‘Nieuw EU-landbouwbeleid: meer voor minder’

Voorlopig akkoord over nieuw EU-landbouwbeleid betekent inleveren. Maar in gedeeltelijke renationalisatie schuilt mogelijk groter gevaar.Het Europees landbouwbeleid is als een mammoettanker: groot, log en lastig bij te sturen. Maar wel ontzettend belangrijk. Voor boeren en ook voor de Europese Unie zelf. Het is de grootste post op de begroting en daarmee staat ook prestige op het spel. Geen wonder dat Europese ministers grote woorden gebruikten over hun voorlopige akkoord over veranderingen in het nieuwe beleid vanaf 2023. ‘Het belangrijkste besluit in tien jaar’, zo noemde de Duitse voorzitter van de raad van landbouwministers, Julia Klöckner, het. Beetje overdreven, gezien de vele hordes die nog genomen moeten worden. Inkomenssteun minder vanzelfsprekendHet akkoord zet stapjes verder op een weg die al lang geleden ingeslagen werd: inkomenssteun wordt minder vanzelfsprekend. Als boer moet je aan steeds meer voorwaarden voldoen voor minder toeslaggeld. Hadden we eerder al een splitsing tussen de inkomenstoeslagen en de vergroeningsgelden (eerste en tweede pijler), nu gaat de kloofbijl in die eerste pijler. 20% (als het aan het Europarlement ligt 30%) van de directe toeslag wordt facultatief. Als boer kun je kiezen of je die premie wilt verdienen via ecologische maatregelen. Tegelijk komen aan de basistoeslag meer eisen te hangen. Dat betekent dus hoe dan ook: inleveren.Politiek-maatschappelijke drukHet Europese stelsel van landbouwsubsidies werd ooit in het leven geroepen om tegelijk de voedselvoorziening én het inkomen van boeren veilig te stellen. In de loop van de jaren heeft het al diverse koerswijzigingen gekend. Belangrijkste: de omschakeling van marktverstorende productsubsidies naar inkomensondersteuning. Het publiek wil een nieuwe reden waarom de economisch toch zo sterke landbouwsector steun nodig heeft Nu is er opnieuw politiek-maatschappelijke druk. Overheidssteun is geen eeuwigdurende vanzelfsprekendheid, maar heeft een goed verhaal nodig. Het oude verhaal (arme boeren) voldoet niet meer, het publiek wil een nieuwe reden waarom deze economisch toch zo sterke sector steun nodig heeft en eist een wederdienst. Het antwoord wordt steeds meer gezocht in groene diensten. Meer doen voor minder geldMaar hoeveel kan de maatschappij vragen? Wat is haalbaar en redelijk? Daarover gaat de politieke strijd in Brussel. Kritiek op het akkoord komt nu vooral van de linkerkant. Daar vindt men dat de natuur aan het kortste eind trekt en dat boeren gematst worden. Veel positiever zijn de reacties aan de landbouwkant. Terecht, want met succes zijn (nog) ingrijpender eisen van tafel gelobbyd. De voorlopige conclusie moet dan ook zijn: het had erger gekund. Al blijft dit staan: de grote lijn is meer doen voor minder geld.Schade beperken in onderhandelingenEén dikke adder zit er nog wel onder het gras: lidstaten krijgen veel vrijheid om de voorwaarden vast te stellen voor de 20 tot 30% ecologisch te verdienen steun. Daar gaat de deur open naar een ongelijk speelveld en een ‘race to the bottom’. Dat is eigenlijk onverantwoord. Niemand heeft er baat bij; boeren noch natuur. Zaak om die schade te beperken in de onderhandelingen die nog wel even doorgaan.