Home

Achtergrond 2 reacties

Strijd barst los om EU-landbouwgeld

Klimaat en milieu zijn de kernwoorden in de plannen voor het nieuwe gemeenschappelijk landbouwbeleid van na 2020. Vergroening gaat op de schop. Lidstaten krijgen meer beleidsruimte.

Een flexibel, eerlijk en duurzaam gemeenschappelijk landbouwbeleid. Dat is wat Europees landbouwcommissaris Phil Hogan voor ogen heeft voor de periode na 2020. Maar hoe hij (of zijn opvolger) dat gaat doen is nog lang niet duidelijk. Eind november publiceerde de Europese Commissie de eerste ‘mededeling’ over het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid na 2020. Het was – zegt ook de Europese Commissie zelf – doelbewust een vaag stuk, hooguit een contourenschets, een richtinggevend document, waarvan de details in de komende maanden moeten worden uitgewerkt.

Behoud landbouwbudget

In een toelichting op de plannen, zeiden ambtenaren van de Europese Commissie, dat commissaris Hogan een ‘hevige strijd’ voert. Die strijd is niet alleen, maar wel vooral gericht op het behoud van het landbouwbudget. Met het vertrek van de Britten zal de gehele Europese begroting in omvang slinken en de verwachting is dat op zijn minst een evenredig deel van die vermindering zal neerdalen op het landbouwbudget.

Hogan neemt nu een voorschot op de discussie over het Europese budget voor de komende jaren, het zogenoemde meerjarig financieel kader, waarbinnen het nieuwe landbouwbeleid moet passen.

Aftoppen van de subsidies

Begrotingscommissaris Günther Oettinger heeft Hogan echter verboden welke toespeling dan ook maar te maken op het budget dat voor de landbouw beschikbaar is. Elke verwijzing naar kosten of financiering van de maatregelen, is dan ook uit het stuk geschrapt. In een eerder uitgelekte voorproef van het stuk stond nog dat Hogan dacht over het aftoppen van de subsidie voor ‘grootontvangers’ tot een maximumbedrag tussen de € 60.000 en € 100.000. In het definitieve stuk waren die bedragen geschrapt. Zelfs die globale aanduidingen zouden al iets kunnen prijsgeven over de omvang van het budget, meende Hogan.

Duurzame akkerranden in Nederland. Het nieuwe landbouwbeleid geeft meer ruimte aan lidstaten om specifiek beleid af te stemmen op hun lokale en regionale omstandigheden.
Duurzame akkerranden in Nederland. Het nieuwe landbouwbeleid geeft meer ruimte aan lidstaten om specifiek beleid af te stemmen op hun lokale en regionale omstandigheden.

Oost-Europese lidstaten

Hogan noemt een aantal opties om tegemoet te komen aan met name de wens uit Oost-Europese lidstaten om de inkomenssteun meer gelijk te trekken. Een daarvan is een maximum aan het bedrag dat boeren kunnen krijgen – een optie waar minister Carola Schouten vorige week haar sympathie voor betuigde, al zag ze wel een aantal praktische problemen.

Minder steun per hectare

Andere opties zijn voor Hogan minder steun per hectare, naarmate de omvang van een bedrijf groter wordt, specifieke gerichte steun voor kleine boeren en daarbij de verzekering dat het geld alleen terecht komt bij actieve boeren en niet bij de grondeigenaren.

Succesverhaal

Het gemeenschappelijk landbouwbeleid is een succesverhaal dat te weinig is uitgevent. Dat is een van de redenen dat het landbouwbudget nu in de verdrukking raakt, meent een bron uit de entourage van Phil Hogan. In alle persmateriaal dat in de afgelopen weken is uitgedeeld probeert het Directoraat-generaal voor de Landbouw en Plattelandsontwikkeling dat te herstellen. Het landbouwbeleid draagt mede bij aan werkgelegenheid voor 44 miljoen Europeanen; het helpt bij het handelsoverschot van € 19 miljard per jaar (op een totale export van € 130 miljard aan land- en tuinbouwproducten); en niet het minste: het zorgt voor de voldoende, gezonde en veilige voeding van 500 miljoen Europeanen.

Strijd barst los om EU-landbouwgeld

Wereldmarktprijzen

De richting van het beleid zal niet veranderen. Europese boeren zullen zich moeten blijven richten op de markt. Op dat punt zijn de afgelopen decennia fikse stappen gezet. De Europese landbouwprijzen hebben zich in de loop van de tijd steeds verder in de richting van de wereldmarktprijzen bewogen. Daarmee heeft de Europese Unie in elk geval in de rest van de wereld het beeld van zich afgeschud dat zij alles doet om de eigen markt af te schermen.

Huidig budget

Huidig budget voor Gemeenschappelijk landbouwbeleid (indicatief per jaar) bestaat uit:

  • directe betalingen € 42 miljard, waarvan ongeveer € 760 miljoen in Nederland
  • plattelandsontwikkeling € 14 miljard, waarvan ongeveer € 87 miljoen in Nederland

Het plan-Hogan in vijf punten

  1. klimaat- en milieudoelstellingen in nationale strategische plannen
  2. veerkracht landbouw versterken
  3. stimulering van precisielandbouw
  4. generatiewisseling stimuleren
  5. versterking sociaal-economische samenhang op platteland

Meer ruimte aan lidstaten

Toch moet het beleid op een nieuwe leest worden geschoeid. Geen revolutie, maar een evolutie, zegt Phil Hogan. Het nieuwe beleid geeft meer ruimte aan lidstaten om specifiek beleid af te stemmen op hun lokale en regionale omstandigheden. Die gedachte lijkt ingegeven vanwege de verwachting dat de omvang van het budget onder druk komt. Maar de Europese Commissie zegt er niet van uit te gaan dat de verruiming van de beleidsruimte voor de lidstaten ook betekent dat ze meer ruimte krijgen of moeten nemen om zelf bij te dragen.

Europees Commissaris Phil Hogan tijdens de openbaarmaking van zijn plan. - Foto: Europese Commissie/Mauro Bottaro
Europees Commissaris Phil Hogan tijdens de openbaarmaking van zijn plan. - Foto: Europese Commissie/Mauro Bottaro

Vergroening

Wat de Europees Commissaris klip en klaar heeft gemaakt is dat het huidige vergroeningsbeleid niet heeft gebracht wat ervan werd verwacht. Doel was de biodiversiteit te vergroten. Maar dat resulteerde in een vanuit Brussel opgelegde bureaucratie. Hogan: “Wie wil houtwallen opmeten, alleen omdat Brussel dat eist? Waarom moet een Italiaanse boer aan dezelfde vereisten op milieugebied voldoen als een Finse boer, terwijl ze onder geheel verschillende omstandigheden werken?” Veel concreter werd Hogan niet.

Klimaatakkoord

Wat hij wel duidelijk maakte is dat de landbouw moet bijdragen aan de afspraken van het Parijse klimaatakkoord en de verbetering van het milieu. Dat is ook een strategische keuze. Eigenlijk zegt Hogan: als we de boeren niet financieel kunnen ondersteunen, zijn zij niet in staat hun bijdrage te leveren aan het klimaat- en milieubeleid. Hoe dat vorm moet krijgen ligt vooral aan de uitwerking die de lidstaten eraan geven. In elk geval zal de directe steun voor de boeren ook worden gekoppeld aan hun bijdrage aan de verbetering van milieu en klimaat.


Van alle kanten druk op Europees landbouwbudget

Hoewel het landbouwbeleid nog steeds nodig is om een groot deel van de Europese landbouw van een fatsoenlijk inkomen te voorzien, is die inkomensgarantie niet het argument dat de grootste nadruk krijgt.

Uit – overigens gedateerde – cijfers van de Europese Commissie blijkt dat in de meeste lidstaten de landbouwinkomens ver liggen onder het gemiddelde bruto-inkomen van de gehele bevolking – ondanks de daarin al verrekende Europese steun. Desondanks is er druk op het Europese landbouwbudget, vanuit lidstaten, vanuit het Europees parlement en binnen de Europese Commissie. Van de Europese begroting gaat ongeveer 40% naar de landbouw.

Dat er binnen de Europese Commissie op de achtergrond een forse strijd gevoerd wordt over het geld, is meer dan duidelijk. De Roemeense Europees Commissaris Corina Cretu vindt dat een deel van het landbouwbudget heel goed naar haar portefeuille (regionaal beleid) kan worden overgeheveld. Het zelfde geldt voor de Portugees Carlos Moeda, Europees Commissaris voor onderzoek, wetenschap en innovatie. Ook hij meent dat het omvangrijke landbouwbudget best een deel kan afstaan – ook omdat een deel van het landbouwbudget ook nu al wordt ingezet voor onderzoek en innovatie.

De plannen voor het nieuwe landbouwbeleid staan in de schaduw van de onderhandelingen over het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Het vertrek van de Britten betekent een forse aderlating voor het totale budget, en dus ook voor het landbouwbudget.


Nieuwe voorstellen kunnen volgende zomer klaar zijn

De mededeling van de Europese Commissie van eind vorige maand is de eerste stap naar een vernieuwing van het beleid.

Europees Commissaris Phil Hogan heeft het commissiedocument op 29 november gepresenteerd in het Europees Parlement. Deze week worden de Europese landbouwministers geïnformeerd. De komende drie maanden worden verschillende scenario’s verder uitgewerkt. In de loop van de komende maanden zullen meer details over de plannen naar buiten komen.

Bepalend voor het budget zijn de besprekingen over met meerjarig financieel kader (MFK), waarover de ministers van Financiën in mei een beslissing over moeten nemen. Als de ministers van financiën daadwerkelijk tot een akkoord komen over het MFK (het vorige MFK kostte veel meer tijd), kunnen nog voor de zomer de voorstellen worden gedaan, die aan het Europees Parlement worden voorgelegd. Hogan gaat daarvan uit.

De discussies over Brexit, de onderhandelingen met lidstaten en Europees Parlement en vervolgens de Europese verkiezingen (2019) kunnen de invoering van de nieuwe plannen vertragen.


Oneerlijke concurrentie ligt op de loer

Als lidstaten meer beleidsruimte krijgen binnen het gemeenschappelijk landbouwbeleid ligt oneerlijke concurrentie op de loer.

Christendemocraat Albert Dess (landbouwwoordvoerder in het Europees Parlement) deelde zijn scepsis in een eerste reactie toen Hogan zijn plannen presenteerde in het Europees Parlement. Hogan zegt dat de uitvoering van het beleid meer in handen van de lidstaten wordt gelegd, maar dat de financiering een Europese zaak blijft.

VVD’er Jan Huitema juicht de verlaging van de administratieve last toe – zowel bij de boer als bij de lidstaten. Hij ziet mogelijkheden om in het nieuwe landbouwbeleid de kringlooplandbouw extra stimulansen te geven. Bas Belder (ChristenUnie-SGP) juicht de hernieuwde aandacht voor jonge boeren en bedrijfsopvolging toe. Het idee om grote boeren naar verhouding minder steun te geven, verdient ondersteuning zegt Annie Schreijer-Pierik.

Bas Eickhout (GroenLinks) vindt dat de boer de centrale rol moet spelen in de kringloopeconomie. Volgens hem moet de landbouw totaal anders. Het gemeenschappelijk landbouwbeleid is volgens hem het instrument om veranderingen op gang te brengen.

Het idee om steun aan grote boeren te onthouden is koren op de molen van oud-minister Cees Veerman en oud-Europees landbouwcommissaris Franz Fischler, die afgelopen zomer zeiden dat het beschikbare landbouwgeld efficiënter moet worden ingezet. Fischler en Veerman vinden het niet van deze tijd een tegemoetkoming te geven aan boeren, alleen omdat in het verleden bepaalde subsidies zijn afgeschaft.

Laatste reacties

  • farmer135

    Velen azen op dit geld, vooral de linkse milieulobby . Hierdoor worden boeren buitenspel gezet.

  • koestal

    Veel lulverhalen om het geld van de boeren af te pakken,hoezo democratie ?

Of registreer je om te kunnen reageren.