in Flevoland is het Rijksvastgoedbedrijf. Dat zegt ook positief te staan tegenover een kavelruil.