Home

Achtergrond 5 reacties

Wie stopt het hit-and-run boeren?

De krachten van de vrije markt beuken tegen het bolwerk van de beschermde pacht. Zonder (aangepaste) wetgeving een verloren strijd. Maar hoe dan?

Is de pachter een uitstervende soort? Langzaam maar zeker verliest deze vorm van grondgebruik terrein. Vooral sinds een nieuw pachtstelsel in werking kwam, nu tien jaar geleden, is de beschermde, langdurende pacht op zijn retour. Organisaties van pachters en grondgebruikers vrezen het einde als deze trend doorzet. Zittende pachters zingen hun tijd nog wel uit, maar nieuwe contracten worden amper afgesloten.

Liberale pacht populair

Daar tegenover staat een ongekende populariteit van korter durende gebruiksovereenkomsten. De geliberaliseerde pacht, met contracten van zes jaar of korter, beslaat nu al meer dan 100.000 hectare. De vrije markt regeert hier, prijsvorming is vrij. Dat heeft grote voordelen: flexibiliteit en vrijheid. Maar ook grote nadelen, erkennen vriend en vijand van de vrije grondmarkt: het wordt erg onaantrekkelijk om ‘iets aan de bodem’ te doen.

‘Hit-and-run-landbouw’

Boeren die in de ratrace van de vrije markt tot hoge pachtprijzen bereid zijn, willen die allereerst terugverdienen. Het kan leiden tot ‘hit-and-run-landbouw’, waarbij de bodemvruchtbaarheid in gevaar komt. Pachter noch verpachter hebben hier op lange termijn belang bij. Verder is bij geliberaliseerde pacht geen sprake van bescherming van de positie van de pachter, zo gelden continuatie-, melioratie- en voorkeursrecht niet.

Jubileum

Het huidige pachtstelsel viert dit jaar zijn tienjarig jubileum, maar al sinds de invoering is er discussie over (zie kader onderaan dit artikel). Jurist Willem Bruil noemde het stelsel in een evaluatie in 2014 ‘tweeslachtig’ en adviseerde veranderingen. Zonder gevolg. Wel is afgelopen jaren intensief onderhandeld over nieuwe regulering. Inzet: behoud van het beste van twee werelden. Bescherming van pachters waar nodig, en ruimte voor ondernemerschap en rendement waar mogelijk. Volgens Bruil komt de impasse in de kern hier op neer: ‘Verpachters willen niet van de geliberaliseerde pacht af en pachters niet van de reguliere pacht.’

‘Langdurige zekerheid over grondgebruik is de sleutel tot goed bodembeheer’.

Vorig voorjaar kwamen onderhandelaars met een akkoord dat wel de goedkeuring van verpachters en LTO maar niet die van pachtersbond BLHB en jonge boeren kreeg. NAJK-onderhandelaar Sander Thus vat het zo samen: voor verpachters zou verpachten op korte termijn veel aantrekkelijker worden dan voor lange termijn. “Er zou niet één langetermijnpachtcontract meer worden afgesloten. Zekerheid voor de grondgebruikers mist en dat is wat wij belangrijk vinden. Langdurige zekerheid over grondgebruik is de sleutel tot goed bodembeheer.”

Staatssecretaris Van Dam stelde een bemiddelaar aan: Sicko Heldoorn. Opdracht: het draagvlak vergroten voor de laatste versie van het zogeheten Spelderholt-akkoord. Waar Heldoorn deze week mee komt, is nog een raadsel. Verwacht geen concreet voorstel, zegt hij zelf. Hij heeft de partijen afzonderlijk gesproken, hen niet tegelijk aan tafel gehad. Voor zover ze er iets van weten, houden betrokkenen de kaken stijf op elkaar. Wel hoopt iedereen dat de zaak in beweging komt.

Positief

LTO-onderhandelaar Arnold Michielsen is positief over de kansen op beweging. Net als NAJK’er Thus benadrukt hij het belang van contracten voor langere periodes. “Anders wordt er niet geïnvesteerd in kwaliteit van de bodem.” Hij noemt nog een nadeel van kortetermijncontracten: versnippering van grondgebruik en extra landbouwverkeer.

Michielsen denkt dat met een aantal aanpassingen van het voorliggende pachtakkoord ook de andere partijen over de streep te halen moeten zijn. Hij spreekt van ‘losse eindjes’. Een ervan zit in de prijssystematiek. Idee van het akkoord is dat de prijs in principe vrij wordt, met voor flexibele pacht de mogelijkheid van een correctie achteraf via de rechter. De pachtersbond heeft hier geen vertrouwen in. Ook is nog onduidelijk hoe dan de prijs van lopende contracten zich tussentijds ontwikkelt.

Pachtnormen

In het huidige systeem is er een jaarlijkse aanpassing mogelijk op basis van berekeningen van Wageningen Economic Research. Die heeft een paar onvolkomenheden, zoals een onlogische regio-indeling en grote fluctuaties, als gevolg van het wisselende inkomen van boeren. Afdemping van deze schommelingen is een wens van pachters.

Vermogenrendementsheffing

Een andere mogelijke knop om aan te draaien lijkt te zijn een aanpassing van de vermogenrendementsheffing. SGP is hier voorstander van. Particuliere grondbezitters moeten een geïndexeerde belasting betalen over de waarde van hun grond. Die willen ze natuurlijk terugverdienen.

Maar de belangrijkste punten blijven: hoe om te gaan met de huidige pachters en hoe het kortetermijnwinstbejag in te tomen? Bij dat laatste komt overigens ook de overheid zelf aan de beurt, zegt onder meer pachtersvoorman Piet van der Eijk. “De overheid heeft boter op het hoofd”, aldus Van der Eijk. Want, zo redeneert hij, de overheid maximeert de pachtprijzen middels het Pachtnormenbesluit, maar laat mensen bij openbare inschrijvingen wel tegen elkaar opbieden.

Landgoed Twickel in Twente. Hier zijn pure pachtbedrijven. Foto: Henk Riswick
Landgoed Twickel in Twente. Hier zijn pure pachtbedrijven. Foto: Henk Riswick

Politiek aan zet?

De politiek heeft tot nu toe haar handen niet willen branden aan de pacht. Laat de partijen er zelf uit komen, dat geeft de beste garantie op een oplossing met draagvlak, is de redenering.

Maar sommigen vinden dat het nu lang genoeg geduurd heeft. De architecten van het Spelderholt-akkoord pleitten vorig jaar al voor politieke actie, bijvoorbeeld in de formatie. Maar of de pacht op tafel ligt bij de informateur, is zeer de vraag. Bruil moet erom lachen: “Die heeft wel iets anders aan zijn hoofd.”

Het duidelijkst zijn SP en SGP. De socialisten willen af van de geliberaliseerde pacht, zeiden ze dit voorjaar. Zij zijn tegen vrije prijsvorming. SGP vindt bij monde van Elbert Dijkgraaf dat de politiek het voortouw moet nemen. Desnoods door in fases te werken. Eerst nieuwe pachtvormen invoeren, later kijken naar de zittende pachters. Dijkgraaf: “Als er op korte termijn geen overeenstemming komt, mag de politiek het niet langer op zijn beloop laten. De prijzen voor liberale pacht zijn te hoog. Dat is niet goed voor bodem én boer.”

Aanpassing pachtregels is taai proces

  • 1958. Nederland krijgt een pachtwet. Bescherming van pachters was het belangrijkste doel. Met dat de wet er kwam, was er ook al discussie over en die duurt nog steeds.
  • 1998. Wijziging Pachtwet. Invoering eenmalige pacht, voorloper van de huidige geliberaliseerde pacht.
  • 2007. Intrekking speciale Pachtwet, pacht komt in Burgerlijk Wetboek. Invoering Pachtprijzenbesluit, een nieuw systeem van prijsregulering, gebaseerd op het opbrengend vermogen van grond, met vijfjarige gemiddelden. Invoering van zeven vormen van pacht, waaronder geliberaliseerde. Deze wordt snel populair. Verder vervalt de leeftijd van 65 jaar als reden om pacht te beëindigen.
  • 2014. Jurist Willem Bruil komt met een evaluatie. Hij signaleert een tweeslachtigheid; (te) sterke bescherming van reguliere pacht, en (te) veel vrijheid bij geliberaliseerde pacht. Gevolg is dat reguliere pacht terrein verliest en vrije pacht sterk toeneemt. Bruil oppert verdere liberalisering, met waar nodig bescherming van pachters én bodemkwaliteit.
  • oktober 2014.: Eerste akkoord van Spelderholt. Onder leiding van enkele doorgewinterde juristen hebben organisaties van pachters en verpachters onderhandeld. Het gepresenteerde (deel-)akkoord introduceert 4 nieuwe pachtvormen (reguliere pacht, loopbaanpacht, flexibele pacht en en teeltpacht). Het akkoord gaat niet over de overgang van bestaande contracten naar een nieuw stelsel. Belangrijk aspect is dat de prijs voor flexibele pacht altijd een eind onder die van reguliere pacht moet zitten. Verpachters gaan uiteindelijk niet akkoord.
  • september 2015. Spelderholt 2. Prijs bij flexibele pacht wordt vrijgelaten. Reguliere pacht wordt uitgefaseerd. Nu hebben de pachters er geen vertrouwen in. LTO, BLHB en NAJK tekenen niet.
  • april 2016. Na overleg op initiatief van de staatssecretaris ligt er een nieuwe versie van Spelderholt 2. Nu gaat LTO wel akkoord. Mede door een langere overgangstermijn voor zittende pachters en door invoering van een correctieve prijstoetsing. Pachters kunnen (achteraf) naar de rechter stappen. NAJK en BLHB tekenen opnieuw niet.
  • 28 juni 2017. Bemiddelaar Sicko Heldoorn presenteert zijn bevindingen.
Bemiddelaar Sicko Heldoorn, burgemeester van Dantumadeel. Foto: Dantumadeel
Bemiddelaar Sicko Heldoorn, burgemeester van Dantumadeel. Foto: Dantumadeel

Burgemeester Sicko Heldoorn bemiddelt

Bemiddelaar Sicko Heldoorn (1956) heeft gesprekken gevoerd met alle betrokken organisaties en komt deze week met zijn bevindingen. Heldoorn is december vorig jaar aangesteld als bemiddelaar in het conflict over de pachtkwestie. Staatssecretaris Martijn van Dam wil dat hij het draagvlak voor het Spelderholt-akkoord vergroot. De laatste versie van dat akkoord wordt gedragen door FPG, LTO, ASR, Natuurmonumenten en LandschappenNL. Pachtersbond BLHB en NAJK staan er niet achter. Heldoorn (PvdA) is burgemeester van de Friese gemeente Dantumadeel en was eerder gedeputeerde (Fryslân) en burgemeester (Opsterland, Assen).

Alle onroerendgoedtransacties in het buitengebied staan in één database op boerderij.nl. Boerderij publiceert ook elke maand nieuwe gemiddelde grondprijzen per regio. Bekijk het hier.

Laatste reacties

  • info36

    Ik dacht dat LTO voor de leden op moest komen? Toch bang van de grootgrondbezitters?

  • John*

    ooit gedacht aan een taxatie van de bodemkwaliteit? als deze plaats vinden op begin en eind van de pacht periode en het verschil wordt verrekend is het toch ook niet meer rendabel om een hoge prijs te bieden, de grond uit te melken en daarna de grond terug te moeten geven met een verplichte bijbetaling omdat de staat verslechterd is? Dan bied iedereen toch wat minder voor de grond en geeft meer uit aan goed bodembeheer.

  • farmerbn

    John dit is in Frankrijk normaal. Als je huurt of verhuurt laat je een dossier maken over de begintoestand. Als je aan het eind problemen krijgt kom je met dat dossier op de proppen. Grondverbeteringen worden aan de huurder vergoedt en verslechteringen aan de verhuurder.

  • John*

    dat is een mooi systeem dan lijkt me, eerlijk en voorkomt roofbouw. Jonge boeren hebben ook kans dan, goed bodembeheer is vakmanschap en heeft niets te maken met de grootste zak geld.

  • ed12345

    De grond verarmen pakt tijd de grond weer terug verijken met bv fosfaat en of organische stof nog veeeeeeeeeeeeeeeeeeel meet tijd John Dus die verekening is niet zo waardevol voor de nieuwe pachter

Laad alle reacties (1)

Of registreer je om te kunnen reageren.