‘Niet ingrijpen in grondmarkt’

Zijn hoge grondprijzen onduurzaam? In zekere zin wel, zegt Krijn Poppe. Maar ingrijpen in de markt heeft geen zin, stelt hij.De grondprijs stijgt gestaag. Bedragen boven de ton per hectare zijn al lang geen uitzondering meer. Ook pachtprijzen stijgen en het het areaal geliberaliseerde pacht neemt toe. Gevolg is, volgens sommigen, dat grondgebruikers steeds meer het onderste uit de kan moeten halen om hun hectares rendabel te krijgen. Dat zou nadelig zijn voor de duurzaamheid. Krijn Poppe van Wageningen Economic Research bevestigt dat er een verband is tussen duurzaam bodembeheer en grondmarkt. “Maar die relatie is wel ingewikkeld”, zegt hij. Krijn Poppe (63) is research manager bij Wageningen Economic Research in Den Haag. - Foto: Jan Willem SchoutenDe hoge grondprijs is deels een gevolg van het grote opbrengend vermogen van de Nederlandse grond. De lage rente van de laatste jaren heeft daarbij een sterk prijsopdrijvend effect. Daardoor kun je met dezelfde rentelasten immers meer lenen. Klachten over te hoge prijzen zijn van alle tijden. “Het is eigenlijk altijd zo geweest dat maar 10% van de boeren grond kan kopen, terwijl 90% zich dat niet kan veroorloven.”Heb niet de illusie dat je een probleem met bodemkwaliteit oplost via pachtbeleidExtensivering in de landbouw zorgt voor meer behoefte aan grondEr zijn allerlei oorzaken voor de prijsstijging. Het areaal wordt kleiner vanwege verstedelijking, en nu vraagt de energietransitie grond voor bijvoorbeeld zonnepanelen. Maar de stijging past ook in een ontwikkeling die binnen de landbouw al heel lang gaande is: groei in arbeidsproductiviteit, mede mogelijk door mechanisatie. Die groei heeft een constante landhonger tot gevolg. “Verduurzaming betekent vaak: extensiveren en dus is er dan nog meer behoefte aan grond. Daarbij neemt het opbrengend vermogen dan meestal af, zodat de voorlopers op dit gebied vaak moeite hebben met hun verdienmodel.” Ingrijpen in pachtbeleid heeft weinig tot geen effectKortom, er is een spanningsveld tussen grondmarkt en duurzaamheid van het bodembeheer. Is daar iets aan te doen? Poppe ziet geen heil in overheidsingrijpen in de grondmarkt. Al was het alleen maar omdat het effect daarvan maar heel langzaam merkbaar zou worden. “Van de miljoen hectare grond in eigendom wordt per jaar maar 35.000 hectare verhandeld.”Ook pachtbeleid heeft weinig invloed, verwacht Poppe. Vaak wordt gezegd dat de toename van geliberaliseerde pacht slecht is voor duurzaam bodembeheer en intensivering van het bouwplan in de hand werkt. Poppe vindt daarvoor geen onderbouwing in cijfers. “Van de 130.000 hectare kortlopende pacht is maar op 30.000 hectare een intensief bouwplan, dat is per 10 jaar 6 jaar of vaker rooivruchten. Omgekeerd geldt: van de 175.000 hectare met zo’n intensief bouwplan is het overgrote deel eigen grond. Heb dus niet de illusie dat je een probleem met bodemkwaliteit oplost via pachtbeleid.”Honderden jaren geleden maakten pachters en verpachters afspraken over bemesting en grondgebruikAls intensieve bouwplannen een gevaar zijn voor de bodemvruchtbaarheid, zijn er volgens Poppe andere, betere manieren om dat tegen te gaan dan via de grondmarkt. “Denk aan teeltvoorschriften, op de manier waarop de 1:2 aardappelteelt in de Veenkoloniën is aangepakt. Of formuleer nieuwe voorwaarden in het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid.”Verwerk gegevens over bodemkwaliteit in een bodempaspoortMoet de overheid dan niks doen? Zover gaat de landbouweconoom niet. Hij verwacht veel van kennisontwikkeling. De overheid kan die stimuleren. “Er zijn snelle vorderingen op het gebied van ICT. En er is ook bij boeren grote belangstelling voor organischestofgehaltes, effecten van drijfmest, enzovoort. Maak de bodemkwaliteit meetbaar. Verwerk de gegevens bijvoorbeeld in een bodempaspoort. Dan kunnen pachters en verpachters de duurzaamheid verrekenen of leveranciers en afnemers onderling afspraken maken in duurzaamheidsschema’s.”Hij wijst erop dat al honderden jaren geleden pachters en verpachters gewoon waren afspraken te maken in de pachtcontracten over bemesting en grondgebruik. Zo revolutionair is het dus ook weer niet.Krijn Poppe is maandagavond 18 maart een van de sprekers in de Rode Hoed in Amsterdam, in de debatserie It’s the food, my friend! Thema: ‘De grondmarkt frustreert duurzame voedselproductie; hoe creëren we ruimte voor biodiversiteit en jonge boeren?’