Met embryo’s gericht fokken naar meer maat

Maatschap Heijdra-Krijnen spoelt selectief embryo’s bij hun Belgisch Witblauwe koeien om meer nakomelingen van hun beste koeien te krijgen.Aan de ene kant is het voor fokkers als familie Heijdra jammer dat er dit jaar geen keuringen zijn, aan de andere kant is Wim Heijdra er niet rouwig om. “Het is toch elke keer een hoop werk om de dieren keuringsklaar te maken. Daar zorgt de jeugd wel voor, maar toch”, zegt Heijdra. De afgelopen jaren scoorden de Belgisch Witblauw-fokkers uit Weesp (N.-H.) hoge ogen op de keuringen in Alkmaar, Purmerend en Geffen. Ook twee jaar geleden tijdens de Nationale Vleesveemanifestatie (NVM) stonden de Noord-Hollandse Belgisch Witblauwe fokkers hun mannetje. In de grupstallen achter het huis staan dikbillen die flink aan de maat zijn. Volgens de fokkers hebben de dieren maat nodig om een frame te hebben voor het vlees, gecombineerd met goede benen om dat lijf te dragen. “Maar dat maakt het ook weer lastig om de juiste stieren te vinden. Maat en rastype is geen standaard combinatie. We hebben nu pinken staan die flink aan de maat zijn. Daar kiezen we dan een wat kleinere en bevleesdere stier bij om zoveel mogelijk het ideaal te benaderen”, vertellen Ino en Menno. De neven zijn de volgende generatie fokkers en de keuringsgangers. _{Tekst gaat verder onder de foto.} De neven Ino (36) en Menno (18 ) Heijdra hebben met hun ouders twee vleesveebedrijven in Weesp en Muiden (N.-H.), met 140 Belgisch Witblauwe runderen en 40 tot 50 kalvingen per jaar. - Foto's: Studio KastermansDirect naast de deur staat de gigantische witte koe Ellebore (Attribute x Magique), super ontwikkeld op mooie rechte en harde benen. Alleen helaas te smal in de schouders, wijst Ino. Door juist een brede stier erbij de zoeken, kan de koe van Belgische oorsprong voor beter nageslacht zorgen. Daarvoor wordt de koe ook ingezet bij het spoelen van embryo’s.Snellere selectieOm van de beste koeien en pinken sneller en een groter aantal nakomelingen te krijgen, laat het bedrijf in Weesp embryo’s spoelen door fokkerijbegeleider Piet Roskam. Er wordt selectief gespoeld, tot nu toe van drie koeien. Twee keer van nakomelingen van Belgische topkoeien en een keer van een eigen topper die met 90 punten ingeschreven staat. “Die koe van Attribute x Magique werd in Geffen met 90 punten ingeschreven. Die keuring had een dag eerder moeten zijn, dan was ze excellent verklaard. Maar ze was net een dag eerder vier jaar geworden, dus had ze hoger dan 90 punten moeten scoren”, vertelt Wim. Dit keer worden er twee koeien gespoeld: Celeste van de Poldervecht (Atribut du Fond de Bois x Lasso van ’t Kookshof) en Muiderzee Jody4Ever (Lasso van ’t Kookshof x Lennie van het Caloenshof). De twee koeien zijn van tevoren behandeld voor een grote eisprong en vervolgens geïnsemineerd. Om Roskam wat meer ruimte rond Celeste te bieden, wordt haar buurkoe een paar stands opgeschoven. Opvallend is het karakter van de koeien, ze bewegen zich rustig aan het halstertouw achter de veehouder aan. Ook de rest van het rijtje verblikt of verbloost niet van de reuring in de stal. _{Tekst gaat verder onder de foto.} Fokkerijbegeleider Piet Roskam (midden) spoelt de koeien. Het is elke keer weer een gok hoeveel embryo's eem spoeling oplevert.Ook minder goede embryo’s plaatsen we, je hebt altijd nog 10 tot 20% kans dat het wel aanslaatFokken is gokken 2.0Dan is het de beurt aan Roskam. Met behulp van spoelvloeistof haalt hij de embryo’s uit de baarmoeder van de koeien. Binnen zit de inmiddels gepensioneerde Freek Lok klaar met een ultrafijne zeef en de microscoop. Lok springt een dag bij vanwege de drukte. De embryo’s die gevonden worden en geschikt bevonden worden, worden of ingevroren of direct geplaatst in ontvangerkoeien. Dit keer is de opbrengst niet groot en worden de embryo’s direct geplaatst. “Ook minder goede embryo’s plaatsen we, je hebt bij een vierde kwaliteit toch altijd nog 10 tot 20% kans dat het wel aanslaat. Invriezen overleeft zo’n embryo zeker niet”, legt Roskam uit. Fokken is gokken, maar embryo’s is volgens de Heijdra’s gokken 2.0. “Het is altijd afwachten hoeveel embryo’s je vangt. En dan moeten ze ook nog goed genoeg zijn. Bij de allereerste spoeling had de koe 32 eicellen, daarvan kwamen 13 embryo’s en uiteindelijk 7 kalveren. Het is prijzig, maar het levert wel snellere vooruitgang in de fokkerij op”, stellen de Heijdra’s. _{Tekst gaat verder onder de foto‘s.}
De embryos worden uit de spoelvloeistof gefilterd en beoordeeld. Een goede embryo moet minstens uit 120 cellen bestaan.Onder de microscoop worden de embryos in een rietje gezogen om direct te worden geplaatst.Celeste van de Poldervecht is een van de donorkoeien.Haar lange brede rug en sterke benen maken haar tot een ideale Belgisch Witblauwe fokkoe.Niet alleen het vrouwelijk jongvee wordt aangehouden, ook de stiertjes. Deze worden geslacht bij circa 500 kilo geslacht gewicht.De embryo’s zijn in principe niet voor de verkoop. Ook de kalveren gaan niet zonder meer weg. Al hadden ze met de verkoop van twee stiertjes veel mazzel, vertelt Menno: “Dat waren nakomelingen van een zeer goede, jonge Belgische stier waar de spermakwaliteit verslechterd was. Normaal brengen stieren met 14 maanden € 1.700 op, nu € 2.700 omdat het sperma van hun vader Litige du Sart niet meer in te vriezen was.”Zichtbaar resultaat met spoelen embryo’sDe resultaten van het spoelen zijn op stal al zichtbaar. In het achterhuis staat een zwartbonte tweejarige met een mooie brede rug en beste benen. Haar volle zus uit dezelfde embryo-spoeling is al twee jaar ouder en laat eenzelfde goed exterieur zien. In tegenstelling tot leeftijdgenoten is de tweejarige nog niet drachtig, ze is volgens de veehouders nog wat aan de kleine kant: “We streven naar een afkalfleeftijd van twee jaar, maar als zo’n wat langzame groeier met de rest mee geïnsemineerd wordt, dan blijft ze klein. Dan liever even wachten, zodat ze er nog wat in kan groeien.”