Verslag mestcongres: ‘Geen kringloop zonder mest’

Bijna 200 geïnteresseerden die werkzaam zijn in de branche waren aanwezig bij het mestcongres. Deze werd afgelopen donderdag georganiseerd in het Arnhemse Gelredome.Sonnema: ‘Niet voor laagste prijs produceren’Marjolijn Sonnema, directeur-generaal Agro van het ministerie van Landbouw zegt dat de landbouwvisie van minister Schouten de focus van de landbouw moet verleggen. “Niet meer zoveel mogelijk produceren voor de laagste prijs, maar zo verantwoord mogelijk produceren met zo weinig mogelijk grondstoffen. Dat kan alleen als de boer hiermee een goede boterham kan verdienen”, zegt de hoogste ambtenaar van het ministerie._{Lees verder onder de foto.}Sonnema pleit voor het het verantwoord produceren en niet voor de laagste prijs. - Foto's: Koos Groenewold.Herziening mestbeleidMest is een van de belangrijkste onderdelen van de kringloop. “Het is het verbindingsstreepje tussen veehouderij en akkerbouw, tussen mensen en gezonde dieren en natuur die tegen een stootje kan”, zegt Sonnema. De herziening van het mestbeleid is onderdeel van de landbouwvisie van Schouten. “Het mestbeleid is zo ingewikkeld geworden, dat we nu een serieuze poging willen doen om het stelsel eenvoudiger te maken. De afslag naar de omslag is genomen.” Ze roept iedereen op ideeën over een nieuw mestbeleid te delen met het ministerie. “Laat u horen. De pudding is nu nog niet gestort.”Geen boer geworden om met boekhouding bezig te zijnMestfraudeEen nieuwe mestwet moet onder andere de fraudeprikkel verlagen. Naast gerichter handhaven noemt Sonnema ook de invoering van digitale registratie, waarover veel ophef in de sector is ontstaan. Het ministerie overweegt om per 2021 ook bij het uitrijden van mest digitale registratie verplicht te stellen. Sonnema zegt dat digitale registratie de mestregistratie voor ondernemers veel makkelijker en eenvoudiger maakt en bovendien preciezer en beter, waardoor de handhaving ook makkelijker is. “U bent immers geen boer geworden om vooral met de boekhouding bezig te zijn”, aldus Sonnema.Huirne: ‘Mest certificeren gaat norm worden’Tijdens de discussie over eerlijke mestketen door Johan Mostert (Cumela), Ruud Huirne (Rabobank) en Claude van Dongen (LTO Nederland) klonken verschillende geluiden over de KeurMest en de prijs die hieraan hangt. De certificering geeft vertrouwen naar de buitenwereld, zo stelt Van Dongen. “Het geeft lijnen om de mestketen te structureren”, noemt hij. Het digitaliseren heeft als voordeel dat er achteraf minder papierwerk nodig is. HandhavingVanuit de zaal noemt iemand op dat er altijd wel verbeterpuntjes zijn, die kan je gewoon oplossen. Van Dongen is het hiermee eens. Het gaat volgens hem ook niet om het aantal certificaten wat wordt uitgegeven. Het verbeteren is al een doel op zich en het is belangrijk om gesprekken aan te gaan. De uitstraling naar de buitenwereld is belangrijk. Ook is het een stukje bewustwording, vind Mostert. “We hebben nu de kans, laten we het certificeren nu goed aanpakken.” Volgens Huirne gaat het certificeren de norm worden. Mostert vult hierop aan dat de overheid nodig is om alles te handhaven._{Lees verder onder de foto.}Johan Mostert (Cumela), Ruud Huirne (Rabobank) en Claude van Dongen (LTO Nederland) discussiëren met de zaal over KeurMest.MestafzetTijdens de discussie blijkt dat de prijs van mest wordt gezien als een belangrijke sleutel voor een oplossing. Als veehouders niet zoveel voor mestafzet hoeven te betalen, is de fraudeprikkel weg. Volgens Johan Mostert van Cumela blijft de markt bepalend voor de prijs. Over de wens naar een kunstmestvrije landbouw zijn akkerbouwers sceptisch. De gehaltes van dierlijke mest zijn zo variabel en moeilijk van tevoren in te schatten, dat kunstmest nodig is om het gewas toch optimaal te bemesten. Een betere mestverwerking lijkt de oplossing, maar daarvoor is de vergunningverlening weer het grote probleem.Lees ook: Johan Mostert: meer mestregels bannen fraude niet uit of Certificering mestketen kan deze zomer beginnenIds Schaap: ‘Biogas is een vak apart’Ids Schaap vertelde over zijn onderneming Agradu, welke een afkorting is voor agrarisch duurzaam. Met de biogasinstallaties op meerder plekken wil hij zoveel mogelijk energie uit het proces halen._{Lees verder onder de foto.}Ids Schaap vertelt hoe de mestbewerking tot een financieel voordeel kan leiden.Zonder subsidieDe biogas liep volgens Schaap lange tijd niet goed. “Vroeger zagen ze dat als iets wat je als veehouder er even bij deed in een half uur per dag, maar zo werkt het niet, het is een vak apart”, verteld hij. De vergisters kunnen zonder subsidies draaien als hij dat wil. Het vloeibare deel van mest kost volgens hem alleen maar geld, terwijl de gedroogde fractie geld oplevert. Als het mineralenconcentraat erkend is, kan hij de bewerkingsslag die daarvoor nodig is, makkelijk toevoegen aan wat ze nu doen. Maar nu kan dat nog niet uit. Zo veel mogelijk van de dunne digestaat wordt lokaal uitgereden. De dikke fractie wordt verwerkt tot mestkorrels die wereldwijd verkocht wordt. Op 2 van de locaties vind de mestbewerking plaats met een financieel voordeel. Tegenwoordig is er meer vraag naar biomassa dan dat er aanbod is.Arjan Prinsen: ‘Mestvergister laat kringlopen sluiten’Arjan Prinsen van Groot Zevert Vergisting is ook voorstander van het sluiten van kringlopen. Zo’n 7.500 hectare van 150 bedrijven kan worden voorzien van Groene Weide Meststof (GWM), afkomstig uit de mestvergisting. Dit gaat om een jaarlijkse vergisting van 100.000 ton mest. GrasopbrengstTijdens proeven werd de helft van grasland bemest met kunstmest en de andere helft met GWM. Om de grasopbrengst goed te kunnen vergelijken is het belangrijk dat de samenstelling van beide producten gelijk is. De opbrengst van de beide bemeste percelen bleek gelijk.FootprintDe lagere kosten voor mestafvoer en de lage kunstmestkosten zijn de verdienmodellen, aldus Prinsen. Zo kunnen kringlopen in de regio gesloten worden. Bovendien zorgt de mestvergister voor werkgelegenheid en een lage footprint. Prinsen ziet het hele project als een kans, er hoeft namelijk ook minder aardgas gebruikt te worden. Dit is gunstig voor het milieu._{Lees verder onder de foto.}Arjan Prinsen van Groot Zevert Vergisting zorgt voor werkgelegenheid en een gesloten kringloop met de vergister.Max Sturm: ‘Technische tools voor doseren mestgift’Max Sturm, akkerbouwer in de Noordoostpolder en deelnemer aan de Nationale Proeftuin Precisielandbouw, vertelt over variabel mestgebruik. Hij varieert de bijbemesting met stikstof binnen 1 perceel van een gewas. De variatie is plus of min 10%. Hij doseert op basis van gegevens van biomassakaarten van satelliet, drone of eigen sensoren. Efficiëntere benutting nutriëntenAls voordeel van variabel mestgebruik noemt hij een beter inzicht in de variatie binnen een perceel en (daarmee) een efficiëntere benutting van nutriënten. Een voordeel kan ook zijn besparing op de stikstofmest. De bespaarde stikstof is elders in het perceel bruikbaar. Nadeel van de variabele bemesting is dat de techniek nog duur is en het rendement nog niet bewezen._{Lees verder onder de foto.}Max Sturm varieert de bijbemesting met ongeveer 10%. Hij doet dit op basis van gegevens via drones, sensoren of satellieten.Lees ook: Regelgeving hindernis bij sluiten mestkringloopGerd-Jan de Leeuw (BMC): ‘Erken pluimveemestas als meststof’De pluimveeverbrandingscentrale in Moerdijk is klaar om zeker tot 2019 door te draaien. Vorig jaar is een ingrijpende revisie doorgevoerd. Ook zijn 2 nieuwe opslaghallen in gebruik genomen, een voor de as en een voor de aangevoerde mest. Dat zei Gerd-Jan de Leeuw, manager mest&mineralen van BMC Moerdijk in zijn presentatie op het mestcongres._{Lees verder onder de foto.}Een toelating van pluimveemestas zou volgens Gerd-Jan de Leeuw van BMC Moerdijk het imago van het product verbeteren.KringlooplandbouwDe Leeuw ging uitgebreid in op de vraag hoe de verbranding van mest toch in de kringloopgedachte past. Dat zit hem in de eerste plaats in het hergebruik van de meststoffen P en K. Die zitten in de as in een vergelijkbare verhouding als in de oorspronkelijke pluimveemest. De mineralenrijke as gaat nu nog op export, vooral naar Engeland en Frankrijk. In Nederland is het niet toegestaan als meststof. De Leeuw pleit voor verandering daarvan. Niet omdat hij grote afzetmogelijkheden zoekt in Nederland, maar vooral omdat een toelating het imago van dit product zou verbeteren, wat goed is voor de exportmogelijkheden.De medewerkers van het ministerie van LNV, die de hele dag aanwezig waren, konden niet reageren op het verzoek van De Leeuw om de as toegelaten te krijgen. Stikstof uit de lucht halenBij de verbranding gaat minerale stikstof verloren, erkent De Leeuw. Dat past op zicht niet in de kringloopgedachte. Maar de energie die de centrale oplevert, is ruimschoots voldoende om eventueel elders de stikstof weer uit de lucht te halen, blijkt uit een analyse van CE Delft. Daarvoor zou 20% nodig zijn van de geproduceerde energie.Voor de toekomst heeft De Leeuw nog een wens, naast die over toelating als meststof: betere benutting van de restwarmte uit de centrale. Daarmee zou de besparing op CO₂-equivalenten nog groter kunnen worden.Gerard Velthof (WUR): ‘Verliezen blijf je altijd houden’De benutting van mest kan nog steeds beter. Maar er zullen altijd verliezen blijven die je moet compenseren – met kunstmest, biologische stikstofbinding of reststromen. Zelfs bij een zo veel mogelijk gesloten kringloop. Dat komt naar voren uit het verhaal van Gerard Velthof, mestspecialist van Wageningen Environmental Research en secretaris van de Commissie van Deskundigen Meststoffenwet (CDM)._{Lees verder onder de afbeelding.}Kringloop sluiten met eigen mest volgens Gerard Velthof van de WUR.Uitstoot ammoniakVelthof schetst een overzicht van de kennis en regels over wat er in de bodem gebeurt met fosfaat en met name stikstof. Dat is nogal complex, en soms ook ongrijpbaar, vooral als het om stikstof gaat. De uitstoot van ammoniak, bijvoorbeeld is vrijwel niet tot nul terug te brengen. Cijfers laten wel heel duidelijk het effect van emissiearm uitrijden zien, maar toch blijkt dat ook bij emissiearm uitrijden er nog wat ammoniak vervluchtigt. En zelfs bij kunstmestgebruik is dat nog zo. Nul verliezen zit er helaas niet in.Een ander ontnuchterend feit heeft te maken met nitraatuitspoeling. De regelgeving is ingestoken op dierlijke mest, maar de nitraat die uitspoelt naar het grondwater is niet geoormerkt als ‘kunst-’ of ‘dierlijk’. Wat in de winterperiode, in tijden van neerslagoverschot, aan nitraat in de grond zit, loopt kans uit te spoelen. Juist om die reden is het uitrijseizoen van mest al in augustus afgelopen. Om dezelfde reden is beweiding in het najaar wat betreft uitspoeling een risico.PrecisiebemestingMet precisiebemesting en kennis van wat er in de bodem gebeurt, is nog veel te winnen als het gaat om maximale benutting van mest, blijkt uit het verhaal van Velthof. De erkenning van kunstmestvervangers zal ook zeker bijdragen. Of die er komt is nog steeds onzeker en hangt onder meer af van de uitkomst van Europees onderzoek dat dit jaar wordt afgerond.Veel interactie en discussie met de zaal tijdens het mestcongres.Medeauteurs: Johan Oppewal en Mariska Vermaas