Home

Achtergrond

‘Wees voorbereid op stalbrand’

Dierenartsen hebben in geval van een calamiteit als een stalbrand of een ongeval met een diertransport een belangrijke taak. Zij zijn verantwoordelijk voor het dierenwelzijn en moeten de afweging maken wat op dat moment het beste is voor de dieren.

Wat doe je in een noodsituatie zoals een stalbrand met gewonde dieren? Die moeilijke afweging moet een dierenarts maken. Om dierenartsen te helpen bij deze moeilijke situaties, stelde Erwin Hoogland, voorzitter van het cluster Landbouwhuisdieren van de beroepsvereniging voor dierenartsen KNMvD samen met collega-dierenartsen een document op. “Echt voorbereiden om dergelijke grote calamiteiten kun je niet. Zeker mentale voorbereiding is een illusie. Daarvoor heeft een stalbrand een te grote impact. Maar kennis delen van dierenartsen die ervaring hebben met dit soort calamiteiten is belangrijk”, aldus Hoogland.

Erwin Hoogland is voorzitter van het cluster Landbouwhuisdieren van de beroepsvereniging voor dierenartsen KNMvD. - Foto: KNMVD
Erwin Hoogland is voorzitter van het cluster Landbouwhuisdieren van de beroepsvereniging voor dierenartsen KNMvD. - Foto: KNMVD

Rust in heftige situatie

Hij merkte dat er onder dierenartsen een grote behoefte was aan een document over de voorbereiding, de inzet en de nazorg in geval van een stalbrand. Uiteraard is preventie tegen stalbranden het allerbelangrijkste. “Maar als je als dierenarts dan toch een keer gebeld wordt omdat er brand is, geldt dat hoe beter je bent voorbereid, hoe beter het is”, aldus Hoogland. Door te weten wat dierenartsen te wachten kan staan als ze worden gebeld voor een brand, kan het volgens hem al wat rust bieden in zo’n heftige situatie.

Persoonlijke veiligheid staat voorop

In het document staat duidelijk uitgelegd wat een dierenarts kan verwachten. Zo moet een dierenarts zich bij aankomst bij de brand direct melden bij de Officier van Dienst van de brandweer, die te herkennen is aan een oranje schouderstuk op zijn kleding. Dierenartsen mogen nooit zonder toestemming van de brandweer een stal in, persoonlijke veiligheid staat voorop.

Verantwoordelijkheden bij stalbrand

Brandweer

  • Officier van dienst stuurt iedereen aan bij het blussen van de brand
  • Zorgt voor vrijlaten beknelde dieren
Dierenarts
  • Medische zorg aan gewonde dieren
  • Stuurt aan hoe er met de dieren wordt omgegaan
  • Probeert dierenwelzijn zoveel mogelijk te handhaven. In veel gevallen is ethanasie van dieren de beste optie.
Politie
  • Regelt zaken die indirect met brand te maken hebben, houdt omstanders op afstand
  • Verzamelen gegevens om rapport op te maken over het incident

Levende, niet gewonde dieren eerst

Bij brand moet de eerste aandacht gaan naar levende, niet gewonde dieren. Het bevrijden van beknelde dieren ligt bij de brandweer, maar de taak van de dierenarts is hierbij om de juiste instructies te geven, zodat de brandweerlieden goed kunnen omgaan met de dieren. Niet alle brandweerlieden hebben ervaring met vee, en de omgang met vee verschilt ook per diersoort.

Opruimen van de resten na een brand in Didam. - Foto: Henk Riswick
Opruimen van de resten na een brand in Didam. - Foto: Henk Riswick

‘Luister naar de veehouder’

De dierenarts heeft de taak om te oordelen over verwondingen en levensvatbaarheid van de dieren. “Zorg wel dat je goed luistert naar de wensen van de veehouder. De eigenaar bepaalt namelijk in principe wat er gebeurt, in samenspraak met de dierenarts, en niet met alle mensen eromheen. Als er geen eigenaar is dan is de dierenarts verantwoordelijk”, schrijft de KNMvD.

Afvoer naar andere opvanglocatie

De dierenarts zorgt voor de opvang en eventuele behandeling van de overige dieren en afvoer van dieren naar een andere opvanglocatie. Dieren met gebroken ledematen en open wonden mogen niet vervoerd worden. “Wanneer je dieren met brandwonden of rookschade niet euthanaseert, bedenk dan meteen wat het plan wordt met deze dieren”, adviseert de KNMvD.

Lijden en vervolgschade voorkomen

“Het is een hard gelag, maar in veel gevallen is euthanasie van dieren met rook- of hitteschade het beste, ook al is deze afweging zeker niet makkelijk”, zegt Hoogland. “Bij rookschade lijkt het in eerste instantie wel mee te vallen. Maar uit ervaring blijkt dat het effect van behandeling vaak tegenvalt, waardoor onnodig lijden in de dagen daarna volgt. Vaak wordt dan alsnog tot euthanasie over gegaan. Daar is het dier niet mee geholpen, ook boer en arts niet.” Dierenartsen wordt bovendien geadviseerd om dieren die het nodig hebben pijnstilling te geven om eventueel lijden en vervolgschade te voorkomen.

Het euthanaseren van dieren kan voor bijvoorbeeld hulpverleners echt schokkend zijn, helemaal als zij net met veel moeite deze dieren uit een brandende schuur hebben gered

Juiste methode van euthanasie

Het document adviseert dierenartsen ook goed na te denken over de meest geschikte vorm van euthanasie, omdat in de hectiek bij een brand lang niet alle methodes toegepast kunnen worden. Er moet veilig, zorgvuldig en verantwoord gewerkt worden. “In dit soort hectische situaties is het veiliger voor zowel dierenarts als voor hulptroepen om het euthanaseren met een schietmasker te doen in plaats van met een injectie. Dieren zijn in paniek en dan is technisch correct euthanaseren door middel van een injectie lastig. Het dier moet daarvoor goed vastgehouden worden, het bloedvat moet gevonden worden en er moet rust zijn om het euthanasaat rustig en goed in te kunnen spuiten. In situatie waarin tientallen, soms honderden dieren geëuthanaseerd moeten worden, is euthanasie met een spuit onverantwoord. Dan kan beter een schietmasker gebruikt worden”, legt Hoogland uit.

Nazorg heel belangrijk

De dierenartsen benadrukken dat nazorg voor alle mensen die hierbij betrokken zijn heel belangrijk is, vanwege de grote impact die het heeft. “Het euthanaseren van dieren kan voor bijvoorbeeld hulpverleners echt schokkend zijn, helemaal als zij net met veel moeite deze dieren uit een brandende schuur hebben gered”, aldus KNMvD.

KNMvD adviseert dierenartsen om in hun praktijk te spreken over hoe te handelen bij een stalbrand. Bij een dergelijke calamiteit is het goed om te zorgen dat er voldoende (vakbekwame) mensen en spullen zijn zoals medicatie en halsters en touwen om te kunnen handelen. Denk bij mensen aan bijvoorbeeld andere veehouders, die kunnen helpen om vee te begeleiden.

Laten we wel zijn, preventie is het allerbelangrijkste. Maar als het wel gebeurt, geldt dat hoe beter je bent voorbereid, hoe beter het is

Aandacht voor emotionele verwerking brand

Na een brand moeten dierenartsen zorgen dat alle medewerkers van de praktijk op de hoogte zijn van de situatie, zodat iedereen weet wat te doen als de veehouder, verzekeraar of andere betrokkenen contact zoeken. De dierenarts zal het bedrijf dagelijks bezoeken om de dieren te controleren en te behandelen indien nodig. In een contact met de boer en de verzekeraar wordt besproken hoe wordt omgegaan met de dieren die het overleefd hebben, bijvoorbeeld waar ze ondergebracht worden als de stal niet meer bruikbaar is. KNMvD adviseert ook nadrukkelijk om aandacht te hebben voor de emotionele verwerking van een brand, omdat de situatie vaak heel heftig is.

Document ook naar brandweerkorpsen

Het document van de KNMvD wordt ook met brandweerkorpsen gedeeld, zodat iedereen beter voorbereid is in geval van een stalbrand. Hoogland verwacht dat het document ook door sectororganisaties als LTO en POV aanleiding kan zijn om een document op te stellen om boeren te informeren wat er kan gebeuren. “Laten we wel zijn, preventie is het allerbelangrijkste. Maar als het wel gebeurt, geldt dat hoe beter je bent voorbereid, hoe beter het is.”

Of registreer je om te kunnen reageren.