Varkenshouderij

Achtergrond

Beter rendement met SPF-varkens

Een gezond dier vermindert het antibioticagebruik en vergroot het rendement. Vrij blijven van ziektekiemen is lastiger dan vrij worden.

Gezond produceren wordt steeds belangrijker. Het antibioticagebruik in de veehouderij moet verder omlaag, om de ontwikkeling van resistentie onder bacteriën tegen te gaan. Dat vraagt om gezonde dieren in een kiemarme omgeving. Voor consumenten is diergezondheid geen thema. “Consumenten denken niet na over diergezondheid. Dieren moeten gewoon gezond zijn. Punt!”, aldus Dé van de Riet, persvoorlichter bij de Centrale Organisatie voor de Vleessector (COV), op het symposium Hogere Varkensgezondheid.

SPF: hoge gezondheidsstatus

Voor voormalig dierenarts en varkenshouder Gerrit Bronsvoort is produceren met varkens die vrij zijn van ziektekiemen als PRRS, Mycoplasma en App, de enige mogelijkheid om het antibioticagebruik terug te dringen. Hij deed veel ervaring op bij varkensbedrijven met een hoge gezondheidsstatus, ook wel SPF (Specific Pathogen Free) genoemd. In Oost-Duitsland, het werkterrein van Bronsvoort als dierenarts, is PRRS de belangrijkste drijfveer om een hoge gezondheidsstatus na te streven.

Aanvoer van SPF-opfokzeugen. De aanvoer van dieren vormt het grootste riscico op een herbesmetting. Een goede quarantaine en adaptatie is noodzakelijk. - Foto: Dave Hendriks
Aanvoer van SPF-opfokzeugen. De aanvoer van dieren vormt het grootste riscico op een herbesmetting. Een goede quarantaine en adaptatie is noodzakelijk. - Foto: Dave Hendriks

In Nederland is de aanwezigheid van een vervelende App-stam, en soms Vibrio, aanleiding om de zeugenstapel te vervangen door SPF-dieren, vertelt dierenarts Rick Janssen van dierenartsenpraktijk ‘De Varkenspraktijk’. “PRRS en Mycoplasma zijn meestal nog wel onder controle te krijgen”, is zijn ervaring.

Beter rendement

Een hoge diergezondheid biedt veel voordelen. De dieren presteren beter en dat uit zich in betere financiële resultaten. Het grootste voordeel komt in de mesterij tot uiting door een verbetering van de voerconversie, een hogere groei en minder uitval. Volgens Bronsvoort levert dat op een gesloten bedrijf met 1.000 zeugen een jaarlijks voordeel op van meer dan € 350.000. Hiervan wordt ruim € 250.000 in de mesterijfase gehaald.

Ondanks de voordelen is maar 5 tot 7% van de Nederlandse zeugenbedrijven vrij van App, PRRS en Mycoplasma, schat Janssen. 90% van de Nederlandse varkensbedrijven is besmet met App. “Een groot deel van de bedrijven ondervindt daar geen grote problemen van. Een klein deel heeft serieuze problemen omdat het te maken heeft met een vervelende App-stam”, vult hij aan. Daarnaast is Mycoplasma aanwezig op 70 tot 80% van de bedrijven en 80 tot 90% van de bedrijven is besmet met PRRS.

Varkens met een hoge gezondheidsstatus renderen beter. Het grootste voordeel komt tot uiting in de vleesvarkenshouderij door een betere groei, betere voerbenutting en een lagere uitval.

Zeugenstapel vervangen

Volledige depop-repop is de snelste en meest zekere manier om vrij te worden, voor App de enige manier. Deze bacterie is niet weg te krijgen uit de zeugen. Hierbij wordt de complete zeugenstapel vervangen door SPF-zeugen. Nadat de laatste dieren zijn afgevoerd, wordt het hele bedrijf schoongemaakt en ontsmet. Daarna volgt een periode van minimaal vier weken leegstand. Vervolgens wordt de stal herbevolkt met SPF-dieren.

Dat vraagt een flinke investering. De kosten variëren sterk per bedrijf en liggen ruwweg tussen € 200 en € 300 per zeug. Daarnaast worden soms nog aanpassingen aan stallen gedaan om de biosecurity te verbeteren. De grootste kostenpost is de periode van leegstand zonder verkoopopbrengst van dieren. Daarnaast wordt de oude zeugenstapel ineens afgewaardeerd. Dat is deels te ondervangen door de jongere zeugen van de bestaande zeugenstapel elders door te laten produceren.

“De bottleneck is vaak dat banken onvoldoende vertrouwen hebben in de investering. De bank vindt het risico op herbesmetting groot. Daarnaast is er geen onderpand voor de kredietverstrekking. Dat is jammer, want bedrijven die de stap gezet hebben, halen aantoonbaar een betere rentabiliteit”, vertelt Janssen.

Hoeveel de rentabiliteit verbetert, hangt ook af van de uitgangssituatie. Als er veel problemen zijn door App en PRRS betekent depop-repop een flinke stap vooruit.

Belang van goede samenwerking

Voor vermeerderaars hangt het met name af van hoeveel de SPF-biggen extra opbrengen ten opzichte van voorheen. “Vleesvarkenshouders die al enige ervaring hebben met SPF-biggen kennen de voordelen en waarderen SPF-biggen makkelijker met een hoge prijs dan zij die ermee beginnen. Een goede samenwerking en goede afspraken tussen vermeerderaar en vleesvarkenshouder vergroten de kans om het extra rendement te delen”, is de ervaring van Janssen.

Omkleedruimte met verschillende kleuren overalls en laarzen. Elke diergroep heeft een eigen kleur. Dat beperkt de overdracht van kiemen tussen diergroepen. - Foto: Bert Jansen
Omkleedruimte met verschillende kleuren overalls en laarzen. Elke diergroep heeft een eigen kleur. Dat beperkt de overdracht van kiemen tussen diergroepen. - Foto: Bert Jansen

Vrij worden is makkelijker dan vrij blijven. De meeste SPF-bedrijven maken vroeg of laat een herbesmetting mee. Van PRRS en Mycoplasma is bekend dat deze zich over grote afstand door de lucht kunnen verplaatsen. Dat betekent dat in varkensdichte gebieden luchtfiltering nodig is om besmetting via de binnenkomende lucht te voorkomen. Daarnaast is een overdruksysteem nodig in de centrale gang om te voorkomen dat lucht naar binnen wordt gezogen via een openstaande deur, bijvoorbeeld tijdens het afleveren van dieren. De kosten hiervan bedragen ongeveer € 1 per big.

Aanvoer dieren vormt risico

Het is belangrijk om de zeugen te vaccineren tegen PRRS. Dat biedt de dieren een stuk bescherming als er toch een virus binnenkomt. Door de hogere immuniteit van de zeugen is er meer PRRS-virus nodig voor een infectie. De aanvoer van opfokzeugen is een groot risico om PRRS binnen te halen. Een goede quarantainestal en adaptatieperiode zijn noodzakelijk bij de aanvoer van opfokzeugen.

Aankoop van deze zeugen vormt ook het grootste risico op insleep van App. De bacterie komt het bedrijf vrijwel alleen binnen via de aanvoer van dieren. Het kan zich hooguit enkele meters door de lucht verspreiden en overgedragen worden. Dat maakt het wel mogelijk om de kiem, met de juiste maatregelen en op tijd, binnen het bedrijf te isoleren.

Dat het niet uit is te sluiten dat kiemen het bedrijf weer binnenkomen, weet varkenshouder Geert Beltman uit eigen ervaring. Zijn SPF-bedrijf raakte geïnfecteerd met PRRS. Met een gedegen aanpak lukte het om weer virusvrij te worden.

Multisitebedrijven met aparte locaties voor zeugen en kraambiggen, gespeende biggen en vleesvarkens, zoals bij Beltman, maken overdracht tussen verschillende diergroepen onmogelijk. Gezien de beperkte ruimte is dit in Nederland maar voor een paar bedrijven weggelegd. Een meerwekensysteem beoogt hetzelfde effect. Door de duidelijke knip tussen leeftijdsgroepen is de kans dat een infectie blijft doormodderen veel kleiner.

De overstap naar een hoge gezondheidsstatus

Directeur Geert Beltman van Molenaars Fokbedrijf in Markelo, is blij met de overstap naar een zeugenstapel met een hoge gezondheidsstatus. “Ik krijg elke dag veel energie van de beslissing om de oude zeugenstapel te vervangen door een nieuwe SPF-zeugenstapel”, vertelt hij. Eind januari 2013 bevolkten de eerste 1.200 zeugen met een hoge gezondheidsstatus de stallen van Molenaars fokbedrijf.

Geert Beltman (63) in Markelo. Bedrijf: Molenaars Fok Bedrijf. Functie: Directeur. Het SPF-bedrijf elimineerde PRRS na een herbesmetting. - Foto: Ronald Hissink
Geert Beltman (63) in Markelo. Bedrijf: Molenaars Fok Bedrijf. Functie: Directeur. Het SPF-bedrijf elimineerde PRRS na een herbesmetting. - Foto: Ronald Hissink

Met de overstap naar een SPF-zeugenstapel breidde de varkenshouder uit van 1.200 naar 3.000 zeugen en verdwenen de gespeende biggen van het bedrijf door deelname aan het ketenconcept ‘Elite-varkens’ van PIC. De belangrijkste drijfveer om over te stappen op een bedrijf met een hoge gezondheidsstatus was de aanwezigheid van App-type 2 en type 9. Dit maakte een vaccinatie van de biggen noodzakelijk om de dieren te beschermen tegen de longaandoening. Daarnaast was de oude zeugenstapel geïnfecteerd met Bordetella (snuffelziekte).

Die kiemen zijn niet meer aanwezig en het bedrijf is vrij van PRRS en App. Ondanks strikte hygiënemaatregelen die Beltman hanteert vanaf de start met de SPF-zeugenstapel, werd het bedrijf in oktober 2015 geconfronteerd met een PRRS-uitbraak. Sindsdien staken PRRS-gerelateerde problemen periodiek de kop op en testten dieren regelmatig positief op de aanwezigheid van veldvirus. Dat ondermijnde de kwaliteit van de biggen en Beltman zette er op in om weer PRRS-vrij te worden.

Uit onderzoeken blijkt dat eind 2016 dezelfde stam aanwezig is die in oktober 2015 het bedrijf binnenkwam. Dat betekent dat de biosecurity op het bedrijf goed is, anders waren er meer PRRS-stammen gevonden op het bedrijf. In overleg met dierenarts Rick Janssen van De Varkenspraktijk werd een plan van aanpak opgesteld.

In de eerste plaats stopte Beltman gedurende 200 dagen met de aanvoer van gelten. Daarnaast werden tijdelijk biggen van 21 dagen afgevoerd en alle zeugen en biggen werden intensief tegen PRRS gevaccineerd. Deze uit Amerika overgewaaide aanpak bleek succesvol in combinatie met een aangescherpt kraamstalbeleid. “Het was een hele klus maar sinds april vorig jaar is geen veldvirus meer gevonden. Het loopt naar volle tevredenheid”, besluit de varkenshouder trots.

Of registreer je om te kunnen reageren.