13 reacties

‘Fosfaat is groter natuurprobleem dan stikstof’

Stikstof heeft zeker invloed op de natuur in de Oostelijke Vechtplassen. Maar eigenlijk is voor dit hele Natura 2000-gebied de hoeveelheid fosfaat in het water het grootste probleem, fosfaat van buiten de landbouw, vindt melkveehouder Gerrit van Schaick. Denk dus niet dat een paar maanden langer 130 rijden of een paar boerderijen meer of minder het verschil gaat maken.

Met mijn broer heb ik een melkveehouderij op 800 meter van een Natura 2000-gebied, de Oostelijke Vechtplassen. Ik heb mij verdiept in de 200 pagina’s tellende gebiedsanalyse die Alterra daarover in 2017 publiceerde. Dit gebied was ooit een groot veenmoeras/veenbos en is door turfwinning en het geschikt maken voor landbouw geworden tot wat het nu is.

Sinds 1960 zijn we met zijn allen het natuuraspect in combinatie met recreatie meer gaan waarderen en terecht de natuurwaarden gaan beschermen. Ik denk dat we met zijn allen ook trots kunnen zijn op dit prachtige gebied.

Diversiteit planten gevolg van menselijk handelen

Er worden tal van dieren en planten terecht beschermd in dit gebied. De diversiteit in de planten in het gebied is gevolg van menselijk handelen. Het turfsteken leidde tot nieuwe veengaten die vervolgens langzaam begroeiden met waterplanten, zodat er weer moeras kon ontstaan waaruit weer heide/riet/gras ontstond en daaruit weer struiken en bos. Meestal trage processen doordat boeren het arme hooiland en het riet maaiden voor strooisel of dakbedekking. Daarnaast was het water vaak arm aan voedingstoffen. Hierdoor ontstond een verscheidenheid aan schraal landschap met een ruime biodiversiteit.

Drinkwatergebruik is toegenomen en poldertjes zijn drooggelegd, waardoor minder nutriënten-arm kwelwater de plassen inkomt

In de 2e helft van de 20e eeuw stopte de turfwinning en het maaien van het riet en de hooilandjes. Met name vanuit de landbouw kwamen veel voedingstoffen terecht in het water wat het proces van verlanding versnelde. Daarnaast is het drinkwatergebruik toegenomen en zijn poldertjes drooggelegd, waardoor minder nutriënten-arm kwelwater de plassen inkomt.

Hoger fosfaatgehalte probleem voor waterplanten

Al met al een hoop veranderingen. Nu willen we graag met zijn allen het gebied houden zoals het is of liever nog een stukje terug in de tijd.

De aanwezigheid van stikstof (en andere voedingstoffen) versnelt vooral het proces van moeras naar struiken en bomen. De beschermde habitattypen kranswieren, (H3149) en krabbenscheer en fonteinkruiden (H3150) zijn daarin relevant. Deze waterplanten zijn de eerste cruciale stap in het verlandingsproces. Voor hen is de huidige stikstofdepositie geen probleem, wel het fosfaatgehalte in het oppervlaktewater. Dat is vanaf de jaren 80 gestaag gedaald, maar stijgt weer sinds 2005.

Alterra-rapport noemt groeiende ganzenpopulatie en opwarming van water als oorzaken van stijging fosfaatgehalte

Gezien de steeds strenger geworden bemestingsnormen en regels rond erfafspoeling is het niet aannemelijk dat die recente stijging van het fosfaatgehalte wordt veroorzaakt door de landbouw. Het Alterra-rapport noemt de toenemende ganzenpopulatie en opwarming van het water als oorzaken daarvoor.

Waterwinning en droogleggingen

Nieuwvorming van jonge trilvenen (drijvende stukjes land in open water, H7140A) treedt niet op als gevolg van het onvoldoende aanwezig zijn van de kranswieren, krabbenscheer en fonteinkruiden. Er is nog 20 hectare van deze habitat aanwezig. Het areaal is na 1950 afgenomen door het ontbreken van kwelwater (waterwinning en droogleggingen) en veranderingen in het maaibeheer.

De aanwezige jonge trilvenen worden in stand gehouden door maaibeheer. Het areaal groeit weer sinds 1990. De stikstofdepositie is voor de trilvenen te hoog, maar de kritische waarde is voor dit habitattype wel haalbaar met extra beheer. Het fosfaatgehalte in het oppervlaktewater is voor de jonge trilvenen het grootste probleem.

Geen jong trilveen is geen nieuw veenmosrietland

De veenmosrietlanden (grotere stukken drijvend land, H7140B) zijn de volgende stap. Ze ontstaan uit de jonge trilvenen. Maar omdat de jonge trilvenen niet meer ontstaan, vormen ook geen nieuwe veenmosrietlanden. Er is 34 hectare van deze habitat aanwezig. De habitat is afhankelijk van beheer, de opslag van bomen moet verwijderd worden.

De stikstofdepositie heeft grote invloed op deze habitat. Het verschil tussen de huidige depositie en de kritische depositie is echter zo groot (circa 800 mol) dat het niet realistisch is te denken dat het verlagen van de stikstofuitstoot enig nut op deze habitat gaat hebben.

Blauwgraslanden (H6140) kunnen ontstaan uit de veenmosrietlanden. Ze zijn door ophoging/ontwatering en bemesting vervallen. Blauwgraslanden zijn afhankelijk van arm water, dus van kwelwater. Dit habitat ondervindt nu beperkt schade door de stikstofdepositie. De kritische depositiewaarde is wel haalbaar. Dit habitat is stabiel in omvang sinds 2000.

Ook de vochtige heiden (H4010B) kunnen ontstaan uit de veenmosrietlanden. Ze kunnen ook ontstaan uit verzuurd blauwgrasland en door afplaggen. Maaibeheer is voor dit habitat erg belangrijk. Er is 1,4 hectare aanwezig. Voor deze habitat is de overschrijding van de kritische stikstofdepositie zo groot, dat het niet realistisch is te denken dat verlagen van de stikstofuitstoot enig effect zal hebben.

Hoogveenbossen (H91D0) ontstaan uit de veenmosrietlanden als er geen beheer (verwijderen jonge bomen en struiken) wordt toegepast. Er zal dan simpelweg een bos ontstaan. Dit is de laatste fase in het proces van verlanding. De stikstofdepositie is geen probleem voor de hoogveenbossen.

Stikstofverlaging zinvol voor trilveen en blauwgrasland

Stikstof heeft dus zeker invloed op de natuur in de Oostelijke Vechtplassen. Alleen voor de trilvenen en de blauwgraslanden is het mijns inziens realistisch om te denken dat we door de uitstoot van stikstof te verlagen een positief effect bereiken. De blauwgraslanden zijn een habitat op zich, daar zijn verder geen soorten van afhankelijk. Daarnaast zijn de blauwgraslanden meer gebaat bij zeer arm (kwel)water dan bij een lage stikstofdepositie.

Realistische doelen stellen

De trilvenen hebben ook baat bij een lagere stikstofdepositie. Echter, voor deze habitat (en eigenlijk voor het hele gebied) is het grootste probleem de hoeveelheid fosfaat in het water.

We moeten dus zeker niet denken dat een paar maanden langer 130 rijden of een paar boerderijen meer of minder het verschil gaat maken.

Maak niet met grote spoed zinloze, geldverslindende regels die boerengezinnen tot wanhoop drijven

Laten we met zijn allen nu eerst eens goed onderzoek doen hoe het nu het echt zit met de stikstofuitstoot en -depositie van de industrie, landbouw en het verkeer. Laten we met zijn allen bedenken hoe we de toekomst van Nederland voor ons zien en realistische doelen stellen, en niet weer met grote spoed zinloze geldverslindende regels maken en zo vele boerengezinnen tot wanhoop drijven.

Lees alles over het stikstofbeleid in dit dossier. En Gezond koeien voeren met minder eiwit: hoe doe je dat? Kijk gratis het webinar hierover terug

Laatste reacties

  • farmerbn

    Realistische doelen stellen is hetzelfde als berusten in het feit dat je deze gevoelige natuur niet kunt behouden in het volle Nederland. Ook niet als je er miljarden in pompt. Beter is het dan om gelijkwaardige natuur in een ander land te subsidieren want het maakt immers niet uit waar dat andere gebied ligt, toch?

  • Gat

    Als ik dan rtl dakar elke avond kijk in saudië arabië. Dan denk ik, wat zitten jullie allemaal te mauwen met je xxx natuur. Daar is alleen maar zand, geen groen te zien. Diesel voor 12 cent de liter duurder dan water, benzine 40 cent. En wat doen wij hier. Alles belasten en duurder maken voor een veenmosje! Knetter en knettergek!

  • agratax(1)

    Ik kan me vinden in de conclusie in bovenstaand stuk. Den Haag moet onder dwang van enkele zgn. Natuur vrienden die via de rechter lands beleid willen dicteren geen overhaaste besluiten nemen. Als de heer Vollenbrecht met zijn vriendjes hun zin krijgen en daar lijkt het op, dan is er over enkele jaren geen geld meer om hun "prachtige" plannen te bekostigen. Gelukkig voor hen is hun salaris altijd van dien aard geweest, dat zij het nog wel een poosje uitzingen, maar de grootste groep Nederlanders zijn dan tot de bedelstaf en de soepbus (leger des Heils) veroordeelt. Met dank aan de kunstmatige natuur in Stadstaat Nederland.

  • glaasje

    Er is GEEN natuur probleem dat wordt zovaak gezegd dat velen er in gaan geloven!!!!!! Bij ons zijn de bomen gewoon groen met veel blad naast de stallen. Veel vogeltjes. Niks mis mee. Ik vind de moerasnatuur en kale veengebieden niks aan, een groot rommel gebied. Nederland moet niet zo drammen. Laat die drammensen maar een paar weken op vakantie gaan naar die woestijn gebieden of de grote steden in Azie. Dan waarderen ze nederland ook wel weer. Met de mooie seizoenen die we hebben.

  • Goed artikel Gerrit, helemaal mee eens.
    Albert Hooijer Weesp

  • Henk.visscher

    Klasse stuk, wij moeten als landbouw onze verantwoordelijkheid nemen daar waar het nodig is, en het aantoonbaar is dat de landbouw de oorzaak van het probleem is, ook moet het echt een probleem zijn,en moet het reeel zijn , verder geen overhaaste maatregelen, en de echte oorzaak aanpakken, dit is een artikel met boerenverstand

  • Bolder01

    Wat een gezeik ,fosfaat stikstof ga maar door nog groter probleem is te veel mensen hier die hier niet thuis horen, en dat wij die nodig zijn anders krijgen we het werk niet klaar ,
    allemaal kwarts dan maar later klaar of eigen volk iets langer werken 🤔 te gek voor woorden dat hier buitenlanders het vuile werk moeten doen onder andere glasvezelkabel trekken en de Hollanders met een laptop moeten controleren

  • veelust

    Interessant artikel, zien dat zulke info meer in de openbaarheid komt als dagbladen en bij beleidsmakers

  • René de jong

    Goed gezien Gerrit, Er zijn hele andere oorzaken van achteruitgang van sommige habitattypen, vaak heel simpel.
    De oorzaak stikstof is uitsluitend een middel om de veehouderij te saneren, heeft niets meer met natuur te maken.

    Als je alle gebieden zo beoordeeld zul je ook zien dat die stikstof gevoeligheid vaak wel meevalt.
    Blauwgras bijvoorbeeld, ontwikkeld zich prima in n2k Binnenveld.
    En Binnenveld ligt in een gebied met de hoogste NH3 concentratie van Nederland 12,7
    Daar zou dit habitattype dus eigenlijk helemaal niet kunnen bestaan.
    Vrgr René

  • Alco

    Zo denk ik als ik dit stuk lees.
    Zijn er gelukkig toch nog mensen met een gezond verstand.

  • gvschaick

    Een beetje lezen en boerenverstand is alles wat er nodig is om deze conclusies te trekken. Voor mij onbegrijpelijk dat zoveel mensen mee gaan in het stikstof verhaal, ook vaste columnisten hier in boerderij en (natuur)boeren. Maar hoe krijgen we burger en politiek zover dit te doorzien?
    gr
    Gerrit

  • Kelholt

    De slager en de bakker worden beboet als ze hun logboek van de koelvitrine niet goed hebben ingevuld. De schilder krijgt een boete als hij op een niet gekeurde steiger staat. De gewone burger ziet wel dat de politiek de weg kwijt is maar wat moeten ze? Wie boeit het wat als de slagers, de bakkers en de schilders een dag gaan staken? Niemand. Als grote groepen zoals de politie, de leraren of de zorg gaan staken dan komt er wat beweging in Den Haag. Er is echter een kleine groep die toch voor grote veranderingen kan zorgen. De boeren! De redactie van Boerderij blijft maar schrijven dat de sympathie van het volk afbrokkelt voor de boerenacties en probeert het Landbouw Collectief middels slinkse artikelen te splijten. Helaas voor de redactie zonder succes. De slager, de bakker, de schilder en vele andere werkenden zouden juist graag meedoen aan de acties. De grote angst in Den Haag is dat dat gebeurt. Om de boeren rustig te houden wordt er nu met ze gepraat. Tijd is de vriend van Carola en Rutte.
    @gvschaick Wat is het belang van de politiek om dit stikstof verhaal te doorzien? Voor de politiek is dit juist de stok die ze nodig hebben om jaren geleden ingezet beleid, het uitroken van die koppige boeren die maar door blijven gaan zelfs voor minder dan een minimum inkomen, uit te voeren. De politiek WIL dit helemaal niet doorzien.

  • René de jong

    @Gerrit, herhalen tot de papegaaien het zelfstandig kunnen roepen.
    Moeilijk is het idd NIET.
    Vrgr René de jong

Laad alle reacties (9)

Of registreer je om te kunnen reageren.