‘Liberale pacht nadelig voor boer en bodem’

Het huidige pachtbeleid werkt duurzaam grondgebruik tegen. Dat geldt vooral voor de geliberaliseerde pacht. Dat moet en kan anders, vindt Dries van Rozen.Het huidige beleid voor grondgebruik, met name de liberalisering van de pachtregel, staat haaks op de bedrijfscontinuïteit, doelen van wetgeving en geformuleerde beleidswensen. Een herziene visie op grondgebruiksvormen, waaronder pacht in de agrarische sector, is noodzakelijk.Terugloop reguliere pachtDe invoering van de nieuwe pachtregels in 2007, waarvan het doel was de terugloop van de reguliere pacht te stuiten en de beschikbaarheid van pachtgrond te bevorderen, leidt niet tot het gewenste effect, maar vooral tot omzetting van langlopende contracten in contracten korter dan 6 jaar. In 2014 zijn deze wijzigingen geëvalueerd. De belangrijkste conclusie was dat de gestelde doelen niet werden gerealiseerd. ‘Bedrijf is moeilijk financierbaar door gebrek aan solide basis’Bescherming pachterDe tweeslachtigheid van de pachtregel is het grootste probleem. De ‘reguliere’ pachtvorm kent een sterke bescherming voor de pachter en daar tegenover staat een volledige geliberaliseerde vorm. Vooral deze laatste geeft de nodige problemen omdat deze losse, vrijwel altijd kortdurende pachtvorm, fluctuaties in de bedrijfsgrootte veroorzaakt, de agrariër afhankelijk maakt en zijn bedrijf moeilijk financierbaar maakt door gebrek aan een solide basis. Deze korte contracten dragen niet bij aan een gezonde structuur van de Nederlandse grondgebonden landbouw en staan haaks op verschillende beleidsdoelen op het gebied van duurzaamheid en natuurinclusiviteit. Herziening van de pachtregel is in dat licht dan ook noodzakelijk. De feitenIn de periode 2007-2016 is het percentage langdurige gebruiksvormen met 4,2% afgenomen en de geliberaliseerde pacht en andere losse overeenkomsten is met 4% toegenomen. Deze tendens zal doorgaan omdat beleggers nauwelijks langdurige overeenkomsten wensen af te sluiten. Daarbij komt dat ingeschat wordt dat het percentage eigendomsgrond in de toekomst zal afnemen. De sterke uitbreiding, de schaalvergroting in de landbouw en de noodzaak tot een versterking van de grondgebondenheid leiden tot een hoge kapitaalsbehoefte. Daarentegen zijn de banken terughoudender om het eigendom te financieren zodat dit tot andere grondgebruiksvormen zal leiden.‘Variatie in bedrijfsareaal zet continuïteit van gezinsbedrijf onder druk’Bouwplan en grondgebondenheidDe bedrijfsvoering van het agrarische bedrijf vraagt stabiliteit in de bedrijfsgrootte. De akkerbouwer maakt een bouwplan voor een langere periode zodat een goede en evenwichtige vruchtwisseling kan plaatsvinden. Voor de veehouder geldt een sterke relatie tussen de grondgebondenheid en het aantal dieren. Variatie in het bedrijfsareaal leidt tot geringere mogelijkheden voor de financierbaarheid van het bedrijf, leidt tot fluctuaties in het inkomen en zet de continuïteit van het gezinsbedrijf onder druk. Lossere gebruiksvormen staan hier haaks op. De oplossingMeer grond en langdurige gebruiksvormen leiden tot een betere borging van duurzaam bodembeheer. Het leidt tot investeringen in de bodem en dit geeft een betere bodemstructuur, chemische samenstelling en biologie (verhoging van organische stofgehalte en biodiversiteit). Met een gezonde bodem wordt de vochtleverantie naar het gewas verbeterd en het waterbergend vermogen versterkt. Dit leidt ook tot grotere weerbaarheid van de gewassen. Hierdoor en door verhoging van het organische stofgehalte en vastlegging van koolstof wordt tevens aan de klimaatopgaven bijgedragen.Gesloten kringloopLangdurige grondgebruiksvormen ondersteunen het streven naar een grotere grondgebondenheid van agrarische bedrijven en maken ook een gesloten kringloop beter mogelijk. Grondgebruik hangt dus nauw samen met duurzaam bodemgebruik, de klimaatopgave, maatschappelijke wensen en tendensen, mestwetgeving en tal van andere wetten en beleidsdossiers.‘Voldoende werk en dus wordt het kloppen aan de deur van de minister’Actieve houdingVanaf 2014 hebben belangenorganisaties gedurende 3 jaar pogingen ondernomen om tot herziening van het pachtstelsel te komen. Dit heeft niet tot resultaten geleid omdat de standpunten van verpachters- en pachtersorganisaties te ver uiteen liggen. De toenmalige staatssecretaris Van Dam heeft een bemiddelaar aangesteld en deze concludeerde medio 2017 dat de standpunten van de partijen onoverbrugbaar zijn. Hij adviseerde de staatssecretaris om zelf met aanpassingen van de pachtregel te komen.De BLHB constateert echter dat de minister van LNV in haar jaarprogramma 2018 niet het voornemen heeft om met wijzigingen te komen. Dit is vreemd omdat de verschillende dossiers op dit ministerie nauw aan elkaar samenhangen. Voldoende werk en dus wordt het kloppen aan de deur van de minister. De BLHB trapt af.