Kwaliteit gras straks eigenschap op Rassenlijst

Veehouders kijken vrij uitgebreid naar de verschillen tussen maisrassen. Voor gras geldt dat veel minder. Toch zijn daar ook ontwikkelingen.Het onderzoek naar verschillen tussen grasrassen staat niet stil. Ook veredeling maakt stappen. Toch kijken lang niet alle veehouders naar de Rassenlijst en de verschillen tussen grasrassen zoals ze dat bij snijmais doen. Daar zijn verschillende redenen voor. Zo wordt in de vernieuwing van grasland met mengsels gewerkt, waarin meerdere rassen en typen voorkomen en ook vaak meerdere soorten. Deze mengsels bevatten veelal meerdere rassen Engels raaigras, diploïd en/of tetraploïd, naast andere grassoorten als rietzwenk, festulolium of timothee. Soms is er dan ook nog wat klaver in verwerkt.Deze verscheidenheid maakt het voor veehouders lastig om mengsels met elkaar te vergelijken en dus varen ze op vertrouwen in de leverancier van het graszaad.Voor het rassenonderzoek wordt gebruikgemaakt van de speciale Haldrup oogstmachine. Hiermee wordt elk veldje apart gemaaid en weggelegd voor weging en bemonstering. - Foto: Bert JansenDoor te kiezen voor mengsels met uitsluitend of voornamelijk Rassenlijstrassen is de veehouder al wel verzekerd van een goed kwaliteitsniveau. Wie zich verder wil verdiepen in een mengsel, zal echter naar de samenstelling van de rassen en soorten moeten kijken.Kwaliteit waarderen met parametersDe opbrengst van grasrassen wordt nu nog uitgedrukt in een verhoudingscijfer. “Wat het voor veehouders interessant maakt, is dat er gesproken wordt over invoeren van parameters om ook de kwaliteit te waarderen”, geeft Jos Groot Koerkamp, commercieel manager van Limagrain aan.Het kan nog wel 4 à 5 jaar duren eer een kwaliteitswaardering op de Rassenlijst vermeld kan wordenLimagrain heeft zitting in de technische commissie van Plantum. Deze commissie kijkt onder meer naar de mogelijkheden en wenselijkheid van het invoeren van nieuwe eigenschappen op de Rassenlijst. “Dan weet je niet alleen hoeveel ton per hectare een grasras kan opbrengen, maar komt ook de VEM-waarde per kilo droge stof in beeld.” Dat levert de kVEM-opbrengst per hectare. Analoog aan de maisrassen lees je in die kolom dus af wat het vermenigvuldigingsresultaat is van kwaliteit per kilo droge stof en opbrengst per hectare.Om dat goed in beeld te brengen moet er eerst een protocol komen waarin vastgelegd wordt hoe de kwaliteit van een grasras gemeten moet worden. En dan zijn er ook nog meerjarige cijfers nodig om de waarde betrouwbaar te maken. “Al met al kan het dan nog wel 4 à 5 jaar duren eer een kwaliteitswaardering per grasras op de Rassenlijst vermeld kan worden”, schat Groot Koerkamp in.Nog zeker 5 jaar nodig voor eigenschap kwaliteitJan Rinze van der Schoot is bij Wageningen Livestock Research verantwoordelijk voor de rassenproeven voor de Aanbevelende Rassenlijst. In die proeven worden diverse raseigenschappen gewaardeerd. Hij legt uit dat dit voor de eigenschap ‘kwaliteit’ nog niet zo eenvoudig is.Jan Rinze van der Schoot (54) is bij Wageningen Livestock Research in Lelystad verantwoordelijk voor de rassenproeven voor de Aanbevelende Rassenlijst. - Foto: Ton Kastermans“Het lastige bij gras is dat de rassen een verschillende doorschietdatum en groeiritme hebben. We maaien voor de opbrengstbepalingen op 1 datum. Dat betekent dat sommige rassen al in de aar zitten terwijl andere daar nog niet aan toe zijn.En dan benadeel je dus de rassen die al geschoten zijn?“Ja, de VEM-waarde daalt als het gras in de aar schiet. Dan zouden deze rassen er dus slechter uitkomen. Het is een optie om elk ras apart te maaien in een bepaald groeistadium. Dan oogst je ze wat betreft kwaliteit in elk geval allemaal op het juiste moment. Een andere optie is om de veldjes groter te maken, zodat je elk ras 2 of 3 keer kan maaien met een interval enkele dagen. Later kun je dan de juiste opbrengst en kwaliteit bij elkaar zoeken. Beide opties geven meer arbeid en hogere kosten.”Welke problemen zie je nog meer?“Het is de vraag welke parameters je gebruikt voor kwaliteit. Is dat eiwit, of verteringscoëfficiënt van de celwanden? Of moet je gaan voor de samengestelde waarde in VEM? Ook daar moeten we goed naar kijken.”Hoe lang duurt het voor we in Nederland cijfers zouden kunnen hebben?”We hebben nog zeker 2 jaar nodig om een goed protocol te maken. Dan hebben we nog meerjarige cijfers nodig. Je praat dus zo over een jaar of 5.”In het buitenland worden al wel kwaliteitscijfers gemeld?“In Frankrijk, Engeland en Denemarken wordt dat inderdaad gedaan. In Ierland gaan ze zelfs nog verder. Daar geven ze de kwaliteitsverschillen weer in kilogram melk. Nu is Ierland wel iets aparts. Daar wordt bijna alleen beweid. Dat maakt het iets makkelijker. Hier wordt gras gemengd gebruikt voor maaien en weiden.”Hoe ver is het onderzoek naar wortelontwikkeling?“Ook daar ligt het niet simpel. We zien inderdaad rasverschillen. Maar die zijn niet constant. De ene keer laat een ras een betere wortelontwikkeling zien, maar de volgende keer weer niet. Externe omstandigheden als variabiliteit in de grond, weer en bemesting spelen ook een rol. Het is ook lastig om in het veld wortelontwikkeling te beoordelen. Je moet alles uitgraven en zeven en hoe belangrijk is dat laatste worteltje dat net iets dieper zit?”Er zijn ook proeven met wortelontwikkeling in buizen?“Klopt. Als onderdeel van PPS-ruwvoerproductie hebben we buizen gevuld met zand en daarin het gras laten groeien. Maar dan is er vrije groei zonder storende laag of andere belemmeringen. Je weet dan nog niet hoe dat ras zich houdt in het veld, waar wel beperkingen zijn. Daar moet je dan een vertaalslag in maken.”Wortelontwikkeling actueel in onderzoekenVerder worden er in de veredeling stappen gemaakt op het gebied van wortelontwikkeling. Tussen rassen zitten verschillen, maar die verschillen zijn niet zo groot als de verschillen tussen soorten. “Het is natuurlijk wel interessant om ook binnen rassen te weten welke een uitgebreider of dieper wortelstelsel hebben”, geeft Thomas van Tetering, productmanager Benelux van DLF, aan. “In het RadiMax-project werken wij met de Universiteit van Kopenhagen en andere partijen samen. Hierin onderzoeken we al jaren de verschillen tussen grassoorten en rassen met de nadruk op wortelontwikkeling.”Overigens is het niet zo dat het gewas met de grootste wortelontwikkeling ook de beste opbrengst heeft“De focus op wortelontwikkeling is inderdaad actueel”, vult Jos Groot Koerkamp aan. “Wij onderzoeken bijvoorbeeld ook in hoeverre zaadtechnologie (coatings) wortelgroei kan stimuleren. We weten dat een uitgebreider wortelstelsel meer kans geeft op een goede opname en benutting van nutriënten, met name stikstof.” Bij de krappere stikstofruimte in de laatste decennia zijn de veredelaars in staat gebleken om de gewasproductie in tonnen per hectare vast te houden.Ook kweker Barenbrug kijkt uitgebreid naar verschillen in wortelontwikkeling. Edward Ensing, productmanager voedergewassen bij Barenbrug: “We zien daar interessante verschillen en in ons eigen laboratorium kunnen we die verschillen ook goed kwantificeren. Deze kennis gebruiken we in de veredeling van onze rassen. Dat is een continu proces, wat betekent dat de nieuwste rassen het ook op dit gebied beter doen dan de oudere rassen.”In deze opstelling kunnen de verschillende grasrassen en grassoorten ongestoord groeien in buizen gevuld met zand. - Foto: Wageningen University & ResearchDiepte zegt iets over overlevingskansenIn de laatste jaren zijn er 2 keer weersextremen voorgekomen in het groeiseizoen. In 2016 was het veel te nat en 2018 verliep onder extreme droogte. Dat blaast de interesse in de wortelontwikkeling nieuw leven in. In dit geval wordt niet alleen gekeken naar de ontwikkeling van de wortels in de breedte, maar zeker ook in de diepte. Van Tetering: “Dat geeft immers de plant de mogelijkheid om langer over water te beschikken, maar ook bij wateroverlast heeft een plant met een uitgebreider wortelstelsel meer kans om te overleven.”Grootste wortels niet per se grootste opbrengstOverigens is het niet zo dat het gewas met de grootste wortelontwikkeling ook de beste opbrengst heeft. Een deel van de voedingsstoffen voor het gewas wordt immers benut voor de ontwikkeling van de wortels en dat kan dus ten koste gaan van de gewasopbrengst. Wel is het zo dat de opbrengst van een ras met een diepe wortelontwikkeling in een droog jaar hoger zal zijn, alleen al door de betere vochtvoorziening.De grassendeskundigen zijn het er over eens dat de randvoorwaarden in de bodem nog veel belangrijker zijn dan de verschillen in wortelontwikkeling. Want in een verdichte bodem levert alleen de potentie tot een diepere wortelontwikkeling niets op.Mogelijk dat er in de Rassenlijst een waarde komt voor wortelontwikkeling, echter in dat geval moet je eerder aan een termijn van 10 jaar denken. Alle pijlen zijn nu eerst gericht op het ontwikkelen en uitvoeren van een protocol dat inzicht geeft in de variatie aan kwaliteit tussen grasrassen.Voorkom storende lagen in de bodem die de beworteling hinderenKijk naar het grasland en onderzoek de bodem op plaatsen waar water blijft staan, of waar gras het snelst verdroogt.Breek storende lagen.Berijd grasland in het voorjaar niet eerder dan wanneer de draagkracht voldoende is. Rij met machines met lage bandenspanning
zorg voor goede ontwatering door op lage grond gebruik te maken van drainage.Zorg voor een goede afwatering door percelen bij vernieuwing rond te leggen.Zorg voor schone sloten, zodat afvoer van water snel plaatsvindt.Let op zuurgraad en eventuele bekalking. Met kalk komt er meer ruimte tussen de kleiplaatjes en daarmee wordt het vochtbindend en -vasthoudend vermogen vergroot.Met kilveren en rondleggen van een perceel wordt de afwatering verbeterd. - Foto: Koos Groenewold