Home

Achtergrond 1268 x bekeken 8 reacties

Glyfosaat krijgt voordeel van twijfel

Het einde van onkruidbestrijder glyfosaat is de afgelopen jaren al enkele keren voorspeld. Toch lijkt het middel vooralsnog het voordeel van de twijfel te krijgen.

Onkruidbestrijder glyfosaat is waarschijnlijk kankerverwekkend voor de mens en verwoestend voor het ecosysteem; het middel moet onmiddellijk verboden worden. Dat is kort samengevat het standpunt dat milieuorganisaties (Greenpeace, Pesticide Action Network) en politieke partijen (Europese Sociaal-Democraten, GroenLinks, Partij voor de Dieren) al enige tijd hanteren. Vooralsnog lijkt de Europese Commissie die lijn niet te willen volgen. Er ligt een voorstel om glyfosaat voor een periode van tien jaar toe te laten.

Veelvuldig ingezet

Glyfosaat is een populair gewasbeschermingsmiddel in de landbouw. Het wordt veelvuldig ingezet bij het doodspuiten van grasland of groenbemester en bij de bestrijding van aardappelopslag. Ook de fruitteelt past het middel toe, om boomgaarden ‘schoon’ te houden. Het mag niet meer worden gebruikt om stoepen en straatjes, bedrijfsterreinen en openbare verharde ruimtes vrij te houden van onkruid.

Oppervlaktewater

Dit jaar wordt het gebruiksverbod buiten de land- en tuinbouw verder aangescherpt. Het gebruik op verharde ondergrond wordt als een van de oorzaken gezien van de steeds oplopende gehalten glyfosaat en het daarvan afgeleide afbraakmiddel AMPA in het oppervlaktewater. Particulieren mogen het middel nog gebruiken, al heeft een aantal tuincentra de verkoop van glyfosaathoudende middelen inmiddels afgezworen. Doel van de verboden: het aantal normoverschrijdingen in oppervlaktewater terugdringen.

Eerste toelating in 2002

Glyfosaat kreeg in 2002 de eerste Europese toelating. Het gebruik ervan is in de loop der jaren toegenomen. Vertrouwelijke cijfers van de organisatie voor de gewasbeschermingsmiddelenindustrie (Nefyto), die vorig jaar door Greenpeace zijn geopenbaard, laten zien dat de totale glyfosaatafzet in het laatste jaar van het overzicht (2013) was afgenomen ten opzichte van de voorgaande jaren. De geregistreerde afzet bedroeg in Nederland 611.010 kilo binnen en buiten de landbouw.

Glyfosaat wordt in de land- en tuinbouw gebruikt omdat het gemakkelijk is – het doodt ongeveer alle plantaardig leven dat bladgroenkorrels heeft – en omdat het beschouwd wordt als een betrekkelijk onschadelijk en snel afbreekbaar middel. Het middel kan oogirritaties veroorzaken, als het in de ogen komt. Het middel is giftig voor het waterleven, waardoor gebruik nabij oppervlaktewater aan extra beperkingen is onderworpen.

Glyfosaat wordt in het voorjaar gebruikt om grasland dood te spuiten. Foto: Henk Riswick
Glyfosaat wordt in het voorjaar gebruikt om grasland dood te spuiten. Foto: Henk Riswick

Wel/niet kankerverwekkend?

Het internationaal agentschap voor kankeronderzoek (IARC) van de Wereldgezondheidsorganisatie classificeert glyfosaathoudende bestrijdingsmiddelen als waarschijnlijk kankerverwekkend voor de mens. Daartegenover staan onderzoeken van het Europees Chemicaliënagentschap Echa, de Europese Voedselveiligheidsautoriteit Efsa, het Duitse instituut voor risicobeoordeling BfR (Bundesinstitut für Risikobewertung) en een gezamenlijk comité van de Wereldgezondheidsorganisatie en de Wereldvoedselorganisatie (JMPR, Joint Meeting on Pesticide Residues) die alle zeggen dat glyfosaat (bij normale toepassing) niet kankerverwekkend is.

Epidemiologisch onderzoek

De conclusie van het IARC is onder meer gebaseerd op epidemiologisch onderzoek, waarbij een mogelijk verband (correlatie) tussen blootstelling aan glyfosaat en bepaalde kankertypen werd gezien. De wetenschappelijke gegevens waarop IARC zich baseert, zijn echter niet bevestigd in vergelijkbaar ander onderzoek. Ook waar het gaat om de dierproeven, vinden andere onderzoekers geen bevestiging van de IARC-stelling dat glyfosaat ‘waarschijnlijk kankerverwekkend’ is.

Greenpeace blijft zich verzetten

Dat neemt echter niet weg dat Greenpeace het verzet tegen het gebruik van glyfosaat onverminderd voortzet. Argument daarbij is niet uitsluitend dat glyfosaat waarschijnlijk kankerverwekkend is voor de mens. Zelfs als boven alle twijfel vast zou staan dat glyfosaat niet kankerverwekkend is, zou Greenpeace de strijd tegen het middel niet stoppen. Voor de milieuactivisten speelt een belangrijke rol dat glyfosaat grote effecten heeft op het ecosysteem, juist omdat het alle (groene) leven ongeveer vernietigt. Over de precieze effecten van glyfosaat op het bodemleven is nog weinig bekend.

Glyfosaat zit overal in

Ondanks geruststellende onderzoeken, blijft het zorgwekkend dat glyfosaat vrijwel overal in het milieu voorkomt: in brood, in bier, in andere voedingsmiddelen en in de urine van de mens. Ook al zou het middel onschadelijk zijn, dan nog is het onwenselijk dat het zo breed in het milieu voorkomt.

Glyfosaat (en afbraakproduct AMPA) komen voor in de top 10 van bestrijdingsmiddelen die in grondwater worden aangetroffen.

Toen glyfosaat zijn toelating kreeg als werkzame stof in Europa en ook in Nederland als bestanddeel van toegelaten middelen op de markt kwam, was de veronderstelling dat de stof niet in het grondwater zou komen. In 2003 schreef het Wageningse onderzoeksinstituut Alterra in een rapport over bestrijdingsmiddelen in het diepe grondwater nog stellig dat glyfosaat niet uitspoelt. Inmiddels heeft het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) glyfosaat in het diepe grondwater gevonden. Glyfosaat (en afbraakproduct AMPA) komen voor in de top 10 van bestrijdingsmiddelen die in grondwater worden aangetroffen. Dat zou bij het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) aanleiding kunnen zijn om de gebruiksvoorschriften aan te passen. Vooralsnog ziet het Ctgb daar geen aanleiding toe, omdat de bevindingen van het RIVM zijn gebaseerd op grofmazige verkenningen. Als het gaat om de mogelijke gezondheidseffecten van glyfosaat voor de mens, conformeert het Ctgb zich aan de bevindingen van het Duitse BfR.

Tien jaar toestaan

Ondertussen is de Europese Commissie tot de conclusie gekomen dat niets een hernieuwde toelating van het middel in de weg staat. Er komt een voorstel het middel voor een periode van tien jaar toe te laten. Korter dan de maximaal mogelijke termijn van vijftien jaar, maar veel langer dan tegenstanders willen.

De Europese landbouworganisatie Copa Cogeca vindt dat de Europese Commissie de reputatie van het Europese voedselveiligheidsagentschap Efsa te grabbel gooit door de Efsa-adviezen niet te volgen. Het gebruik van glyfosaat helpt de boeren om veilige en betaalbare producten te telen, zegt Copa Cogeca. Bovendien past glyfosaat goed bij het beleid om vanggewassen te telen en bodemerosie tegen te gaan.

Bespuiting van duist met glyfosaat. Foto: Mark Pasveer
Bespuiting van duist met glyfosaat. Foto: Mark Pasveer

Is er een alternatief?

Er zijn geen chemische alternatieven met dezelfde werking als glyfosaat. Er zijn echter wel niet-chemische alternatieven met vergelijkbaar resultaat: schoonbranden, gebruik van hete lucht of stoom, borstelen. Nieuwe technieken worden voortdurend doorontwikkeld. In de fruitteelt wordt gekeken naar mechanische onkruidbestrijding onder bomen.
Het Centrum voor Landbouw en Milieu (CLM) is betrokken bij projecten om glyfosaatgebruik terug te dringen. Bestrijdingsmiddelendeskundige Peter Leendertse van CLM zegt dat steeds nieuwe technieken ontwikkeld worden. Maar er blijven situaties waarbij je praktisch niet zonder glyfosaat kunt, als je de oogst niet wilt laten mislukken. Leendertse vindt het onwenselijk dat groenbemester wordt doodgespoten. “Dat heeft effect op het organisch materiaal en op de bodemgezondheid. Er wordt te makkelijk naar toepassingen gekeken die niet nodig zijn.” Leendertse zegt dat chemische bestrijding een noodrem moet zijn. Alleen dan is het volgens hem mogelijk water schoon te houden en tegelijk chemische middelen beschikbaar te houden.

Petitie tegen glyfosaat

Een coalitie van Europese consumenten- en milieuorganisaties is een Europees initiatief gestart om glyfosaat te verbieden. De Europese Commissie moet het verzoek behandelen binnen een jaar als meer dan 1.000.000 mensen uit ten minste zeven EU-lidstaten steun geven aan de petitie. Die drempel lijkt geen probleem. Vorige week hadden al meer dan 760.000 mensen het burgerinitiatief ondersteund.

De petitie verplicht de Europese Commissie niet het standpunt over te nemen, maar het vergroot de druk wel op politici gehoor te geven aan de wens van de Europese burger. Waarschijnlijk wordt de petitie aangeboden rond de periode waarin de lidstaten een besluit moeten nemen over het voorstel over de hernieuwde toelating.

Lidstaten besluiten

Het besluit over hernieuwde toelating van glyfosaat ligt bij het Permanent Comité voor planten, dieren, voeding en veevoer (Scopaff) in Brussel. In het Scopaff zijn alle 28 lidstaten vertegenwoordigd. In 2015 kwam het Scopaff niet tot een besluit over de toelating, waardoor de Europese Commissie de knoop moest doorhakken. Die verleende toen een toelating voor achttien maanden en vroeg het Europees Chemicaliën Agentschap Echa onderzoek te doen naar de kankerverwekkendheid van glyfosaat. Het Echa heeft geconcludeerd dat glyfosaat niet kankerverwekkend is voor de mens. De Europese Commissie heeft aangegeven nu het voorstel te doen om glyfosaat voor tien jaar toe te staan. Dat voorstel zal voor het eind van het jaar in het Scopaff behandeld worden.

Laatste reacties

  • WGeverink

    Voor mensen die zich op de borst kloppen over hoe beschaafd en begaafd ze wel niet zijn vind ik het gedrag van greenpeace en co lijken op een heksen jacht uit de middeleeuwen. Het opnaaien van het volk met haatverhalen en uiteindelijk wordt er iemand schuldig of niet op de brandstapel gezet...

  • info36

    Ze zijn radicaal en staan niet open voor argumenten van mensen en wetenschappers die er wel verstand van hebben.

  • Mja 'wetenschappers, die er verstand van hebben'... Als de ontwikkelaars nu eens direct open kaart hadden gespeeld, had je nu niet zo'n gedoe. Het zou NOOIT in het oppervlakte water komen, het zou NOOIT in een organisme terug gevonden worden. Dat is dus een leugen

  • WGeverink

    Testen worden zo gevoelig dat hoeveelheden die tien jaar geleden niet aangetoond konden worden of negatief waren nu positief zijn. Het is daarom
    verstandig om zo spoedig mogelijk afspraken te maken over welke hoeveelheden hormonen, medicijnen en chemicalien etc we tolereren omdat we zo'n kleine hoeveelheden aan kunnen tonen dat een nul tolerantie niet meer mogelijk is. Dat er in gerst tegenwoordig Glyfosaat aanwezig is kan goed te maken hebben met het pre harvest gebruik er van. Pre harvest gebruik is niet slim en eenvoudig te voorkomen of in ieder geval fors te verminderen door geen gewassen te spuiten die min of meer klaar zijn om in voedingsmiddelen verwerkt te worden. Het middel is in zo'n geval niet de schuldige maar de gebruiker.

  • Henk Tennekes

    Met glyfosaat (onkruidbestrijder) en neonics (insecticide) stevenen we af op een milieuramp. Planten en insecten komen steeds meer in de verdrukking en daarmee ook de fotosynthese die ons van zuurstof voorziet.

  • alco1

    Toch denk ik dat als er twijfel is, het product verboden zou worden.
    Dus is er in feite geen twijfel.

  • pinkeltje

    Straks ook nog zuurstof tekort. Hoe gek gaat het nog worden? Planten en insecten in de verdrukking vanwege glyfosaat? Is dat de oorzaak dat de hoeveelheid ijs op de zuidpool nog steeds toeneemt? Dat alleen op de noordpool het ijs smelt zal zeker komen omdat warme lucht opstijgt?

  • WGeverink

    Als een groepering zoals green peace denkt dat een bepaald middel moeten worden verboden zou dat bereikt kunnen worden door het aanleveren van bewijs. Het feit dat het middel niet verboden is betekent dat green peace geen goede job gedaan heeft in het verzamelen van bewijs of er is geen of niet genoeg bewijs is. Als green peace in voorgaande gefaald heeft is het gewoon erg laag om dan maar een heksen jacht te organiseren. Met CO2 is het ook zoiets. Ondanks alle rampscenario's met betrekking tot CO2 gaan de opbrengsten van gewassen nog steets omhoog. De doomsday groep zegt bijvoorbeeld dat als het CO2 gehalte van de lucht stijgt van 0.04% naar 0.06% we allemaal zullen sterven terwijl de gematigde groep zegt dat de wereld blijft draaien, wijzen er op dat CO2 plantevoedsel is en van sommige gewassen de opbrengst tot wel 35% omhoog kan gaan.

Laad alle reacties (4)

Of registreer je om te kunnen reageren.