12 reacties

‘Een etalage voor de export van landbouwkennis’

Wageningen UR viert deze zomer zijn eeuwfeest. Volgens Jan Douwe van der Ploeg oogst het ‘Nederlandse landbouwmodel’ elders in de wereld weerstand.

Nederland is weliswaar een formidabele exporteur van landbouwproducten en voedsel, maar een steeds groter deel daarvan is gebaseerd op invoer van elders. Het aandeel dat een Nederlandse herkomst heeft, neemt af.

Voedselindustrie en supermarkten importeren hun grondstoffen en aangeboden waren steeds meer. Deze verschuiving is al langer gaande en ook goed te verklaren. Vrijwel nergens ter wereld zijn grond, arbeid en milieugebruiksruimte zo duur als in Nederland. De liberalisering heeft import gemakkelijk gemaakt en transportkosten zijn laag. En tenslotte ontstaan er, rondom Europa, grote landbouwbedrijven (vaak eigendom van grote kapitaalgroepen), die voor lage prijzen produceren.

Betekent dit dat het Nederlandse platteland niet meer nodig is als productieruimte voor de landbouw? Afgaande op datgene wat achter de schermen speelt, luidt het antwoord ja. De landbouwelite heeft een nieuw model voor ogen.

Is het Nederlandse platteland binnenkort niet meer nodig als productieruimte voor de landbouw? - Foto: ANP
Is het Nederlandse platteland binnenkort niet meer nodig als productieruimte voor de landbouw? - Foto: ANP

Meer kennisexport

Naast het verminderde belang van de eigen landbouw, is er een toename in de export van kennis. Hierbij gaat het om stallenbouw, veevoeding, veterinaire producten, kassenbouw, automatisering van bedrijfsprocessen, landbouwmachines, systemen voor precisielandbouw en managementmodules. Thans omvat de export van deze ‘ingeblikte’ kennis zo’n € 10 miljard per jaar. Daar komen nog ettelijke miljarden bij voor kennis die wordt geleverd door ingenieursbureaus, universiteiten en onderzoekscentra. Zo ook groeien de internationale ‘dienstverlening’ van Rabobank, FrieslandCampina en andere landbouwgiganten.

Love baby

Het agro-industriële complex (waartoe behalve de voedselindustrie ook het ministerie, Rabo en WUR behoren) opteert voor een versnelde vergroting van de export van landbouwkennis. Het is de ‘love baby’ van de Nederlandse landbouwelite.

Op het eerste gezicht lijkt dit misschien een verstandige uitbreiding van de kenniseconomie. De export van landbouwkennis komt evenwel met een moeilijk verteerbare ‘reclameboodschap’ en een ‘prijskaartje’ dat verontrustend is.

Centraal in de boodschap staat Nederland als ‘tweede landbouwexporteur ter wereld’. Gekoppeld aan de minuscule omvang van ons land moet dit de notie schragen dat we over een superieure landbouw beschikken, die beter dan wie of wat dan ook in staat is ‘de wereld te voeden’.

‘Nederland kan technologie leveren die de landbouw laat functioneren zonder daarbij nog boeren te behoeven’

Dat is de boodschap die voortdurend en allerwegen wordt uitgedragen: een superieure landbouw die is gebaseerd op superieure kennis die is ‘ingeblikt’ in superieure technologieën, bedrijfsmodellen en logistieke systemen – en die kennis vermarkten we graag. Nederland kan technologie leveren die de landbouw laat functioneren zonder daarbij nog boeren te behoeven. Big data, precision agriculture en automatisering nemen de rol van boerenarbeid over. Het is een technologie die wonderwel scharniert met grootschaligheid en landgrabbing.

Kunstje

Aalt Dijkhuizen - Foto: Koos Groenewold
Aalt Dijkhuizen - Foto: Koos Groenewold

In deze visie moet het Nederlandse platteland functioneren als etalage. Het moet tonen dat het kunstje werkt. Ons platteland moet de export van landbouwkennis schragen. Andere argumenten zijn er niet of nauwelijks. Het meeste pleit er tegen. Het platteland wordt ontwricht, de milieudruk blijft hoog en het merendeel van boeren en tuinders wordt beroofd van enigerlei perspectief (ze moeten plaatsmaken voor ‘het model’).

Hoe het ook zij, het agro-industriële complex wil verdienen aan de export van kennis. Daartoe is een aanpak ontworpen die meerdere componenten omvat. Naast het ombouwen van het platteland tot etalage, worden Wageningen en het agro-complex op een lijn gebracht. Er is een ‘top-consortium’ onder leiding van de heer Dijkhuizen dat de onderzoeksprogrammering verzorgt. Een ander component is de poging de FAO over te nemen teneinde van daaruit het model van grootschalige landbouw uit te dragen en voor te stellen als een natuurnoodzakelijkheid.

Fresco

Louise Fresco - Foto: Koos Groenewold
Louise Fresco - Foto: Koos Groenewold

De ideale kandidaat leek mevrouw Fresco: vrouw, niet-Amerikaans, wél nauw gelieerd aan het internationale bedrijfsleven en fervent tegenstander van agro-ecologie. Gevraagd hoe de Afrikaanse bevolking zal worden gevoed, stelt ze kort en bondig: ”dankzij grootschalige landbouw”.

Achter de schermen is langdurig gelobbyd. Het heeft niet mogen baten. De kandidatuur van Nederland (en daarmee van Fresco) is op een muur van verzet gestuit. De positie van secretaris-generaal gaat naar China en dat is in meerdere opzichten veelzeggend.

Het onvermogen om Fresco te positioneren, gaat verder dan de persoon zelf – het gaat om de weigering het Nederlandse landbouwmodel te accepteren als richtsnoer voor de toekomstige landbouwontwikkeling. Het landbouwmodel dat Nederland wil exporteren wordt, net als de daarbij behorende kennis, afgewezen als ongeschikt voor het oplossen van het wereldvoedselvraagstuk.

Laatste reacties

  • farmerbn

    Kwijtraken van onderzoeksgegevens is natuurlijk niet positief. Wageningen moet een deuntje lager zingen. Hoe wil je kennis exporteren als je je cijfertjes niet goed bewaart? Wageningen is afgedaald naar een anti ipv een pro. Andere landen zijn niet blind.

  • Zoals zo vaak is het precies andersom als Aalt zegt. We hebben een gigantisch intensieve landbouw en daar komt de kennis vandaan die ingeblikt geëxporteerd wordt. Zonder landbouw geen RFC, geen grote Rabobank, geen forfarmers maar ook geen melkrobots van NL makelij en geen export van kippenslachterijen, voerfabrieken, geen ventilatiejongens allá Fancon, hotraco enz. De landbouw in NL is de enigste reden dat al deze bedrijve zich in NL bevinden. Is de landbouw weg uit NL dan is de innovatie weg uit NL en dan het het ook gedaan met de export van ingeblikte kennis uit NL. Zo moeilijk is de economie ook weer niet. Je hoeft echt geen lector aan een universiteit te zijn om dit te begrijpen. Misschien moet je het wel juist niet zijn.

  • Aalt Dijkhuizen

    Interessant meneer/mevrouw "17:56". Ik heb helemaal niets gezegd, dus kan het ook niet andersom zijn zoals u stelt. Jan Douwe van der Ploeg is hier aan het woord, niet ik.

  • Peet1212

    Wij zijn veel te veel met milieu bezig in de ogen van veel andere landen en daardoor is onze kostprijs te hoog. Interessant is dan wel dat onze hoogstaande producten wel geconsumeerd worden door de wereld met een beter salaris.
    Maar varkens 10 hoog in een flat lijkt me ook geen uitkomst, evenals 10000 koeien in de woestijn!!!!

  • Bertus Buizer

    Inderdaad, Aalt, jouw ex-collega Jan Douwe van der Ploeg bij Wageningen Universiteit is hier aan het woord. Maar ik dacht dat jij het boegbeeld van de de Nederlandse landbouw was. Waarom reageer jij dan hier zo afzijdig?
    (Ik spreek jou als oud-klasgenoot hier even met 'jij' en 'jou' aan. Het was een plezierige tijd.)

    Je weet dat ik zelf ook grote moeite heb met het beleid dat jij en je opvolger als bestuursvoorzitter van WUR al jaren voorstaan. Het is een neoliberaal en de laatste tijd ook ecomodernistisch beleid dat naar het lijkt geen oog heeft voor negatieve impact het al decennialang heeft op bodem en milieu en niet in de laatste plaats op de boer in het algemeen. Een derde van de landbouwgronden in de wereld is sterk gedegradeerd en daardoor ondermeer ook gevoeliger voor droogte en hevige regenbuien. Zelfs in de Flevopolders gaat het niet goed. We voeren zo'n 70% van het krachtvoer in, afkomstig van genetisch gemodificeerde gewassen die bijdragen aan een toenemende ontbossing van regenwouden. Die ontbossing is in 2017 verder gestegen en bedroeg dat jaar 29,4 miljoen hectare (circa 30 voetbalvelden per minuut).

    Het is moeilijk om dat toe te geven. Maar de feiten spreken.

    We hebben veel uitbraken van epidemische ziekten gehad, het oppervlaktewater bevat schadelijke residuen van medicijnen en schadelijke chemische bestrijdingsmiddelen (ook boven de toegestane norm), het insectenbestand is met 75% afgenomen (catastrofaal ook voor veel akker- en weidevogels) en nu zitten er veel boeren in de knel vanwege het gekunstelde en omstreden fosfaatbeleid vanwege de bulkproductie van melk in Nederland. Fosfor is een eindige delfstof, een mineraal dat van levensbelang is, maar dat door ongebreidelde bulkproductie van melk en een aanhoudend omstreden mestbeleid het stempel van milieuvervuiler heeft gekregen. Ook al bizar.

    De bulkproductie van gesubsidieerde suiker heeft gezorgd voor een suikerprijs die nu extreem laag ligt. Een in meerdere opzichten ongezonde ontwikkeling. Bij melk en vlees is het al niet veel anders.

    Kortom, Nederland heeft niet het antwoord op de vragen wat betreft de duurzame wereldvoedselvoorziening. Jammer, want dat had zo anders gekund. Wij hadden al een goede reputatie met inpolderen en klassieke veredeling, maar reputatie staat nu heb ik de indruk sterk onder druk.

    Ondertussen zit Wageningen Universiteit te pielen (« excusez moi le mot ») met nieuwe gentechnieken (GMO's, waaronder Cisgenese en CRISPRCAS9), terwijl de maatschappij daar helemaal niet op zit te wachten. Boeren ook niet, een enkele uitzondering daargelaten. De agrochemie bedrijven en het in Wageningen gevestigde gentech-bedrijf KeyGene daarentegen wel...

    Aalt, vind ook jij niet dat het hoog tijd is voor een omslag naar een ecologisch verantwoorde landbouw met teelten die een duurzame toegevoegde waarde hebben?
    https://www.boerderij.nl/Home/Blogs/2018/5/Laat-verbod-op-neonics-begin-zijn-van-noodzakelijke-omslag-285850E/

  • haj146

    Wageningen is een blok aan het been voor agro, idd anti ipv pro. Het zijn 2e rangs hoogleraren die in het bedrijfsleven niemand wil. Aalt dijkhuizen zag dat volgens mij en vertrok. Deze jd van der ploeg is de Diederik stapel van de war. Geef hem geen podium met z'n gezwets. Hij liegt alles aan elkaar en krijgt er blijkbaar nog geld voor ook

  • Bertus Buizer

    Correctie en aanvulling van mijn vorige reactie (10:52 uur):

    De wereldwijde ontbossing bedroeg 29,4 miljoen hectare in 2017 (op 2016 na een record-jaar!). Daarvan was 15,8 miljoen hectare tropisch bos (circa 40 voetbalvelden per minuut). Bron: http://www.wri.org/blog/2018/06/2017-was-second-worst-year-record-tropical-tree-cover-loss

    Vandaar bijvoorbeeld ook mijn « Cri de coeur » naar de Nederlandse veehouders: maak ‘Nederlandse veehouderij geheel gmo-vrij’
    http://www.sustainablefoodsupply.org/cri-de-coeur-aan-de-nederlandse-melkveehouders/

  • farmerbn

    Nou nou, dat gaat een verschil maken. Nederland geheel gmo- vrij en de problemen zijn opgelost? Er komen steeds meer mensen en al die mensen moeten eten. Het is volstrekt logisch dat er meer landbouwgrond komt en steeds minder bossen. Het is raar dat er mensen zijn die die bossen willen behouden en er niks voor willen doen. Koop zo'n bos en zet er een hek omheen. Ga niet de Nederlandse veehouder de schuld geven als er bomen worden gerooid.

  • Bertus Buizer

    @farmerbn Wilt u de aarde ontbost oftewel dood achterlaten voor de toekomstige generaties?

    Als er wereldwijd in plaats van tabak (jaarlijks 4 miljoen hectare) en suikerbieten (5,9 miljoen hectare) nu eens minder werd ontbost en meer groenten en fruit werden geteeld, we beter met de bodem en het milieu omgingen en we zouden afzien van de import van palmolie en GMO-veevoeder, zou dat voor iedereen, nu en in de toekomst, niet beter zijn?

    Tropische bossen zijn de longen van de aarde. Zou iemand het accepteren als er bij leven ooit een deel van zijn gezonde longen werd verwijderd, laat staan nu direct en elk jaar een steeds groter deel?
    .

  • bankivahoen

    Zolang we met steeds meer mensen op deze aarde willen wonen mogen we niet zeuren wat andere landen met hun bossen doen. Geef ze eens ongelijk dat men ze rooit , eten zal er moeten zijn. De gevolgen worden schromelijk overdreven van het kappen. Men zeurde hier in de zestiger jaren al over dat het O2 gehalte te laag zou worden voor leven op aarde. Zoek cijfers van toen en nu en zoek de verschillen.

  • farmerbn

    Een burgertuin zonder bomen is een dode tuin? Als er mensen zijn die tabak willen ,dan komt er tabak. Ben je zo arm dat je moet kiezen voor tabak of eten , dan zullen ze wel voor eten kiezen. Gelukkig wonen we in een wereld waarin we ook mogen kiezen voor tabak.

  • j.verstraten1

    Terug naar de kern: jan douwe koppelt de keuze voor een chinees ipv fresco voor de fao aan internationaal afbrokkelend draagvlak van Nederlandse landbouwmodel.

Laad alle reacties (8)

Of registreer je om te kunnen reageren.