Varkenshouderij

Achtergrond

Gezondheid en welzijn bepalend op Fins bedrijf

De Finse varkenshoudster Taru Antikainen werkt diergericht om gezonde varkens te produceren met intacte staarten. De slachterij vermarkt dit.

Dierenwelzijn is echt een issue op Finse varkensbedrijven. Dat is op het bedrijf van Taru Antikainen niet anders. Bij de gespeende biggen ligt zaagsel op de grotendeels dichte vloer en hangt speelmateriaal aan de hokafscheiding. De hokken zijn ruim en voorzien van een lange trog waar alle dieren tegelijk aan kunnen eten. De pas gespeende biggen hebben een onderkruip. Finnen werken vaak met klimaatzones in de afdelingen. Een warm deel om te slapen en een koelere zone waar dieren kunnen eten en mesten.

Varkenshoudster Taru Antikainen runt met haar man een gemengd bedrijf met 300 zeugen, vleesvarkens en akker- en bosbouw. - Foto's: Henk Riswick
Varkenshoudster Taru Antikainen runt met haar man een gemengd bedrijf met 300 zeugen, vleesvarkens en akker- en bosbouw. - Foto's: Henk Riswick

Stressvrije ruimte

Voor dit stalontwerp is niet zomaar gekozen. De Finnen mogen sinds 2003 geen staarten meer couperen bij hun varkens. De hokinrichting, voeding en het klimaat zijn er daarom volledig op ingericht om de varkens een aangename, stressvrije ruimte te bieden die niet aanzet tot bijtgedrag. Bij de pas gespeende biggen staat zelfs nog een feeder in het hok om naast brij de dieren ook droogvoer aan te bieden. Dit draagt bij aan een zo geruisloos mogelijke speenperiode, waarbij de belasting voor de darmen minimaal is. Taru Antikainen: “Een goede, constante voeropname is belangrijk om staartbijten te voorkomen. De darmgezondheid moet in orde zijn en varkens mogen geen hongergevoel hebben.”

Lees ook: ‘Management bepalend bij lange varkensstaarten’

Observatie van biggen

De varkenshouder doet zichtbaar haar best om het de biggen naar hun zin te maken. Ze steekt ook veel tijd in observatie van de dieren. Varkens houden met lange staarten betekent ook heel goed kijken hoe de dieren zich gedragen. Als de staart mooi in de krul zit en een varken heeft een gevulde buik is het risico minimaal dat deze gaat bijten. Antikainen wijst staarten aan van biggen zoals ze die graag ziet, mooi in de krul en vrolijk heen en weer bewegend. Een big waarvan de staart troosteloos naar beneden hangt, vormt een risico om te gaan bijten. Het zijn dikwijls de kleinere dieren, vaak ook gelten, die gaan staartbijten, is de ervaring.


  • Het bedrijf past split-suckling toe bij de pasgeboren biggen. De grote dieren gaan tijdelijk in een krat, zodat de kleinere voldoende biest krijgen.

    Het bedrijf past split-suckling toe bij de pasgeboren biggen. De grote dieren gaan tijdelijk in een krat, zodat de kleinere voldoende biest krijgen.

  • Staartcouperen is in Finland al zeventien jaar niet meer toegestaan. De varkenshouders zijn daarop ingespeeld.

    Staartcouperen is in Finland al zeventien jaar niet meer toegestaan. De varkenshouders zijn daarop ingespeeld.

Raapolievarkens

In de stal liggen 300 Topigs Norsvin 70-zeugen. Deze komen met dertig kilo op het zeugenbedrijf en zijn gefokt op een van de twee subfokbedrijven die onder contract staan van de coöperatieve Finse vleesverwerker HKScan. Deze coöperatie krijgt de vleesvarkens ook aan de haak. Het bedrijf van Antikainen mest iets minder dan twee derde van de biggen zelf af, de rest wordt verkocht.

Raapolie in voer

De varkens van een Duroc-eindbeer krijgen raapolie in hun voer. De Finnen noemen het ook wel omega 3-varkens omdat deze meer gezondere vetzuren bevatten dan gangbare varkens, is de uitleg. Volgens de varkenshoudster is het vlees van haar varkens malser en heeft het een zachtere smaak. Antikainen: “De vetsamenstelling van het varkensvlees is vergelijkbaar met dat van pluimveevlees.”

Boven de 25 kilo krijgen de varkens turf als wroetmateriaal. Dit zorgt tevens voor droge hokken.
Boven de 25 kilo krijgen de varkens turf als wroetmateriaal. Dit zorgt tevens voor droge hokken.

Antibioticavrij

De raapvarkens groeien tevens antibioticavrij op. Ongeveer 10% van de varkens heeft op een gegeven moment toch een kuur nodig. In acht van de tien gevallen dat een dier een antibioticakuur krijgt, is dat in de kraamstal. De oorzaak is diarree of een ontsteking. In de andere gevallen worden antibiotica gebruikt in de biggenstal. Behandelde dieren krijgen een oorblik en HKScan verwerkt deze als gangbare varkens.

Met de vruchtbaarheid van de zeugen zit het wel goed. Per worp worden er 17,7 biggen geboren.
Met de vruchtbaarheid van de zeugen zit het wel goed. Per worp worden er 17,7 biggen geboren.

Voor de antibioticavrij opgegroeide raapvarkens beurt de varkenshoudster een toeslag. De hoogte van de bonus houdt ze voor zichzelf. De Finse varkensprijs is tamelijk stabiel en reageert minder heftig op de grillen van de markt. In 2018 bedroeg de Finse opbrengstprijs voor gangbare varkens gemiddeld € 1,52 per kilo geslacht gewicht.

Compensatie voor meerkosten

De Finse boeren betalen nogal wat welzijnsmaatregelen niet uit eigen zak. Voor zaken als strooisel in de hokken, goede en gezonde diervoeding, een ziekenboeg en napijnbestrijding bij castratie beuren de boeren een compensatie voor de meerkosten. Het geld is afkomstig van het ministerie.

Voor de kleine biggen is een onderkruip beschikbaar. De biggen krijgen voer uit een lange trog en direct na spenen staat er een feeder.
Voor de kleine biggen is een onderkruip beschikbaar. De biggen krijgen voer uit een lange trog en direct na spenen staat er een feeder.

Hoge gezondheid

De Finse varkensstapel is PRRS- en mycoplasmavrij. De goede diergezondheid uit zich in prima technische resultaten. De varkens op het bedrijf van familie Antikainen groeien 970 gram, terwijl ze relatief licht aan de haak komen. In de stal dus amper hoestende varkens omdat twee zeer bepalende ademhalingsziekten geen rol spelen. Bovendien is het fris in de stallen. Er wordt gewerkt met mestkoeling. Dit beperkt de vorming van ammoniak in de put.

Volledig salmonellavrij

Een ander punt is dat de varkensstapel volledig salmonellavrij is. Finland hanteert een nultolerantie voor salmonella, net als buurland Zweden overigens. Mocht een bedrijf positief testen op salmonella dan wordt het geruimd. De verzekering dekt de schade, maar het eerste halfjaar na opstart met nieuwe dieren is voor eigen risico van de varkenshouders.

De mesterijfase is in tweeën gesplitst. Tot veertig kilo blijven de biggen in de opfokstal, dan wordt gemest tot 70 kilo en tenslotten gaan ze de afmestafdeling in.
De mesterijfase is in tweeën gesplitst. Tot veertig kilo blijven de biggen in de opfokstal, dan wordt gemest tot 70 kilo en tenslotten gaan ze de afmestafdeling in.

Scherpe ingangscontroles op voer

Varkens salmonellavrij houden vraagt om scherpe ingangscontroles op het voer. Voer vormt namelijk het grootste risico op insleep. Voer of grondstoffen importeren doen de Finnen maar weinig; de bedrijven zijn grondgebonden. Speenkorrel vormt in zoverre een uitzondering op het bedrijf van Antikainen. Deze komt uit België. De gesloten, Finse voersector loopt echter niet over van nutritionele kennis, vertelt bedrijfsadviseur Jan Vugts van vleesverwerker HKScan. Dat kennisgebrek begint steeds meer te schuren. De hoogproductieve zeugen op het bedrijf hebben behoefte aan goed voer. Met 17,7 geboren biggen per worp wordt namelijk het een en ander gevraagd van de zeugen.

Hooi van eigen land wordt gebruikt als afleidingsmateriaal voor de varkens. Dit wordt in grote pakken geperst.
Hooi van eigen land wordt gebruikt als afleidingsmateriaal voor de varkens. Dit wordt in grote pakken geperst.

Ingrediëntenpakket voor groot deel zelf geteeld

Het bedrijf maalt en mengt zelf voer. In de voerkeuken staat een vrij nieuwe schijvenmolen. Van het ingrediëntenpakket voor het varkensvoer wordt twee derde zelf geteeld. Dit jaar is 150 hectare zomergerst gezaaid, dat is het hoofdbestanddeel in het voer. Daarnaast wordt tarwe verbouwd, zwarte bonen, koolzaad en hooi voor afleidingsmateriaal. Verder wordt het rantsoen aangevuld met veldbonen, en bijproducten van de alcohol- en zuivelindustrie. Vlak in de buurt staat een wodkafabriek. Hooi wordt gebruikt als afleidingsmateriaal.

De varkens groeien antibioticavrij op. Het vlees wordt in een speciaal concept vermarkt door slachterij HKScan.
De varkens groeien antibioticavrij op. Het vlees wordt in een speciaal concept vermarkt door slachterij HKScan.

Geschoonde turf

De varkens boven de 25 kilo krijgen gehygiëniseerde turf als wroetmateriaal in plaats van houtkrullen. Turf heeft een aantal pluspunten, vindt de varkenshoudster. De vloer blijft mooi droog. Bovendien is het product zuur. Dat gaat de vorming van ziektekiemen tegen en stimuleert de darmgezondheid. In Finland is veel moeras, zodat aan turf geen gebrek is.

Een overzicht van de kraamafdeling. Deze is circa vier jaar geleden nieuw gebouwd.
Een overzicht van de kraamafdeling. Deze is circa vier jaar geleden nieuw gebouwd.

Slachtrijp maken van varkens

Het slachtrijp maken van de varkens gebeurt in drie fasen. De dieren blijven tot veertig kilo in de biggenstal. Na spenen blijven de tomen zoveel mogelijk bij elkaar. In het traject van veertig tot zeventig kilo zitten de varkens met z’n tienen bij elkaar. In de afmestfase komen de dieren nogmaals in een andere afdeling waar ze met zes of zeven soortgenoten bij elkaar zitten. De extra verhuizing wordt gedaan om de stalruimte zo goed mogelijk te benutten. Een afdeling vleesvarkens wordt in twee leveringen leeggereden.

Lees ook: Lange staarten vragen lange adem

Of registreer je om te kunnen reageren.