Pluimveehouderij

Achtergrond 4 reacties

De Kip van Morgen is bijna overal

In drie jaar tijd is het aanbod van kip bij supermarkten revolutionair veranderd. Aan het eind van dit jaar zal er bijna geen supermarkt meer zijn waar nog gangbaar geproduceerd kippenvlees te koop is.

Brancheorganisatie Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) kondigde begin 2013 trots aan: “Er komt een andere kip in de Nederlandse supermarkten”. Aan de aankondiging gingen maanden van overleg vooraf tussen het CBL en vertegenwoordigers van producenten, slachterijen, grote supermarkten en het toenmalige Productschap Pluimvee en Eieren (PPE).

De omslag naar de Kip van Morgen in het supermarktschap zou fasegewijs uiterlijk in 2020 gerealiseerd moeten zijn. Daarbij ging het om eisen op het gebied van dierenwelzijn (trager groeiend ras, meer stalruimte, natuurlijk dag-/nachtritme en afleidingsmateriaal), volksgezondheid (minder antibiotica) en milieu (verantwoorde soja in het voer, uitstoot van ammoniak en fijn stof, en gesloten mineralenkringlopen).

Supermarkten massaal overgestapt

Inmiddels zijn we vier jaar verder en is er veel veranderd. In bijna alle supermarkten is geen vlees van gangbare vleeskuikens meer te koop, of zal dat in de loop van dit jaar het geval zijn. De afgelopen drie jaar zijn supermarkten massaal overgestapt naar nieuwe basiskipconcepten. Daarvoor gebruiken ze namen als Goed Nest Kip, Nieuwe Standaard Kip, Langzaam Groeiende Kip, Kip met Pluimgarantie, Nieuwe Plus Kip, Gildehoen en Comfortkip. Daarnaast wordt de scharrelkip (Beter Leven 1 ster) en biologische kip (Beter Leven 3 sterren) in het hogere segment aan de consument aangeboden.

De omslag naar de Kip van Morgen in het supermarktschap zou fasegewijs uiterlijk in 2020 gerealiseerd moeten zijn. In werkelijkheid is er nauwelijks nog gangbare kip te vinden in de supermarkten. De omschakeling loopt vlotjes. - Foto: Bart nijs
De omslag naar de Kip van Morgen in het supermarktschap zou fasegewijs uiterlijk in 2020 gerealiseerd moeten zijn. In werkelijkheid is er nauwelijks nog gangbare kip te vinden in de supermarkten. De omschakeling loopt vlotjes. - Foto: Bart nijs

De ACM oordeelde begin 2015 dat de afspraken die supermarkten en industrie hadden gemaakt omtrent de Kip van Morgen in strijd waren met het kartelverbod, omdat de consument wel wil betalen voor duurzaamheid, maar niet voor de (beperkte) verbeteringen, vooral op het gebied van dierenwelzijn die de Kip van Morgen opleverde. Actieorganisatie Wakker Dier was blij met het afschieten van de Kip van Morgen door de ACM. Vanaf de introductie bestempelde Wakker Dier de Kip van Morgen als een slecht plan om de plofkip te vervangen. Volgens Wakker Dier stelden de dierenwelzijnsverbeteringen bij de Kip van Morgen te weinig voor, maar begin 2016 kregen de supermarkten die toen al helemaal waren omgeschakeld alsnog een pluim van Wakker Dier.

Gestalte geven aan nieuwe basiskip

Ondanks het negatieve advies van de ACM heeft vrijwel iedere supermarkt op zijn eigen manier gestalte gegeven aan een nieuwe basiskip in de winkels. Deze nieuwe basiskippen vallen in alle gevallen binnen het oorspronkelijke Kip van Morgen-concept. In mei 2014 verraste AH iedereen met de introductie van de Nieuwe AH Kip en was daarmee de eerste supermarkt die het besluit van het CBL uitvoerde. De overige supermarkten volgden dit voorbeeld en hebben vaak nog (iets) strengere eisen gesteld.

Binnen het oorspronkelijke Kip van Morgen-concept geldt een maximale gemiddelde daggroei van 50 gram, een maximale bezetting van 38 kilo per vierkante meter en het gebruik van strobalen als afleidingsmateriaal.

Nieuwe Standaard Kip

Supermarkt Jumbo nam in oktober 2014 het voortouw met de introductie van de Nieuwe Standaard Kip om deze basisnormen voor de Kip van Morgen te overtreffen. De Nieuwe Standaard Kip groeit zo'n 45 gram per dag. Bij reguliere vleeskuikens is dat 60-65 gram. De maximale stalbezetting is 30 kilo per vierkante meter. Bij reguliere vleeskuikens is dat 42 kilo per vierkante meter. Ook is bij de Nieuwe Standaard Kip daglicht in de stal en het strooien van graan verplicht.

Vorig jaar groeide het aandeel kip van conceptkuikens in supermarkten in rap tempo. Sinds begin 2016 is er bij de twee grootste supermarkten, AH en Jumbo, geen kip van reguliere vleeskuikens meer in de winkels te vinden. Volgens Wakker Dier is het een doorbraak. “Bijna de helft van de Nederlandse kipconsumptie is in één klap plofkipvrij”, juichte de actie-organisatie.

Andere supermarkten laten zich niet onbetuigd. De een na de ander kwam met de aankondiging dat er een nieuwe basiskip in de schappen komt. Aan het eind van 2017 zullen er in Nederland niet veel supermarkten meer zijn waar je als consument kunt kiezen tussen kip van reguliere vleeskuikens of kip uit een concept waar dierenwelzijn meer aandacht krijgt. Vleeskuikenhouder en bestuurder bij belangenorganisatie LTO/NOP Jan Verhoijsen vindt het jammer dat consumenten de keuze voor kip van reguliere vleeskuikens onthouden wordt.

'Jammer dat consumenten de keuze voor kip van reguliere vleeskuikens onthouden wordt.'

Lees het hele interview met Jan Verhoijsen, vleeskuikenhouder en bestuurder bij LTO/NOP.

Beter vlees en minder antibiotica

Naast dierenwelzijn is ook de vleeskwaliteit een prikkel voor retailbedrijven om versneld de overstap naar vlees van conceptkuikens te maken. Problemen met vleeskwaliteit die je bij vlees van reguliere kuikens soms ziet, zijn er bij de trager groeiende conceptkuikens vrijwel niet. Het gaat daarbij met name om ‘wooden breast’, ‘white striping’ en het zogenoemde ‘spaghettivlees’ waarbij de spiervezels uit elkaar vallen.

Nog een steun in de rug voor de nieuwe concepten is het antibioticagebruik. Door toenemende zorgen over de risico’s voor de gezondheid die kunnen ontstaan door resistentieontwikkeling als gevolg van onzorgvuldig antibioticagebruik bij mens en dier, groeit de vraag naar veehouderijproducten die zonder gebruik van antibiotica geproduceerd zijn. Vleeskuikenhouders met trager groeiende kuikens en een lagere stalbezetting gebruiken nauwelijks of geen antibiotica.

Plofkip uit versschap

Wakker Dier is enthousiast over de snelle aftocht van reguliere kip uit het winkelschap. “We zijn blij dat de plofkip grotendeels uit het versschap is verdwenen. Nu de vleeswaren nog. Hierin hebben Jumbo en Albert Heijn vast het voortouw genomen”, meldt Anne Hilhorst, woordvoerder van Wakker Dier. “Helaas zijn er nog wel wat kleinere ketens, zoals Emté en Jan Linders, die nog plofkip verkopen. Daar zullen we komend jaar aandacht aan gaan besteden.”

Voor Wakker Dier moet er nog veel meer veranderen. Hilhorst: “Het is natuurlijk een tussenstap. De ergste misstanden zijn verlicht, maar ook bij de nieuwe basiskippen komen kreupelheid en voetzoollaesies te veel voor.”

Heel snel gegaan

De snelle omslag bij supermarkten van reguliere kip naar een nieuwe basiskip had grote gevolgen voor alle overige schakels in de keten. “Het is heel snel gegaan”, zegt Paul van Boekholt directeur Noord-Europa en Zuidelijk Afrika bij fokkerijorganisatie Hubbard. Hubbard levert veruit het overgrote deel van het genetisch uitgangsmateriaal voor de nieuwe kipconcepten. Inmiddels hebben ook andere grote fokbedrijven zoals Ross en Cobb langzamer groeiende kippen als test voor de nieuwe concepten op de markt gebracht.

Naar schatting bedraagt het aantal slachtingen van conceptkuikens inmiddels zo'n 2,7 miljoen dieren per week. “Daarmee is 90% van de kipverkoop bij supermarkten ingevuld. Als je het hebt over de verkoop van vers vlees, dan hebben Nederlandse supermarkten ongeveer 3 miljoen vleeskuikens per week nodig. Dit betekent dat de groei van het aantal conceptkuikens in Nederland dit jaar zal afvlakken, na twee jaren van lineaire groei. Met de huidige productie is de behoefte van de markt grotendeels in te vullen.”

Van Boekholt: "Produceren van dieren die niet voor een kostendekkende prijs te verkopen zijn, is niet interessant. Creëer liever wat krapte op de markt. Het is vooral aan slachterijen om die regierol goed in te vullen". - Foto: Koos Groenewold
Van Boekholt: "Produceren van dieren die niet voor een kostendekkende prijs te verkopen zijn, is niet interessant. Creëer liever wat krapte op de markt. Het is vooral aan slachterijen om die regierol goed in te vullen". - Foto: Koos Groenewold

In 2020 minimaal één Beter Leven-ster

Van Boekholt schat dat van de 2,7 miljoen niet-reguliere kuikens ongeveer 20% heeft geleefd volgens de normen van één ster van het Beter Leven keurmerk van de Dierenbescherming. “De overige 80% maakt deel uit van de concepten die de supermarkten gebruiken voor hun nieuwe basiskip.”

Wakker Dier vindt dat alle kip in de supermarkt uiterlijk in 2020 minimaal één Beter leven-ster zou moeten hebben. Volgens woordvoerder Hilhorst is dat een haalbare kaart. “Vooral nu supermarktketens de vierkantsverwaarding beter op orde hebben door de nieuwe eigen concepten, kunnen ze verdergaan. Wel vinden wij het jammer om te lezen dat sommige boeren niet kunnen omschakelen naar het Beter Leven-keurmerk vanwege de beperkingen in het bouwblok. We hopen dat dit soort belemmeringen opgelost worden.”

Ongeveer een derde houdt conceptkuikens

Ook Van Boekholt verwacht dat het aandeel van kip met het Beter Leven-keurmerk de komende jaren verder zal groeien. “Bij de introductie van Kip van Morgen hoorde je dat het ten koste zou gaan van de markt voor kip met één ster van de Dierenbescherming. Het tegendeel blijkt waar. Door de komst van een nieuwe basiskip in de supermarkt, is voor de consument het verschil tussen gewone kip en kip met een Beter Leven-ster kleiner geworden. Consumenten die iets extra’s willen doen, zullen daardoor gemakkelijker de keuze maken voor kip met een ster.”

Ongeveer een derde van de ruim 400 vleeskuikenhouders in Nederland houdt inmiddels conceptkuikens. Twee derde blijft zich richten op de productie van reguliere vleeskuikens, vooral voor de exportmarkt.

Achter de markt aanlopen

Inmiddels lijken vraag en aanbod rondom de nieuwe basiskip voor de Nederlandse supermarkten redelijk op elkaar aan te sluiten. Van Boekholt stelt vast dat vleeskuikenhouders en slachterijen er belang bij hebben om niet te snel op te schalen naar meer conceptkippen. “Het is beter om enigszins achter de markt aan te lopen. De kostprijs van conceptkippen is hoger dan van reguliere vleeskuikens. Produceren van dieren die niet voor een kostendekkende prijs te verkopen zijn, is niet interessant. Creëer liever wat krapte op de markt. Het is vooral aan slachterijen om die regierol goed in te vullen.”

Eigen keuze maken

Bij vleeskuikenhouders lijkt er ruim voldoende interesse te zijn om mee te doen aan concepten voor de binnenlandse afzetmarkt. Van Boekholt: “De eerste jaren stonden vleeskuikenhouders en ook vermeerderaars nog wel eens wat sceptisch tegenover de nieuwe houderijvormen, maar die houding is veranderd. Ze zien bij collega’s dat je door mee te doen aan een nieuw kipconcept, met minder stress je boterham kunt verdienen. Natuurlijk moet je er wel in geloven en moet de andere aanpak bij je passen. Anders kun je er als vleeskuikenhouder of vermeerderaar beter niet aan beginnen.”

Nederland uniek in de wereld

Nederland is in de wereld uniek met de snelle omslag van vlees van reguliere vleeskuikens naar conceptkip in het winkelschap. “In andere landen zie je ook wel ontwikkelingen in deze richting, maar nergens zal het zo snel gaan als in Nederland”, verwacht Van Boekholt. “Dat hier in een paar jaar tijd de reguliere kip vrijwel geheel uit de supermarkt verdwenen is, komt door gezamenlijk optrekken van retail en slachterijen. Onder meer druk van NGO’s als Wakker Dier. Dit samenspel van factoren zie je in geen enkel ander land.”

Van Boekholt constateert dat in andere landen sprake is van een geleidelijke toename van de verkoop van kip die volgens hogere duurzaamheidseisen is geproduceerd. “In bijvoorbeeld Engeland is vijftien jaar geleden de vraag naar kip van dieren met een beter leven gekomen. De afzet van deze kip is gegroeid naar een marktaandeel van zo'n 10%. En daar blijft het op dit moment op hangen. Dat zien we ook in Frankrijk, waar al decennia lang zo'n 40% van de markt uit trager groeiende kip bestaat."

Goed ontwikkelde landen veel aandacht voor kipconcepten

"Maar er is in andere landen op dit moment volop aandacht voor nieuwe kipconcepten. Het gaat daarbij alleen om de goed ontwikkelde landen, waar de welvaart een niveau heeft bereikt waarbij mensen gaan nadenken over hoe ze zichzelf kunnen identificeren.

Het voordeel van een fokbedrijf als Hubbard is dat we al vijftig jaar ervaring hebben met kippen voor alternatieve kipconcepten. We beschikken bovendien over een grote genenpool, waardoor we snel kunnen schakelen als er in een bepaald land behoefte ontstaat aan een bepaalde kip.”

Laatste reacties

  • agratax(1)

    Het plan van Van Boekholt om net onder de vraag te produceren is goed bedoeld. De vraag is, kunnen we als Nederlandse producenten dit waar maken in een open markt? Als wij deze speciale kippen kunnen produceren, kan een buitenlandse producent dat ook en daarmee is de markt in no time uit evenwicht gebracht. Weg kosten dekkende prijs.

  • Inderdaad. Als 1 van de maatstaven 45 g/dag groei is, kunnen hordes buitenlandse producenten daar aan voldoen.

  • R. B.

    Er worden dagelijks ook al in Duitsland concept kippen geladen.
    Slagers willen niet concept verkopen met 3 x NL stikker erop.
    Straks komen de concept kippen al in koelauto's uit Polen.
    Als het keurmerk niet met NL garantie komt is het gedoemd te verdwijnen.
    Als pluimveehouders mogen we best wel trots zijn hoe wij hier de kippen houden.
    DUS NU CONCEPT NL.

  • jremmers

    Mooi dat de Kip van Morgen, na wat gehakketak met de mededingingsautoriteiten, toch gelukt is. Op naar Melk en Kaas van Morgen en alle 'gewone weidezuivel' van de schappen. Maar morgen alleen nog zuivel in de schappen van Nederlandse melkveehouders die 41 cent per liter krijgen, grondgebonden zijn, weidevogels beschermen (10% kruidenrijk grasland) en europees krachtvoer inkopen. Als CBL hieraan meewerkt, hebben 30% van de melkveehouders, natuur en milieu en ons landschap een heel goede toekomst. Zie https://milieudefensie.nl/publicaties/bestanden/supermarkten-kies-voor-een-eerlijke-melkprijs-voor-duurzamere-melk/

Of registreer je om te kunnen reageren.