‘Milieuregels: eenvoud of maatwerk?’

Milieuregels moeten eenvoudiger maar ook meer maatwerk bieden. Die eisen zijn strijdig.Een veel gehoorde klacht van boeren is dat de milieuregels veel te ingewikkeld zijn geworden en bovendien niet eerlijk. En inderdaad, veel milieuregels zijn zo complex dat boeren adviseurs nodig hebben en zelfs zij kunnen veel regels nauwelijks volgen. Ook doen regels vaak te weinig recht aan verschillen in milieuprestaties tussen bedrijven.Gevoelig voor fraudeMaar daar wringt nou net de schoen: milieuregels zijn mede zo complex geworden doordat ze onder druk van landbouworganisaties steeds verder zijn verfijnd, met uitzonderingen voor specifieke groepen bedrijven en teelten. Je mag als boer klagen over de complexiteit of over de onrechtvaardigheid van regels, maar niet over allebeiZulk maatwerk maakt de regels ook fraudegevoeliger, want het biedt meer ruimte voor creatieve ondernemers die mazen in de wet zoeken. Dat is juist onrechtvaardig tegenover degenen zich wél aan de bedoeling van de regels houden. Kortom: je mag als boer klagen over de complexiteit of over de onrechtvaardigheid van regels, maar niet over allebei.MestafvoerEen voorbeeld. Melkveehouders mogen hun mestafvoer forfaitair verantwoorden. Dat is eenvoudig en houdt rekening met de melkproductie per koe en het ureumgehalte in de melk. Maar stikstof- en/of fosfaatefficiënte bedrijven hebben een lagere mestproductie en dus onvoldoende mest om zowel hun land adequaat te bemesten, als de verplichte hoeveelheid mest af te voeren. Daarom is er BEX. Maar die is zo complex dat er meer ruimte komt voor ontwijkend gedrag, of zelfs fraude door creatieve bemonstering van mest en voer.GewasbeschermingsmiddelenAnder voorbeeld: gewasbeschermingsmiddelen. De overheid kan een middel niet toelaten of selectief toelaten voor specifieke teelten. Dat laatste is preciezer, maar biedt ook kansen voor illegaal gebruik in andere teelten. Er is wel controle mogelijk van residuen in of op producten, maar niet alle illegale toepassingen zijn traceerbaar in het product. Ook hier geldt dus: maatwerk maakt de regels ingewikkelder en fraudegevoeliger.Maatwerk en controleHoe komen we hier uit? Ik denk dat we maatwerk alleen moeten toepassen bij zaken die goed controleerbaar zijn. In de melkveehouderij zijn dat bijvoorbeeld: melkproductie, koeien en grond. Volumes en samenstelling van voer en mest zijn veel lastiger. In elk geval moet de beloning voor maatwerk beperkt blijven, want nu al kan een deel van de veehouders de verleiding van ontwijkend gedrag of fraude niet weerstaan. Voorbeeld in de teelt: middelen die echt riskant zijn helemaal uit de markt halen en uitzonderingen beperken tot de middelen die ook in het product goed traceerbaar zijn. Of een generieke heffing leggen op middelen die nog onmisbaar zijn, maar wel aanzienlijk minder kunnen worden gebruikt. Maar eenvoud en maatwerk: het blijft een lastige combi. Bij publicatie van deze column in Boerderij Vandaag van vrijdag 8 februari is iets misgegaan, waardoor de laatste alinea daar is weggevallen.