Home

Nieuws 796 x bekeken

‘Niet zo erg dat ze het niet eens worden’

Er is geen draagvlak voor een akkoord over een nieuw pachtstelsel. Dat concludeert bemiddelaar Sicko Heldoorn na een half jaar praten. Alle argumenten zijn genoemd, verder praten voegt niks meer toe, vindt hij. De politiek is aan de beurt.

Een breed gedragen overeenstemming over een nieuw pachtstelsel zit er niet in. Die conclusie trok bemiddelaar Sicko Heldoorn na een half jaar praten met betrokkenen en belanghebbenden. Hij is er verrassend nuchter onder. “Ze worden het niet eens, inderdaad, maar zo erg is dat ook weer niet. Er is veel ruimte en tijd genomen om alle argumenten uit te wisselen. Op een gegeven moment is duidelijk dat je daar niet meer verder mee komt.”

Onderbouwing standpunten

In zijn eindrapportage roept Heldoorn, in het dagelijks leven burgemeester van de Friese gemeente Dantumadiel, de onderhandelaars op om te zorgen voor een goede verwoording en onderbouwing van de eigen standpunten. Dat is beter dan energie te steken in verwijten over de anderen en over de procedures. Die aanbeveling komt niet uit de lucht vallen, zo blijkt. “We zijn het stadium voorbij dat uitwisseling van argumenten nog helpt. Dat momentum is voorbij. Dan kom je in de sfeer van verwijten.”

Reguliere pacht verdwijnt

Heldoorn werd eind vorig jaar door staatssecretaris Martijn van Dam van Economische Zaken gevraagd om als bemiddelaar op te treden in een jarenlange discussie over een nieuw pachtbeleid. Iedereen, pachters en grondeigenaren, is ontevreden over het huidige pachtstelsel. Daarin verdwijnt langzaam maar zeker de reguliere, beschermde pacht uit beeld en wint kortlopende ‘liberale’ pacht snel terrein. Onder het motto: laat dit niet aan de politiek over, want dan krijg je een oplossing waar niemand blij mee is, probeerden organisaties van pachters en grondeigenaren zelf een nieuw stelsel te ontwerpen. Maar dat mislukte keer op keer.

Het laatste compromis, het eindakkoord van Spelderholt, werd niet ondertekend door de jonge boeren van het NAJK en de pachtersbond BLHB. Heldoorn moest onderzoeken of er niet toch draagvlak te vinden was.

De kloof is onoverbrugbaar, concludeert u. Was dat van meet af aan al duidelijk voor u?

“Het was wel duidelijk dat BLHB en NAJK weinig handvatten zagen in wat er lag. Daarom is er ook niet echt onderhandeld. De partijen die nog achter het Spelderholtakkoord staan, vonden dat jammer. Maar het zat er niet in. Ik wil dat belang van overeenstemming overigens relativeren. Overleg tussen de betrokkenen is mooi, maar het is geen parlement. Wat er ook uit zou komen, de Tweede Kamer had toch anders kunnen beslissen. Je moet er ook een beetje vertrouwen in hebben dat er nu genoeg gegevens liggen voor de politieke partijen om een goed besluit te kunnen nemen.”

‘De zaak is niet reddeloos verloren’.

Vanuit de politiek zelf, bijvoorbeeld door Jaco Geurts (CDA), is wel gewaarschuwd: laat dit onderwerp niet over aan de politiek, want dan krijg je iets wat je niet wilt.

“Klopt. Het was mooi geweest als ze er met zijn allen waren uitgekomen, maar het is geen drama. De zaak is niet reddeloos verloren. Er zijn veel meningen uitgewisseld en er ligt veel informatie. Het Spelderholtakkoord hoort daar bij, maar is niet het enige: zo is er ook het tegenvoorstel van de pachtersbond.”

Men zegt ook wel: dit is zo’n ingewikkeld onderwerp, dat kán de politiek niet eens aan, Kamerleden snappen niet eens waar het over gaat.

“Sommigen zeggen al vrij snel dat iemand het niet snapt als diegene een standpunt inneemt dat hem niet aanstaat. Dat voorop. Maar een Kamerlid hoeft het ook niet allemaal precies te snappen. Een politicus is geen inhoudelijk deskundige. Die moet zich voor laten lichten door de betrokken partijen. Gevaar van een oplossing van betrokkenen en deskundigen is dat ze met elkaar te veel gaan ‘intrechteren’. Dat moet niet, als ze te lang bij elkaar zitten, dan gaat het niet meer over de inhoud.”

‘Dit onderwerp loopt al heel lang, dit is echt iets voor een nieuwe staatssecretaris’.

Komt de pacht nu op de formatietafel?

“Nee, dat lijkt me ondenkbaar. Daarvoor is het niet alleen niet belangrijk genoeg, het is ook te technisch. Dit onderwerp loopt al heel lang, dit is echt iets voor een nieuwe staatssecretaris om straks op te pakken. Het is uiteraard ook niet iets voor een demissionair kabinet.”

Wat is u opgevallen als relatieve buitenstaander?

“Een ontdekking voor mij was dat het erg vaak gaat over de prijsvorming, over de prijzen van bijvoorbeeld kortdurende pacht. Maar andere zaken zijn minstens zo belangrijk. Ik noem die ook in mijn rapport. Verpachters willen sturingsmogelijkheden, bijvoorbeeld bij de beëindiging en opvolging. Nu kan het voorkomen dat iemand een landgoed pacht, daar mee ophoudt, maar de pacht niet opzegt en het onderverhuurt. Dan wordt er geen bedrijf meer uitgeoefend, maar woont er wel iemand onder de prijs. Ik kan me voorstellen dat die verpachters daar niet blij mee zijn. Het is ook niet goed voor pachters, trouwens. ASR gebruikt om die reden erfpacht, die wil zo’n doorverhuur aan anderen niet. Er is een diepe wens bij velen om een duurzame relatie met pachtersgeneraties te hebben.”

‘Niemand is gelukkig met de huidige situatie’.

Wat is de kern van de tegenstelling? Is die terug te brengen tot de oeroude belangentegenstelling van grondbezitter versus -gebruiker, of speelt er bijvoorbeeld een cultuurverschil?

“Ik bekijk het van de andere kant. Ik zie een brede overeenstemming: iedereen wil wel bescherming waar nodig en liberalisering waar mogelijk. Zoals Willem Bruil al in zijn evaluatierapport over het pachtstelsel schreef. De onenigheid zit in de mate waarin. Niemand is gelukkig met de huidige situatie. Er worden amper contracten meer voor reguliere pacht voor langere termijn afgesloten. Ook verpachters willen niets liever dan langjarige overeenkomsten. Al sinds de pachtwet uit de jaren vijftig is er onenigheid en ook als er een nieuw stelsel komt, zal daar weer discussie over zijn.”

Open einden

Heldoorn somt in zijn verslag de heikele punten op waarover onenigheid bestaat tussen pachters en verpachters. Een ervan is het overgangsrecht, de overgang van de nu lopende pachtcontracten naar een nieuw stelsel.

Een andere is de vrije prijsvorming en de prijstoetsing die daaraan is gekoppeld in het voorliggende akkoord. Dat zijn de bekende tegenstellingen, waarop de onderhandelingen vorig jaar strandden. Maar hij noemt ook de prijssystematiek. Daarover is ieder jaar veel gemor. Jaarlijks stelt het ministerie vast hoeveel de pachtprijzen mogen stijgen. Dit hangt af van de prijsontwikkelingen in de landbouw over de afgelopen jaren. Het systeem kent nadelen, zo ijlt het effect van heel goede of heel slechte jaren lang na. De schommelingen en de onvoorspelbaarheid daarvan zijn voor pachters vervelend, maar ook voor grondeigenaren. Heldoorn herkent de onvrede hierover. Maar hij relativeert ook: “Als je erop doorgaat, lijkt de onvrede niet bij iedereen heel diep te zitten.”

Bodemvruchtbaarheid

Bescherming van de bodem geldt als hét argument voor langjarige pachtovereenkomsten. Idee is: hoe langer je de grond in beheer hebt, hoe meer je er belang bij hebt om er goed mee om te gaan. Heldoorn herkent dat, maar heeft ook een kritische kanttekening. “Vooral van pachterskant wordt het argument gebruikt dat de prijs niet te hoog mag zijn. Maar je kunt je afvragen of je die zorg voor de bodem met prijsregulering voldoende inbouwt. De discussie blijft ook hier te vaak steken in de prijs.”

Rijksvastgoedbedrijf

Heldoorn doet een paar aanbevelingen aan de overheid. Een ervan betreft het beleid van het Rijksvastgoedbedrijf. Deze aanbeveling lijkt vooral een verdediging van het huidige beleid. Hij kent het verwijt dat een overheidsbedrijf niet voor een hoge – in zijn verslag een ‘optimale’ genoemd – prijs mag gaan, maar vindt dat daar in de huidige situatie weinig aan te doen is. “Ik zie nu geen mogelijkheden om dat te reguleren. Maar in een nieuw pachtstelsel kan dat wel.”

Foto

  • Sicko Heldoorn is burgemeester van Dantumadiel (Frl.). Afgelopen half jaar trad hij op als bemiddelaar in de vastgelopen discussie over een nieuw pachtstelsel. Foto: Foto: Dantumadiel

    Sicko Heldoorn is burgemeester van Dantumadiel (Frl.). Afgelopen half jaar trad hij op als bemiddelaar in de vastgelopen discussie over een nieuw pachtstelsel. Foto: Foto: Dantumadiel

Of registreer je om te kunnen reageren.