Akkerbouw

Achtergrond 6 reacties

Veldbonenteelt rendabel door opmars vleesvervangers

Toepassing van veldbonen in humane voeding is nog schaars. Het winnen van zuiver eiwit uit veldbonen maakt de teelt pas echt rendabel.

Mondjesmaat worden in Nederland veldbonen verwerkt in humane voeding. Maar dat gaat stijgen, want de verkoop van vleesvervangers groeit. Sinds 2017 kochten consumenten 51% meer vleesvervangers. De verkoop van rund-, varkens- en wildvlees daalde met 9% en de kipverkoop steeg met 2%. Dat blijkt uit cijfers van marktonderzoeksbureau IRI Nederland. Eerder onderzoek van Wageningen Economic Research in opdracht van Wakker Dier laat een ander beeld zien.

Aandeel vleesvervangers 4,7%

In 2018 was de vleesconsumptie 76,6 kilo vlees (inclusief botten) per persoon per jaar en dat is vanaf 2005 vrij stabiel gebleven. Jaarlijks geven Nederlanders € 2,6 miljard uit aan vleesproducten en € 123 miljoen aan vleesvervangers. Het aandeel vleesvervangers is 4,7%. “De markt van vleesvervangers is nog steeds klein en 50% stijging van een relatief klein volume, blijft nog steeds een klein volume”, stelt Jos Hugense, directeur van Meatless.

“Maar de vraag naar voedsel van plantaardige oorsprong gaat zeker toenemen. Vooral onder jongeren die vaker minder vlees eten en zoeken naar alternatieven”, zegt Hugense. Meatless produceert jaarlijks 3.000 ton aan vegetarische en hybride producten en investeert dit jaar € 1,7 miljoen in verdubbeling van de productiecapaciteit.

Roy Bolscher van vleesbedrijf Bolscher in Enschede, slager Gerard Steltenpool in Hoevelaken en vleesbedrijf Zandbergen in Zoeterwoude investeren ook in de productie van vegetarische producten. De overname van De Vegetarische Slager door Unilever eind 2018 is eveneens een teken aan de wand.

Lees verder onder de foto

Steeds meer Nederlandse boeren gaan veldbonen telen. Tot dusver vooral voor feedtoepassingen ofwel verwerking van veldbonenmeel tot veevoer. Het isoleren van eiwit uit bonenmeel kan de veldbonenteelt flink stimuleren en het teeltrendement verhogen. - Foto: Mark Pasveer
Steeds meer Nederlandse boeren gaan veldbonen telen. Tot dusver vooral voor feedtoepassingen ofwel verwerking van veldbonenmeel tot veevoer. Het isoleren van eiwit uit bonenmeel kan de veldbonenteelt flink stimuleren en het teeltrendement verhogen. - Foto: Mark Pasveer

Vegaburgers

Net als de productie van vegaburgers in een nieuwe fabriek in Nederland door het Amerikaanse Beyond Meat in samenwerking met Zandbergen in Zoeterwoude. Blijkbaar zit er muziek in de productie van vegetarische en hybride producten op basis van plantaardige grondstoffen. ABN Amro verwacht in Nederland de komende 2 jaar een groei van 10% voor vleesvervangers.

De vraag is of de groeiende marktvraag naar plantaardig voedsel de komende jaren ook perspectief biedt voor eiwitrijke teelten in Nederland. Hugense verwacht van wel: “We zijn nu 2,5 jaar bezig met de verwerking van veldbonenmeel in onze producten. Veldbonen zijn hiervoor zeer geschikt, want veldbonenmeel bevat 35% eiwit en de teelt past goed in Nederland”, zegt Hugense.

Regionale projecten veldbonen

Meatless start met een project samen met provincie Zeeland, CZAV en Limagrain. “We zetten een regionaal project op met Nederlandse veldbonen. Duitsers produceren veldbonen voor een prijs waar Nederlandse akkerbouwers niet mee kunnen concurreren”, stelt Hugense. “Daarom moeten we in Nederland een meerwaarde in de markt creëren om het rendabel te maken voor ons en onze akkerbouwers. De meerwaarde kan komen uit milieuvriendelijke concepten met traceerbare herkomst van Nederlandse veldbonen. Circulaire landbouw noemen we dat ofwel regionaal verbouwen, verwerken en tot eindproduct processen.”

In 2018 is op initiatief van Gebiedscoöperatie Zuidwest Drenthe ook een project gestart voor verwerking van veldbonenmeel in producten die hun weg vinden naar verzorgingshuizen en ziekenhuizen. Van der Zee Horecaslager in Emmen werkt hierin samen met Distrivers, groothandel in voeding van mensen met een zorgbehoefte en zorgorganisatie Interzorg. Vorig jaar zijn proeven gedaan met veldbonenmeel uit Duitsland, dit jaar komt het meel uit Nederland.

Voeding met extra eiwit

“Het doel is om veldbonenmeel toe te voegen aan voeding van ouderen, omdat ouderen een grotere eiwitbehoefte hebben”, zegt Jan van Goor, coördinator van de gebiedscoöperatie. “De eerste gehaktballetjes kwamen dit voorjaar op de markt. Deze bestaan voor 30% uit bonenmeel en andere ingrediënten. Bonenmeel kan in gangbare maaltijden ook gebruikt worden ter vervanging van tarwemeel met maar 8 tot 10% eiwit. Dat levert voeding met extra eiwit op, waarmee we regionaal voorzien in een specifieke eiwitbehoefte.”

Lees verder onder de foto

Vanaf 2017 kochten consumenten 51% meer vleesvervangers. Dat biedt kansen voor rendabele eiwitrijke teelten door akkerbouwers. Veldbonen passen goed in Nederland. - Foto: Jan Willem Schouten
Vanaf 2017 kochten consumenten 51% meer vleesvervangers. Dat biedt kansen voor rendabele eiwitrijke teelten door akkerbouwers. Veldbonen passen goed in Nederland. - Foto: Jan Willem Schouten

Nog experimenteren

Volgens Albert Ensing, directeur inkoop van Van der Zee Horecaslager en Roy Bolscher, directeur van Bolscher Vleesbedrijf, is het nog veel experimenteren met gebruik van plantaardig eiwit voor de productie van goede hybride producten (deels vlees, deels plantaardig). “Te veel plantaardig eiwit in een hybride product levert een stug en meelderig product op. Ook is het zoeken naar het juiste vetpercentage, smaak en mondgevoel”, zegt Ensing, die op lange termijn ook wel kansen ziet buiten de institutionele markt. “Bijvoorbeeld door levering van vegaburgers aan snackbars. De groep flexitariërs groeit het snelst en daar moeten we met gevarieerde producten op inspelen.”

Regionaal produceren en consumeren

Bolscher zit in de testfase van het toepassen van eiwitrijk meel in hybride producten. “We testen met soja-, lupine- en veldbonenmeel, maar het is nog zoeken naar de optimale samenstelling van producten. Vanaf 2015 maken we al wel burgers met 50% vlees en 50% groenten en dat loopt goed, ook bij scholen”, zegt Bolscher, die voorstander is van regionaal produceren en consumeren, waarbij boeren niet teveel afhankelijk worden van grote multinationals en supermarktketens. “Anders moet er steeds meer voor steeds minder worden geproduceerd en dat is slecht voor boer en milieu.”

Eiwitconcentraat stimuleert teelt

De deskundigen zijn het erover eens dat isoleren van eiwit uit meel een belangrijke voorwaarde is voor een echte opmars van het telen van eiwitrijke gewassen, zoals veldbonen. Jos Hugense noemt als voorbeeld de Franse erwtenverwerker Roquette. “Toen deze coöperatie in staat bleek om eiwit uit erwten te isoleren, is de erwtenteelt in Frankrijk fors toegenomen”, zegt Hugense, die verwacht dat het nog wel 3 tot 5 jaar duurt voordat we zover zijn met veldbonen.

Ensing ziet ook nieuwe toepassingsmogelijkheden van zuiver eiwit. “Als je eiwit en zetmeel beter kunt scheiden, dan kun je het eiwit als functioneel eiwit gebruiken, bijvoorbeeld in de worstmakerij of om de snijvastheid van ham te verhogen”, zegt Ensing. \

‘Als het lukt om eiwit uit veldbonen te isoleren, is dat een grote stimulans voor de teelt in Nederland’

Jaap Korteweg, woordvoerder van De Vegetarische Slager, ziet het winnen van eiwitconcentraat uit bonen ook als een belangrijke stap voorwaarts. “Als dat lukt, zijn er veel meer toepassingen van het eiwit mogelijk en neemt de vraag naar eiwitconcentraat flink toe. Dat biedt kansen voor rendabele eiwitrijke teelten door akkerbouwers”, zegt Korteweg. “Het proces van eiwitisolatie moet nog verder ontwikkeld worden en voorlopig is de capaciteit er nog niet. Ook is het een dure methode.”

700 hectare veldbonen in Nederland

Volgens Ton Wouda, commercieel manager van Limagrain, staat er in Nederland circa 700 hectare veldbonen. “Het wordt hoofdzakelijk geteeld voor veevoer ofwel feedtoepassingen. “Akkerbouwers telen veldbonen voor melkvee-, varkens- of pluimveehouders, die het meel gebruiken in het voer.” Wouda stelt dat veldbonen ook om andere redenen waardevol zijn voor de akkerbouw. “Denk aan stikstofbinding en -nalevering door veldbonen en het relatief makkelijk afbreekbare organische stof door een lage C/N-verhouding. De bodem en volggewassen profiteren hiervan en dat is positief voor kringlooplandbouw.”

Limagrain werkt met verdeling en teeltoptimalisatie aan hogere opbrengsten van veldbonen en aan hogere eiwitpercentages. “Daarmee neemt de rentabiliteit van veldbonenteelt voor zowel feed- als foodtoepassingen toe. Maar ook dit is een kwestie van lange adem.”

‘Veldbonenmeel leveren voor food is rendabel’

Geert Lindenhols zet zijn veldbonen af in een regionale keten. Het eiwitrijke bonenmeel wordt verwerkt tot hybride vleesvervangers voor mensen in instellingen.
Agraservice Lindenhols teelt al 15 jaar koolzaad en levert sinds enkele jaren koolzaadolie voor humane consumptie. Daar blijft het niet bij, sinds 2 jaar verwerkt Geert Lindenhols ook veldbonenmeel voor de productie van hybride vleesvervangers. Hij teelt 5 hectare zomerveldbonen en 2 hectare winterveldbonen. “De zomerveldbonen brachten dit jaar en vorig jaar 6,5 ton bonen per hectare op. De winterveldbonen 4 ton, omdat ze op een droog perceel stonden”, zegt Lindenhols. Agraservice Lindenhols mag haar veldbonen als eiwitrijk meel leveren voor toepassing in de humane voedselketen, omdat het bedrijf vanaf mei 2018 FSSC22000-gecertificeerd is.
Lindenhols heeft na het dorsen de 40,5 ton veldbonen van dit jaar opgeslagen. Hij maalt zelf elke 3 weken circa 1.000 kilo bonen. De Drentse teler levert het bonenmeel aan Van der Zee Horecaslager in Emmen, die het verwerkt tot gehaktballen die voor 30% uit veldbonenmeel bestaan. Distrivers levert deze zogenoemde Vlegaballen aan zorginstellingen. “Ze gaan onder andere naar het UMCG in Groningen en andere zorginstellingen. Zieke mensen en ouderen eten dan minder vlees en meer plantaardig eiwit.”
De Vlegabal won de Cross-over Innovation Award, een initiatief van Kennispoort Regio Zwolle, Health Innovation Park, Polymer Science Park en het Agri & Food Innovatieteam. “Wij hebben samen met Distrivers deze prijs in ontvangst mogen nemen en we zijn er erg trots op”, vertelt Lindenhols.
Hij stelt dat het telen van veldbonen voor akkerbouwers alleen interessant is als ze het meel kunnen afzetten voor humane consumptie. “Als ik veldbonen moet telen voor veevoer, verdien ik er niets aan. De opbrengstprijs richting food is hoger dan voor feedtoepassingen”, zegt Lindenhols, die niet kwijt wil hoe groot het prijsverschil is.
“Een rendabele opbrengstprijs voor telers is alleen mogelijk in regionale kringlopen, waar Nederlandse herkomst is geborgd. Want je hebt een meerprijs nodig om te kunnen concurreren met import van goedkoop plantaardig eiwit uit het buitenland.”
De toekomst van de veldbonenteelt hangt volgens Lindenhols ook af van politieke keuzes. “Willen we nu Europees eiwit of niet?”, zegt Lindenhols, die lid is van een eiwitconsortium die pleit voor herkomstlabeling van plantaardig eiwit.

Geert Lindenhols (45) in Zuidwolde (Dr.) is eigenaar van Agraservice Lindenhols, een loonwerk- en akkerbouwbedrijf op 88 hectare grond. - Foto: Ruud Ploeg
Geert Lindenhols (45) in Zuidwolde (Dr.) is eigenaar van Agraservice Lindenhols, een loonwerk- en akkerbouwbedrijf op 88 hectare grond. - Foto: Ruud Ploeg

Laatste reacties

  • farmerbn

    Tarwemeel bevat meer dan 8-10 % eiwit. Dit jaar 12-14%.

  • agratax(1)

    Als de veldboon echt de toekomst heeft, komen er straks scheepladingen binnen uit landen waar de productie goedkoper is. Weg goede winst verwachting. Negatief misschien wel of is het de economische macht?

  • arink

    Farmerbn, dat lukt alleen met tarwe als je er eerst veel stikstof ( eiwit) naartoe brengt, in de vorm van kalkammon, ofwel aardolie.
    Tarwe maakt derhalve ook geen eiwit, dat doe akkerbonen ( legiminosen) wel . Maar dan niet uit aardolie maar uit zonne-energie.

  • de-boer-

    Volgens mij was er in usa tarwe van 14 tot 16 % eiwit dit jaar (bij de YouTube boer welker farm )

  • farmerbn

    Ik teel al jaren tarwe en (winter)veldbonen en weet heel goed wat de verschillen zijn. Ook dat er geen 35% eiwit in de bonen zitten. Als je een verhaal opschrijft en enkel belanghebbenden citeert, krijg je zo'n tekst als hierboven. In de voeding gaat het niet alleen over eiwit maar over aminozuren(patroon). Eiwit met een aminopatroon die veel verschilt met wat mensen aan aminozuren nodig hebben is verspilling. Lieden die echter flink aan plantaardige eiwitten verdienen willen niet alles eerlijk uitleggen.

  • Almagro

    Hier in Andalusië worden veel carbanzos (kikkererwten) en frijoles (bonen) geteeld. We zaaien vroeg (geen nachtvorst) en daardoor voldoende vocht bij kiemen en groei. Oogsten vroeg in de zomer, altijd droog weer. Jaar erop tarwe of wat anders en stikstof van het jaar ervoor. Bonen en erwten is volksvoedsel hier zeg maar: de aardappel in NL. Maar grondprijzen: 10% van wat in NL wordt betaald....

Laad alle reacties (2)

Of registreer je om te kunnen reageren.