34 reacties

‘Niet de veestapel, maar de inputs halveren’

Het is hoog tijd voor een robuust beleid in plaats van simpele ‘oplossingen’ als de halvering van de veestapel of alle vertrouwen te stellen in nog meer technologie om de heilige graal van de meest productieve melkveehouderij van de wereld te willen zijn.

D’66 wil de veestapel halveren om de stikstofuitstoot aan te pakken. Behalve dat zo’n uitspraak ervaren wordt als een dolk in de rug door vele hardwerkende boerenfamilies, ligt daar feitelijk ook niet de oplossing. Daartegenover staat LTO, dat vooral door wil op het oude spoor. Voorzitter Mark Calon pleit ervoor dat boeren moeten blijven investeren in nieuwe technologische innovaties, zoals stallen en mestverwerking. Daar ben ik het ook niet mee eens.

Technische maatregelen

Al sinds begin jaren negentig werkt de sector aan een hele serie van technische maatregelen, zoals roostervloeren met klepjes, luchtwassers en mestinjecteurs om de stikstofproblematiek aan te pakken. Voornamelijk ‘end of pipe’-oplossingen die heel veel geld kosten. De boer maakt de vloeren van zijn stal nog dichter en injecteert de mest nog dieper in de bodem, verder verandert er niks: rara waar blijft de stikstof?

Het werkelijke probleem van het stikstofoverschot is een probleem van te veel stikstofinput

Volgens mij is meerdere malen aangetoond dat al die techniek weinig effect heeft op de nationale uitstoot. Het werkt op papier. Maar gelukkig kennen we al vele jaren kringloopboeren en die laten veel effectievere, en vooral veel goedkopere oplossingen zien om de stikstofuitstoot aan te pakken. Zij voeren fors minder krachtvoer en kunstmest aan op hun bedrijven en realiseren toch vrijwel dezelfde productie als hun collega’s. Dat alles met een prima inkomen en een betere verhouding tussen inspanning en resultaat. Hoe? Door beter boerenvakmanschap en meer zorg voor de bodem. Want het werkelijke probleem van het stikstofoverschot is een probleem van te veel stikstofinput. Hier geldt de wet van de verminderde meeropbrengst: elke kilo extra leidt misschien wel tot enige productieverhoging, maar vooral tot veel meer verliezen naar het milieu.

De landbouwsector werkt aan technische maatregelen, zoals luchtwassers. - Foto: Ronald Hissink
De landbouwsector werkt aan technische maatregelen, zoals luchtwassers. - Foto: Ronald Hissink

Minder krachtvoer en kunstmest is lonend voor boeren

Daarnaast is er het klimaatvraagstuk: stikstof wordt nu via kunstmestfabrieken uit de lucht gebonden en dat kost maar liefst 25% van onze Nederlandse aardgasproductie. Een ander deel van de stikstof is import en wordt via een brokkenmaker tot krachtvoer geperst, wat veel CO2 kost. Echte kringlooplandbouw is minder externe inputs van krachtvoer- en kunstmeststikstof. En hoewel dit voor veel boeren niet mee zal vallen, is het zeker niet onmogelijk. Sterker nog, de kringloopboeren laten zien dat er gewoon flink geld mee verdiend wordt.

Akkerbouw heeft baat bij grasland om organische stof en stikstof aan de bodem toe te voegen

We hebben in Nederland ongeveer 1 miljoen hectare grasland. Zonder gebruik van krachtvoer en kunstmest is het met goed vakmanschap mogelijk om van dat grasland 10 miljard liter melk te maken. Tel daar nog de reststromen vanuit de voedingsmiddelenindustrie bij op, zoals bietenpulp, aardappelpersvezel en bierbostel, dan zouden we zelfs zonder kunstmest en krachtvoer dicht in de buurt van ons huidige niveau van melkproductie (een kleine 14 miljard liter) kunnen komen. Een deel van dat grasland ligt ook op plekken waar weinig anders kan groeien, zoals in het veenweidegebied. Een ander deel van het grasland is nodig om akkerbouwland vruchtbaar te houden. Akkerbouw heeft baat bij grasland om organische stof en stikstof aan de bodem toe te voegen. Sterker nog: met gras-klaver kan de stikstof gratis uit de lucht gebonden worden.

Met gras-klaver kan de stikstof uit de lucht gebonden worden. - Foto: Fotopersbureau Dijkstra
Met gras-klaver kan de stikstof uit de lucht gebonden worden. - Foto: Fotopersbureau Dijkstra

Boerenverstand centraal zetten

Kortom: het is tijd voor een beleid waarin het boerenverstand weer centraal wordt gezet in plaats van simpele ‘oplossingen’ als de halvering van de veestapel of alle vertrouwen te stellen in nog meer technologie om de heilige graal van de meest productieve melkveehouderij van de wereld te willen zijn. Een simpele beleidsmaatregel als de beperking aan invoer van externe stikstof die stapsgewijs kan worden ingevoerd om de sector de gelegenheid te geven zich aan te passen, kan een grote bijdrage aan het door het PAS vastgelopen stikstofvraagstuk leveren. Een eenvoudige administratie via mineralenboekhoudingen is voldoende om dat te controleren.

Minder krachtvoer en minder kunstmest: de kennis ligt er gewoon om het te doen

Er wordt daarmee een beroep gedaan op het eigen boeren-ondernemerschap. Er zijn inmiddels vele goed gedocumenteerde voorbeelden van bedrijven die dit al hebben gerealiseerd met behoud van een goed inkomen en met een grote mate van voldoening: de echte kringloopboeren! De verstikkende, gedetailleerde en vooral kostprijsverhogende regelgeving van ‘end-of-pipe‘-oplossingen kunnen we aan de wilgen hangen. En we bereiken en passant op eenvoudige wijze een aantal klimaatdoelen doordat tevens een forse reductie van broeikasgassen wordt gerealiseerd.

Discussies over halvering van de veestapel is ook een waarschuwing aan de sector. Probeer in huis de zaken op orde te brengen. Want voor je het weet, komen we met de koeien in intensieve-veehouderij-scenario’s en discussies terecht. Minder krachtvoer en minder kunstmest: de kennis ligt er gewoon om het te doen, dus zo snel mogelijk oppakken en niet wachten tot Den Haag ingrijpt!

Laatste reacties

  • mts_kuijpers

    Minder kunstmest wordt al jaren door de sector aangedragen in vorm van mineralenconcentraat. Het is Den Haag en de EU die hier zand in de motor gooit. De wil is er wel(bij boeren), nu de uitvoering nog (regelgeving)!

  • john***

    Dat extra inkomen wordt gehaald door de consumenten (kleine groep) die er extra voor wil betalen. Prima voor die groep maar geen oplossing voor de gehele productie.

  • Bennie Stevelink

    Boeren zijn altijd gericht op de laagste kostprijs. Als dit werkelijk mogelijk was hadden ze dat allang gedaan.
    In de discussie over stikstof uitstoot in relatie tot de veehouderij gaat het nergens anders om dan ammoniak uitstoot. Nitraat verlies naar het grondwater is een ander verhaal wat hier los van staat.
    Nergens vertelt hij hoe verlaging van de ammoniak uitstoot bereikt wordt. Het enigste wat ik kan bedenken is koeien een rantsoen geven wat mest oplevert met een heel hoog C/N coëfficiënt. Dat betekent een zeer structuurrijk rantsoen. Een rantsoen wat grote gelijkenis vertoont met een droogstand rantsoen. De koeien kunnen met een dergelijk rantsoen niet meer geven dan 4000 liter per jaar.

    Een koe heeft zeker 20 kg ds per dag nodig. Als dit volledig uit gras moet komen en je hebt een ds opbrengst van 10.000 kg per ha dan kun je minder dan 1,4 koe per ha houden. Dan heb je 129 kg N uit dierlijke mest beschikbaar.
    Kun je met 129 kg N een opbrengst halen van 10.000 kg ds?

  • husky

    Praat alleen over rundvee, waar zijn de varkens en kippen/kuikens in dit verhaal?

  • Die worden gehalveerd heb ik gelezen.
    Bennie vergeet de reststromen uit de voedingsmiddelenindustrie en de vlinderbloemigen in de 'rijke' weides.

  • Goed stuk helemaal mee eens gewoon simpel denken verlaagd de kostprijs ook nog dan maar een paar Liter melk per koe minder maar meer in de knip import krachtvoer duurder maken meer mais verbouwen want dan Ben je geen kunstmest nodig en neemt meer co2 op dan gras en kost minder per kg ds tot 20 Liter kan koe zonder krachtvoer de kosten van ruwvoer zijn de 40 % van krachtvoer dus het rendement van de laatste liters is ook minder

  • agratax(1)

    @Bennie. Je moet wel lezen wat tussen de regels staat Grasklaver weide deze weide geeft meer eiwit dan gras alleen en daarnaast bindt het stikstof uit de lucht om te gebruiken voor de groei van het gras. Als we via deze weg alle investeringen in "schone" lucht kunnen weg laten zijn de kosten lager en kunnen we dus bij een lagere omzet dezelfde geldelijke uitkomst halen dan we nu hebben. Nu hebben we naast het schamele inkomen ook nog de hoon van de burgers die ons weg zetten als de oorzaak van hun snelheidsbeperking en hun duurdere vliegreis. Ga rustig rekenen aan een model tussen biologisch en standaard in of dat eventueel met stromest niet zou kunnen leiden tot minder vervuiling, dus minder krimp en minder kosten bij gelijk of beter inkomen. Als boer moet je niet gaan voor de hoogste omzet, maar voor het hoogste Netto Inkomen en het laagste risico.

  • Cvdo

    Na de 4 miljard restschuld na afschaffen melkquotum, is voor mij de vraag wat 5 jaar later de restschuld gaat worden na het ineenstorten van fosfaatrechten..... De innovaties die worden aangedragen zijn sectorbreed van zelfde invloed als met een emmertje hozen de Titanic drijvende te houden....
    We moeten ons denk ik realiseren dat we in een samenleving leven die ons spreekwoordelijk verplichten rond te lopen met een gele ster met daarop 'boer' op onze overall...

  • Sjefo

    Hallo meneer de specialist de zoveelste in de rij betweters, kom op met +/- 100 voorbeeld bedrijven, zoals je orakelt goed gedocumenteerde voorbeelden met behoud van een goed inkomen en in een grote van voldoening geeft.
    Ophouden met dat populair gedoe en kom met praktijk voorbeelden echte voorbeelden welteverstaan !!

  • agratax(1)

    Als de boeren niet mee denken aan de oplossing voor het Gestelde Stikstof probleem, dan weten we zeker wat de uitkomst is "Er wordt voor je beslist, doch zonder je". Laten we het excuus "De mensen moeten eten hebben" achter ons laten, deze mensen hebben gekozen voor Natura 2000 en lucht schoner dan ooit, hebben ze de gevolgen van hun wens / eis te aanvaarden. Of wil je als landbouw het gelag betalen? Wacht dan af welke kruimels voor jouw van tafel vallen.

  • .....

    Niet de veestapel maar het aantal adviesbureaus halveren

  • vandenbrandcv1

    goed stuk. niet bang zijn voor verandering. kijk naar cijfers boekhoudkantoren.

  • Attie

    Inderdaad goed plan, maar dan wel derogatie ruimer waar fosfaat het toelaat!

  • veldzicht

    @9.44.Kan jij en sommige anderen wat punten , komma,s en hoofdletters gebruiken gebruiken .Zo is het bijna onleesbaar.

  • Bennie Stevelink

    @agratax 9:53, het gaat om ammoniakuitstoot. Verhoeven denkt dat te kunnen oplossen door de stikstof input te verlagen. Of die stikstof input nu uit kunstmest komt of uit klaver maakt voor de ammoniakuitstoot niets uit.

    Ammoniakuitstoot verlagen zonder technische maatregelen kan alleen door minder eiwit te voeren. Dat is mogelijk voor zover je de lagere eiwit input kunt compenseren door een hogere benutting. Die route is echter al vrijwel volledig uitgemolken: de meeste boeren, vooral in het zuiden en oosten, melken met een ureum beneden 20.
    Eiwit input verlagen zonder hogere benutting betekend onvermijdelijk lagere melkproductie. Het leidt er vooral toe dat koeien heel weinig persistent zijn in melkproductie: vanaf 200 lactatiedagen gaan ze spontaan droog staan.
    Eiwitarm voeren is een middel wat ik gebruiken om koeien een week voor het droogzetten van de melk af te krijgen.

  • Tinus1

    Dus gras/klaver kan de afvoer van mineralen via emmisies, melk en vlees opvullen? Want die kringloop loopt vroeg of laat dood als je alleen afvoerd en niks aanvoerd. Het is nl. geen kringloop, maar een halve cirkel.

  • landboer

    Interessant verhaal, wat op zich klopt, maar voor heel veel boeren niet mogelijk, omdat hun productie gaat zakken, zit zelf in een studieclub en zie daar dat de ammoniak uitstoot/hectare bij de een twee keer zo hoog is als bij de ander. Dat heeft idd alles te maken met de intensiteit/ input.

  • Attie

    Iets minder melk per koe is niet erg, als de marge per liter maar flink hoger is. Wel moet je voldoende goed voer van je grond kunnen halen, dus meer mest ipv kunstmest

  • farmerbn

    Begrijp er nog steeds niet veel van wat kringloopboeren precies inhoud. Is dat weinig kunstmest en krachtvoer kopen? Maar wat is extensief boeren dan? Kringloop is toch dat je diezelfde mineralen die je afvoert weer aanvoert maar die kringloopboeren verkopen hun melk die de grens over gaat. Die mineralen komen niet meer terug. Is kringloopboeren misschien een modewoord voor extensief boeren?

  • veelust

    Het is allemaal niet zo moeilijk want een koe produceert GEEN ammoniak.
    Ben ook erg verbaasd dat er niemand is die daar over spreekt. Ammoniak ontstaat doordat we de urine van de koe opslaan in de zelfde ruimte als de poep van de koe. Hierdoor gaat een rottingsproces proces plaats vinden waarbij vervluchtigen stikstof ontstaat ofwel ammoniak. Ga je stal systeem aanpassen waarbij urine en mest gescheiden opgevangen en bewaard word en er is geen N probleem meer waarbij je ook nog meer stikstof behoudt voor eigen bemesting.tevens zal dit de gezondheid van het vee ten goede komen en zal het ook minder schade optreden bij installaties in stallen

  • kleine boer

    Veelust dat is een grupstal en die willen ze niet.....

  • Bennie Stevelink

    Helemaal eens met @veelust.

  • Attie

    Doen we toch wat water bij de 🍷

  • Mbmb

    De kunstmestlobby is zo sterk dat de mestbalans zo ingericht is dat je de eigen mest moet afvoeren en kunstmest moet aanvoeren voor een vruchtbare bodem. Zit geen enkele ratio achter behalve dan de inkomsten van de kunstmestfabrikant.

  • kraats

    Weer een theroretisch kletsverhaal, pak het probleem aan bij de bron; schrappen van al die zogenaamde verzuringsgevoelige natuurgebiedjes. 200 jaar geleden bestonden die gebiedjes waarschijnlijk helemaal nog niet. Als die gebiedjes niet de capaciteit hebben zich aan te passen aan deze verandrrende wereld, hebben ze toch geen bestaansrecht en behoeven ze ook niet beschermd te worden. De natuur laat zich toch niet dwingen. Er ontsaast vanzelf wel weer nieuwe naruur (zie Oostvaardersplassen). Hooguit paar nationale grote natuurgebieden over en klaar. De rest schrappen/rooien/gewoon laren verzuren. Je kunt niet heel Nederland stilleggen voor deze natuur-gebiedjes-onzin. ZEGT HET VOORT !!

  • De stikstof uitstoot (NH3 en NOx ) is nog maar 38% van wat het in 1990 was en we maken ons NU druk over schade aan natuurgebiedjes. Er zou toch een gigantische verbetering waargenomen moeten worden of worden we voor de gek gehouden?
    Is het gewoon een manier om meer ruimte te maken voor natuur en woningbouw en wegen. Straks komen de mensen in hun mooie huis na een wandeling in een natuurgebied en gaan aan tafel om te eten maar zitten voor een LEEG bord!!.

  • kleine boer

    1930 helemaal eens en rond een stal zou al helemaal niks meer kunnen groeien volgens mij als ik lees hoeveel kwaad de uitstoot van een stal doet... in tegendeel de aanplant rond een stal groeit vaak super

  • agratax(1)

    @ Bennie. Bedankt voor je uitleg, was me niet zo van bewust. Als we niet zonder Eiwit krachtvoer kunnen om de melk productie te halen die nodig is zal minder of geen eiwit een melkgift daling geven die een boer niet overleeft.
    Hoe nu verder? Is stromest een optie? De vertering van stro vraagteen behoorlijke hoeveelheid stikstof en hierdoor zal de stikstof worden vast gelegd aan de Koolstof.
    Stromest zal in ieder geval het bodemleven positief beinvloeden.

  • Marowak

    Mais past goed naast gras want de energie in de mais zorgt ervoor dat het eiwit uit gras beter benut word door de pensbacterien. Naast een basisrantsoen word al naar gelang de melkproductie een bepaalde hoeveelheid krachtvoer aan het rantsoen toegevoegd. Als de input van dit krachtvoer gehalveerd word zal de melkproductie gaan zakken want alleen uit ruwvoer kan je niet de productie halen die je met krachtvoer behaald. De krachtvoerkosten gaan dalen, en aan de andere kant gaan de melkopbrengsten ook dalen. Het is de vraag of het een tegen het ander opweegt. En hopelijk mag dan aanvoer uit restproducten wel blijven zoals bierbostel etc.

  • farmerbn

    Het is weer een minder , minder verhaal maar kringloop zie je nergens. Zoals gezegd extensief maar geen retour van mineralen. Kringlooplandbouw is grote kul.

  • Attie

    Derogatie is kringloop, maar zou op grasbedrijven waar fosfaat het toelaat, veel robuuster kunnen!

  • farmerbn

    Jullie bedoelen altijd kringloop als het over de voorkant van een veehouderij gaat: Voeding en bemesting maar jullie houden nooit rekening met de mineralen die van het erf verdwijnen. Kringloop is volgens mij een volledige kringloop met de afgevoerde mineralen die weer op het land terugkomen. Jullie praten over een halve kringloop. Noem het dan ook een halve kringloop anders doen jullie je mooier voor dan dat jullie zijn.

  • Attie

    Klopt farmerbn, weet nog dat mijn vader wel eens zuiveringslib over het land reed, kleurde het gras mooi donker. Sommige boeren deden het veel en kregen problemen, met drachtigheid en zo..

  • Alco

    Veehouderij is in grote lijnen altijd kringloop.
    Wij boeren trekken zelf het zwarte schaap binnen, maar onze bijdrage bedraagt nog geen 1 %. De natuur lacht daarom.
    Grote vervuiler is de mens met al zijn industriële luxe.
    Kijk naar het kaartje van de KNMI

Laad alle reacties (30)

Of registreer je om te kunnen reageren.