‘Niet de veestapel, maar de inputs halveren’

Het is hoog tijd voor een robuust beleid in plaats van simpele ‘oplossingen’ als de halvering van de veestapel of alle vertrouwen te stellen in nog meer technologie om de heilige graal van de meest productieve melkveehouderij van de wereld te willen zijn.D’66 wil de veestapel halveren om de stikstofuitstoot aan te pakken. Behalve dat zo’n uitspraak ervaren wordt als een dolk in de rug door vele hardwerkende boerenfamilies, ligt daar feitelijk ook niet de oplossing. Daartegenover staat LTO, dat vooral door wil op het oude spoor. Voorzitter Mark Calon pleit ervoor dat boeren moeten blijven investeren in nieuwe technologische innovaties, zoals stallen en mestverwerking. Daar ben ik het ook niet mee eens. Technische maatregelenAl sinds begin jaren negentig werkt de sector aan een hele serie van technische maatregelen, zoals roostervloeren met klepjes, luchtwassers en mestinjecteurs om de stikstofproblematiek aan te pakken. Voornamelijk ‘end of pipe’-oplossingen die heel veel geld kosten. De boer maakt de vloeren van zijn stal nog dichter en injecteert de mest nog dieper in de bodem, verder verandert er niks: rara waar blijft de stikstof?Het werkelijke probleem van het stikstofoverschot is een probleem van te veel stikstofinputVolgens mij is meerdere malen aangetoond dat al die techniek weinig effect heeft op de nationale uitstoot. Het werkt op papier. Maar gelukkig kennen we al vele jaren kringloopboeren en die laten veel effectievere, en vooral veel goedkopere oplossingen zien om de stikstofuitstoot aan te pakken. Zij voeren fors minder krachtvoer en kunstmest aan op hun bedrijven en realiseren toch vrijwel dezelfde productie als hun collega’s. Dat alles met een prima inkomen en een betere verhouding tussen inspanning en resultaat. Hoe? Door beter boerenvakmanschap en meer zorg voor de bodem. Want het werkelijke probleem van het stikstofoverschot is een probleem van te veel stikstofinput. Hier geldt de wet van de verminderde meeropbrengst: elke kilo extra leidt misschien wel tot enige productieverhoging, maar vooral tot veel meer verliezen naar het milieu.De landbouwsector werkt aan technische maatregelen, zoals luchtwassers. - Foto: Ronald HissinkMinder krachtvoer en kunstmest is lonend voor boerenDaarnaast is er het klimaatvraagstuk: stikstof wordt nu via kunstmestfabrieken uit de lucht gebonden en dat kost maar liefst 25% van onze Nederlandse aardgasproductie. Een ander deel van de stikstof is import en wordt via een brokkenmaker tot krachtvoer geperst, wat veel CO₂ kost. Echte kringlooplandbouw is minder externe inputs van krachtvoer- en kunstmeststikstof. En hoewel dit voor veel boeren niet mee zal vallen, is het zeker niet onmogelijk. Sterker nog, de kringloopboeren laten zien dat er gewoon flink geld mee verdiend wordt. Akkerbouw heeft baat bij grasland om organische stof en stikstof aan de bodem toe te voegenWe hebben in Nederland ongeveer 1 miljoen hectare grasland. Zonder gebruik van krachtvoer en kunstmest is het met goed vakmanschap mogelijk om van dat grasland 10 miljard liter melk te maken. Tel daar nog de reststromen vanuit de voedingsmiddelenindustrie bij op, zoals bietenpulp, aardappelpersvezel en bierbostel, dan zouden we zelfs zonder kunstmest en krachtvoer dicht in de buurt van ons huidige niveau van melkproductie (een kleine 14 miljard liter) kunnen komen. Een deel van dat grasland ligt ook op plekken waar weinig anders kan groeien, zoals in het veenweidegebied. Een ander deel van het grasland is nodig om akkerbouwland vruchtbaar te houden. Akkerbouw heeft baat bij grasland om organische stof en stikstof aan de bodem toe te voegen. Sterker nog: met gras-klaver kan de stikstof gratis uit de lucht gebonden worden. Met gras-klaver kan de stikstof uit de lucht gebonden worden. - Foto: Fotopersbureau DijkstraBoerenverstand centraal zettenKortom: het is tijd voor een beleid waarin het boerenverstand weer centraal wordt gezet in plaats van simpele ‘oplossingen’ als de halvering van de veestapel of alle vertrouwen te stellen in nog meer technologie om de heilige graal van de meest productieve melkveehouderij van de wereld te willen zijn. Een simpele beleidsmaatregel als de beperking aan invoer van externe stikstof die stapsgewijs kan worden ingevoerd om de sector de gelegenheid te geven zich aan te passen, kan een grote bijdrage aan het door het PAS vastgelopen stikstofvraagstuk leveren. Een eenvoudige administratie via mineralenboekhoudingen is voldoende om dat te controleren. Minder krachtvoer en minder kunstmest: de kennis ligt er gewoon om het te doenEr wordt daarmee een beroep gedaan op het eigen boeren-ondernemerschap. Er zijn inmiddels vele goed gedocumenteerde voorbeelden van bedrijven die dit al hebben gerealiseerd met behoud van een goed inkomen en met een grote mate van voldoening: de echte kringloopboeren! De verstikkende, gedetailleerde en vooral kostprijsverhogende regelgeving van ‘end-of-pipe‘-oplossingen kunnen we aan de wilgen hangen. En we bereiken en passant op eenvoudige wijze een aantal klimaatdoelen doordat tevens een forse reductie van broeikasgassen wordt gerealiseerd. Discussies over halvering van de veestapel is ook een waarschuwing aan de sector. Probeer in huis de zaken op orde te brengen. Want voor je het weet, komen we met de koeien in intensieve-veehouderij-scenario’s en discussies terecht. Minder krachtvoer en minder kunstmest: de kennis ligt er gewoon om het te doen, dus zo snel mogelijk oppakken en niet wachten tot Den Haag ingrijpt!