Varkenshouderij

Achtergrond 1 reactie

Groot bedrijf, geen succesgarantie

Hogere bigopbrengsten maskeerden bij een deel van de grote zeugenbedrijven het gebrek aan technisch resultaat. Dat is steeds minder het geval.

De categorie zeer grote varkensbedrijven heeft een aantal voordelen ten opzichte van reguliere bedrijven. De betere profiteren van schaalvoordelen en weten die te benutten. Ze werken efficiënt en doelmatig en pakken voordeel op alle fronten. Door hun omvang brengen ze grote koppels courante biggen naar het buitenland en maken daar goede prijzen.

Tot zover de potentiële voordelen, want net als bij alle bedrijven zijn er ook bij deze categorie verschillen in prestaties. Erik van der Hijden, directeur van FarmAdvies, noemt het opvallend dat een deel van de zeer grote zeugenbedrijven minder profiteert van de aangetrokken biggenprijzen. Deze bedrijven haalden hun groeikracht uit de hogere prijzen, vaak afgerekend op de Duitse Weser-Ems. De verschillen tussen de Duitse en Nederlandse prijzen zijn echter al een aantal jaren aan het afnemen (zie grafiek hieronder). Dat zijn weliswaar basisprijzen; met toeslagen kan nog wel een verschil worden gemaakt. Maar Van der Hijden ziet in de boekhoudingen een krimpend voordeel voor deze categorie biggen. Als bedrijven vervolgens met de technische resultaten niet meekunnen, ontstaat een probleem.

Technische achterstand komt vaak door gebrek aan overzicht over het bedrijf en in het personeelsmanagement. Er zijn geen cijfers over de omvang van deze groep, maar Van der Hijden verwacht dat een kwart van de grote bedrijven hiermee te maken heeft. “Van alle bedrijven weet maar 25% technisch in de top mee te draaien, en dat is bij de grote bedrijven niet anders.” Dat de afgelopen jaren relatief veel grote, ogenschijnlijk gezonde bedrijven zijn verkocht, is voor hem een teken aan de wand.

Vooral snelle groeiers

Van der Hijden is niet de enige sectorspecialist die deze trend waarneemt. Antoon Sanders, ondernemerscoach bij ZLTO, ziet in de praktijk problemen op grote bedrijven, maar vooral bij bedrijven die fors zijn uitgebreid. Juist de afgelopen jaren is er een categorie snelle groeiers ontstaan vanuit gezinsbedrijven. Deze moesten met personeel werken en ervaren nu moeilijkheden bij het managen daarvan. “Als een bedrijf verdubbelt in aantallen, vraagt dat personeelsmanagement in het kwadraat.” Aangezien varkenshouders technisch bij de 25% beste moeten behoren om op termijn voldoende ontwikkelingsruimte te behouden, ligt de lat enorm hoog.

Overigens nuanceert hij het beeld dat de Duitse en Nederlandse biggenprijs elkaar genaderd zijn. “De basisprijzen liggen wel dichter bij elkaar, maar ik zie bij klanten nog steeds verschillen door de toeslagen. Het is wel zo dat in tijden van lage biggenprijzen, de verschillen groter zijn.”

Deel van bedrijven kapotgegroeid

Kees Ligthart, specialist varkenshouderij bij Abab Agro Advies, ziet hetzelfde fenomeen. “Enkele jaren geleden behaalden de grootste bedrijven een biggenprijs die €4 tot €5 boven het Abab-gemiddelde lag. Dat is nu nog maar €2 tot €3. Alle grote bedrijven hebben daar last van, maar bedrijven met tekortkomingen in het management zakken door het ijs.”

Ligthart ziet vooral problemen bij een specifieke categorie: snelle, harde groeiers die gerekend hadden op allerlei schaalvoordelen en nu ervaren dat de beloofde voordelen niet zijn uitgekomen. Sterker nog, een deel van de bedrijven is kapotgegroeid. “Het probleem is dat de kostprijs van de laatste zeugen vaak hoger is dan van het oorspronkelijke aantal.” Mest van de uitbreiding moet meestal 100% worden afgezet, arbeid volledig betaald en de uitbreiding is helemaal gefinancierd. Alleen al betaalde arbeid, aflossing en rente snoepen 45% van de voerwinst af. “Als dan door een tekort in het management en personeelsaansturing de technische resultaten niet meekunnen, is er een groot probleem.” Bovendien hakt een slecht varkensjaar er op grote bedrijven nog eens extra hard in, wat vooral zichtbaar is in de liquiditeit.

Typerend voor een groot bedrijf is dat de afhankelijkheid van personeel groot is. Managen van mensen vraagt andere capaciteiten van de ondernemer. - Foto: Bert Jansen
Typerend voor een groot bedrijf is dat de afhankelijkheid van personeel groot is. Managen van mensen vraagt andere capaciteiten van de ondernemer. - Foto: Bert Jansen

Als bedrijven hun technische resultaten niet op peil krijgen, voorziet Ligthart een groot probleem. Hij schat dat 15 tot 20% van de snelle groeiers uiteindelijk te hard is gegroeid, om de komende jaren voldoende te reserveren om toekomstbestendig te zijn. Maar de categorie die zeker ontwikkelt, bestaat ook vooral uit grote bedrijven. “Het verschil tussen het goed doen en het net niet helemaal voor elkaar hebben, wordt steeds scherper en bepalender.”

Overigens is het fenomeen bij vleesvarkens veel minder een probleem. Ligthart ziet dat schaalvergroting daar vaak wel goed uitpakt. Dat komt door lagere vaste kosten voor arbeid en minder verschillen in technische en economische cijfers.

Gekwalificeerd personeel

De vraag is wat zeugenhouders die in deze situatie zitten, nog kunnen doen. Het op tijd onderkennen van het probleem is het begin van de oplossing. Sanders noemt het de grootste uitdaging voor deze bedrijven om voldoende en goed gekwalificeerd personeel te krijgen en te houden. Hij is betrokken bij de Stichting Kwalitatief Personeel Varkenshouderij (KPV) en oppert dat de sector actief moet blijven werken aan werving en kwaliteit van personeel. “Of het nu jongeren zijn van school, zij-instromers of arbeidsmigranten.”

In het algemeen geldt dat goed personeelsmanagement begint met communicatie en zeker ook vertrouwen; iedere medewerker krijgt de verantwoordelijkheid en vrijheid die hij aankan. Daarbij geldt dat talenten en competenties (vaardigheden) belangrijker zijn dan functieprofielen. Daardoor worden kennis en kunde van mensen ingezet op de plaats waar die tot zijn recht komen.

Geen standaardpakket van oplossingen

Varkenshouders kunnen met opleidingen investeren in het vakmanschap van hun medewerkers en het team als totaal. Maar, zo benadrukt Sanders, ook de ondernemer zelf moet als hoofd van het team zijn rol goed vervullen. En beseffen dat werken met personeel niet voor iedereen is weggelegd. “Jezelf veranderen is niet gemakkelijk. Je kunt je wel bewust worden hoe je fungeert ten opzichte van de medewerkers.” Individuele coaching van ondernemers is een mogelijkheid.

In veel gevallen zal dat helaas het tij niet meer kunnen keren. Ligthart: “Het is vandaag de dag veel moeilijker dan tien jaar geleden om een bedrijf in de benen te houden. Banken stellen hogere eisen en de waarde van bedrijven is gedaald.”

Er is geen standaardpakket van oplossingen. Sommigen kunnen een inhaalslag maken met management en personeel, voor anderen is dat een gepasseerd station. In dat laatste geval resteert volgens Ligthart weinig anders dan in het gunstigste geval een andere bedrijfsvorm of een samenwerkingsverband te zoeken. Tot slot is een tijdige afbouwstrategie een reële optie om zo goed mogelijk te kunnen stoppen.

Werk aan goed personeelsmanagement

  • Investeer in kennis en vaardigheden rondom personeelsbeleid. Er worden regelmatig cursussen gegeven bij opleidingsinstituten. Advies is ook in te huren via een personeelsdeskundige.

  • Laat personeel cursussen volgen. Dat verhoogt het vakmanschap en geeft betrokkenheid.
  • Schakel deskundigheid in als er binnen het eigen bedrijf te weinig mogelijkheden zijn om te leren. Denk aan een vruchtbaarheidsbegeleider van de ki, de dierenarts of een klimaatdeskundige.
  • Werk in vaste structuur met afspraken en werkwijzen. Maak lijsten met per activiteit de belangrijkste gegevens. Bijvoorbeeld de instellingen van de klimaatcomputer, maar ook de voerhoeveelheden per diercategorie of te gebruiken geneesmiddelen. Dat is ook handig in geval van ziekte of afwezigheid.
  • Geef personeel de ruimte om - in overleg - dingen op hun eigen manier te doen. Laat mensen zelf dingen ontdekken.
  • Betrek het personeel bij overleg met de dierenarts en de bedrijfsvoorlichter. Dat geeft inzicht in de achtergrond van maatregelen en meer binding met het bedrijf.
  • Bouw in het bedrijf controlepunten in die informatie geven over het functioneren van individuele mensen. Leg deze punten en de controlemomenten vast en communiceer ze.
  • Organiseer functioneringsgesprekken om sterke en zwakke kanten te bespreken en samen met de werknemer naar de toekomst te kijken. Leer vooral luisteren en niet zelf te veel in te vullen.
  • Bespreek als team het gezamenlijk functioneren, zet de speerpunten bij elkaar, maak afspraken en evalueer.
Kom naar de Food & Agri Carrièredag en ...
• kom direct in contact met de beste werkgevers in de food- en agribusiness;
• volg lezingen van inspirerende topsprekers;
• solliciteer direct op de vacatures op de vacaturewand;
• verbeter je skills tijdens diverse workshops;
• vind jouw vervolgopleiding.

Eén reactie

  • John*

    als ik dit zo zie zijn de relatief hoge biggenprijzen in nederland eerder een bedreiging voor vleesvarkenshouders dan een bedreiging voor de grote zeugenhouderijen. Het verschil is kleiner geworden maar de biggenprijzen staan nog steeds op een hoog niveau. Presteren moeten we allemaal, groot of klein, om de concurrentieslagen te overleven.

Of registreer je om te kunnen reageren.