Varkenshouderij

Achtergrond 7 reacties

‘Ratten en muizen niet meer gastvrij ontvangen’

Een kwart van de stalbranden ontstaat door knaagschade. Een groot deel is te voorkomen door effectieve ongediertebestrijding. Dat vraagt om een integrale aanpak.

Onlangs verscheen het Actieplan Brandveilige Veestallen 2018-2022, opgesteld door een stuurgroep met vertegenwoordigers van de agrarische sector, de brandweer, de Dierenbescherming en verschillende ministeries.

Albert Weijman is adviseur overheden bij het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen. Hij pleit voor een integrale aanpak van knaagschade. - Foto: Koos Groenewold
Albert Weijman is adviseur overheden bij het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen. Hij pleit voor een integrale aanpak van knaagschade. - Foto: Koos Groenewold

Albert Weijman, bioloog en adviseur overheden van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD) in Wageningen, is blij met de aandacht voor de rol van knaagdieren bij stalbranden. Hij pleit voor een effectief en duurzaam knaagdierbeleid.

Wat is de rol van knaagdieren bij stalbranden?

“Bij ongeveer de helft van de stalbranden vindt de brandweer geen duidelijke oorzaak. Ik schat in dat in de helft van die gevallen knaagschade aan elektrakabels de oorzaak is. Ratten en muizen moeten knagen om hun tanden voldoende te laten slijten, anders gaan ze dood. Varkensstallen trekken ratten en muizen aan omdat er altijd volop voedsel en onderdak te vinden is. Eenmaal binnen gaan ze op zoek naar materialen om aan te knagen. Isolatie- en elektrakabels zijn favoriet. Beschadigde bekabeling leidt makkelijk tot kortsluiting, met brand tot gevolg. Een vonkje kan genoeg zijn om stof en spinnenwebben te doen ontbranden.”

Waar baseert u op dat de helft van de stalbranden zonder duidelijke oorzaak gerelateerd is aan knaagschade?

Knaagschade aan kabels. - Foto: Jan Willem Schouten
Knaagschade aan kabels. - Foto: Jan Willem Schouten

“Ik heb geen harde cijfers om dat te onderbouwen. Maar ik heb verschillende indicaties die aangeven dat dit een reële inschatting is. In Engeland schatten sommige deskundigen zelfs dat de helft van alle stalbranden is te herleiden naar vraatschade aan elektrakabels door ratten en muizen. Dat lijkt mij persoonlijk aan de hoge kant. Maar ik heb voldoende voorbeelden van vraatschade aan bekabeling gezien, die al dan niet tot brand hebben geleid. Ik denk dat het reëel is om te stellen dat de helft van alle stalbranden zonder duidelijke oorzaak komt door knaagschade aan elektrakabels.”

De overheid heeft het gebruik van rodenticiden buiten stallen aan banden gelegd. Moet dat weer teruggedraaid worden?

“Nee. Daar ben ik geen voorstander van. Er kleven nogal wat nadelen aan het gebruik van rodenticiden. Zonder andere maatregelen is het dweilen met de kraan open. Het grootste nadeel is de doorvergiftiging van natuurlijke vijanden van ratten en muizen, zoals roofvogels en katten. Als knaagdieren van het gif hebben gegeten, gaan ze niet meteen dood. Dat duurt een poos. In die tijd kruipen ze weg. Omdat ze verzwakt zijn, vormen ze een makkelijke prooi voor roofvogels en katten. Met name roofvogels zijn kwetsbare dieren en kunnen makkelijk doodgaan als ze een vergiftigde muis opeten. Op deze manier vernietig je niet alleen de muis maar ook zijn natuurlijke vijanden.”

Hoe moet het dan wel volgens u?

Muizen en ratten brengen veel schade aan in bedrijfsgebouwen. Gaten en kieren verschaffen al snel toegang aan ongedierte. - Foto: Theo Tangelder
Muizen en ratten brengen veel schade aan in bedrijfsgebouwen. Gaten en kieren verschaffen al snel toegang aan ongedierte. - Foto: Theo Tangelder

“Dat vraagt om een geïntegreerde aanpak van preventie, monitoring en bestrijding. Ratten en muizen zijn intelligente dieren die respect verdienen voor de manier waarop ze overleven, even los van de overlast die ze veroorzaken. Het belangrijkste middel is het nemen van preventieve maatregelen. Daarvoor moet je denken vanuit de muizen en ratten zelf. Je moet ze niet meer gastvrij ontvangen door rond de stallen ‘rommel’ te laten liggen en beplanting vlak langs de stal te laten groeien. Verder is het belangrijk om ze buiten de stal te houden door geen deuren open te laten staan als je er niet bent. Ook op bouwkundig gebied valt vaak nog wel het een en ander te verbeteren door kieren en openingen af te dichten, zoals bij doorvoeren van leidingen. Voor muizen is een klein gaatje al genoeg om naar binnen te komen.”

Wat is er nog meer nodig?

“Verder is een goede monitoring van belang, zodat populaties niet ongemerkt kunnen groeien. Muizen en ratten vermeerderen zich snel. Ter illustratie: 1 paartje ratten kan in 1 jaar tijd onder ideale omstandigheden voor 2.000 nakomelingen zorgen. Het is zaak goed op sporen van vraatschade te letten. Verkruimelde brokken in de voerbak of -kar of op de grond zijn een teken dat er ratten of muizen zijn geweest. Een ander typisch verschijnsel dat duidt op ongedierte zijn zogenoemde buiksmeersporen. Dat zijn bruinzwarte strepen – op vloeren, langs de muren en wanden – die ontstaan doordat de beestjes met hun buik de grond raken. Ook kruimeltjes isolatie- of ander materiaal moeten een alarmbelletje doen rinkelen. En soms maken ze nieuwe openingen in de isolatie. Ook installaties die vaak een storing geven, zijn verdacht. In die gevallen is het raadzaam om de bekabeling te controleren op vraatschade.”

Maar hoe ga je ze bestrijden wanneer ze binnen zijn?

Een lokkist om ratten en muizen buiten de deur te houden. - Foto: Jan Willem Schouten
Een lokkist om ratten en muizen buiten de deur te houden. - Foto: Jan Willem Schouten

“De laatste stap is de bestrijding. Dat kan door vallen en/of in combinatie met rodenticiden. Dat is de laatste stap in wat ook wel Integrated Pest Management (IPM) wordt genoemd. Een dergelijke aanpak moet niet beperkt blijven tot agrarische bedrijven, maar veel breder worden toegepast. Ook in woonwijken en op industrieterreinen is overlast door muizen en ratten. Overheden moeten daarin hun verantwoordelijkheid nemen en dit coördineren. De regering zet een eerste stap met het regeerakkoord van 2017, waarin staat dat het kabinet het aantal stalbranden wil verminderen en afspraken wil maken over de bestrijding van knaagdieren en een periodieke elektrakeuring. Dat is een mooi begin, maar naast bestrijding moet het ook vooral over preventie van knaagdierschade gaan. Daarnaast moet de aanpak van de regering verder uitgerold worden.”

Hoe dan?

“Afspraken maken is een ding. Ervoor zorgen dat ze uitgevoerd worden, is een tweede. Begrijp me goed, ik ben niet tegen dit plan, integendeel. Ik vind het positief dat er aandacht is voor de rol van knaagdieren bij stalbranden.

‘Ik snap niet dat brandverzekeraars geen eisen stellen aan ongediertebestrijding’

Maar nu is knaagdierbestrijding alleen geborgd in IKB. Met de fipronil-affaire in het achterhoofd vind ik dat onvoldoende, zeker gelet op het grote belang van een adequate ongediertebestrijding in relatie tot stalbranden. En ik snap de brandverzekeraars niet. Burgers moeten hun schoorstenen vegen, maar aan boeren worden geen eisen gesteld ten aanzien van ongediertepreventie en -bestrijding.”

Hoe zou u de borging geregeld willen zien?

“Ik vind dat de overheden hierin een sturende rol moeten spelen. Daar hoort ook toezicht en handhaving bij. Nu gebeurt het allemaal erg versnipperd en ontbreekt het aan een totaaloverzicht op de knaagdierdruk en de beheersing daarvan. Ik vind dat partijen meer en beter moeten samenwerken. Daarvoor is een centrale coördinatie nodig en een goede informatievoorziening. Ik vind dat de resultaten van plaagdierbeheersing op individuele bedrijven centraal geregistreerd moeten worden. Dat verschaft inzicht in de knaagdierpopulatie en dat stelt varkenshouders in staat om gezamenlijk een plan van aanpak te maken en het aantal ratten en muizen in de omgeving te verminderen.”

Waar denkt u dan aan?

Een uilenkast aan een varkensstal. - Foto: Bert Jansen
Een uilenkast aan een varkensstal. - Foto: Bert Jansen

“Varkenshouders en omwonenden kunnen afspreken om buiten geen gif te gebruiken, maar bijvoorbeeld uilenkasten te plaatsen. Daarmee raak je niet alle muizen en ratten kwijt, maar er komen er wel veel minder. Ook terriërachtige honden zijn goede muizen- en rattenvangers. Hoewel katten de naam hebben, zijn lang niet alle katten goede muizenvangers. En niet onbelangrijk, ratten en muizen beperken zich niet alleen tot agrarische bedrijven, maar komen ook veelvuldig voor rond woningen en andere gebouwen in het buitengebied. Leegstaande gebouwen zijn favoriet, want daar kunnen ze ongestoord verblijven en zich vermeerderen. Ongediertebestrijding is in mijn ogen een gezamenlijke verantwoordelijkheid van overheid, burgers en veehouders. Ratten en muizen die niet worden geboren, hoeven ook niet te worden gedood. In dat opzicht is preventie het ultieme bestrijdingsmiddel zonder het risico op doorvergiftiging.”

Ongediertebestrijding is een element in de preventie van stalbranden. Wat is er nog meer nodig?

“In geval van een brand zijn varkens nu kansloos. Dat heeft voor een deel te maken met hun gedrag bij een brand. Varkens zoeken bij brand bescherming bij elkaar, kippen rennen weg, net als koeien en paarden. We zullen toe moeten naar stalsystemen waarbij varkens meer kans hebben in geval van een brand. Dat kost extra geld en dat is er niet in het huidige economische systeem. We moeten toe naar een diervriendelijke, duurzame varkenshouderij met een bijpassend verdienmodel dat varkenshouders in staat stelt deze investeringen te doen. Daarvoor moeten supermarkten stoppen met het uitpersen van varkenshouders en stoppen om consumenten te verleiden tot de aankoop van te goedkoop varkensvlees met kiloknallers. Consumenten moeten zich meer bewust worden van de relatie tussen hun koopgedrag en dierenwelzijn.”

KAD adviseert over plaagdierbeheer

Het KAD is een onafhankelijk kennisinstituut dat in 1998 is ontstaan uit de Afdeling Bestrijding Dierplagen, onderdeel van de Inspectie Milieuhygiëne van het ministerie van VROM, en het Staatstoezicht op de Volksgezondheid van het ministerie van VWS. De organisatie leidt bestrijdingstechnici op, geeft voorlichting aan burgers en adviseert overheden, bedrijven en brancheorganisaties over beleid, biologie en welzijn ten aanzien van preventie en bestrijding van plaagdieren.

Laatste reacties

  • Bolder01

    Eigen schuld.MEN VRAAGT ER OM dat gelul dat wij geen besrteidings middelen mogen leggen curses volgen en maar kosten verhogen VRIJ GEVEN en zelf doen dan pas wordt het probleem aanmerkelijk minder

  • kbg

    en dan te denken aan het wegbermen beheer in het voorjaar? voorjaar? in de zomer wanneer het voor het eerst gemaaid wordt, werkt ongedierte in de hand!

  • ZaadjesBV

    Als de overheid het moet regelen word de plaag alleen maar groter.

  • V

    De meeste roofvogels laten vergiftigd aas liggen, met uitzondering van een luie buizerd en die zijn er toch al teveel.
    Reintje begint er niet aan en katten zijn er veel te veel. En ik spreek uit ervaring , plusminus 40 jaar.
    Ik heb dan ook nog nooit ratten of muizen in mijn vrijeuitloop pluimveestal gehad.

  • Tinus1

    Mijnheer is adviseur knaagdieren bij de overheid, maar ventileert ook maar meteen zijn mening over de huidige houderij. Dat mag , maar niet in zijn functie. Schoenmaker blijf bij je leest!

  • MarcRec

    Ik heb onlangs een paar heren van https://www.ongediertebestrijden.com/ ingeschakeld om muizen weg te krijgen van mijn akkers...werkte perfect.

  • Jan-75

    Ik herken het probleem direct. Ik heb varkensstallen en heb ook last gehad van ratten. Ik zag regelmatig een rat lopen en het werden ook steeds meer ratten. Ik heb toen op internet de gevaren gelezen van ratten in de stallen. Ik heb toen direct actie ondernomen om problemen te voorkomen. Ik ben toen terecht gekomen bij https://beestjeskwijt.nl/ongediertebestrijding/. Ik heb zeer goed geholpen en tot op heden heb ik ook geen ratten meer gezien. Hopelijk hebben andere veehouders iets aan deze tip!

Laad alle reacties (3)

Of registreer je om te kunnen reageren.