Verplichte schoonmaak aardappelbewaarplaats

De soep rond het residuegehalte van chloorprofam wordt niet zo heet gegeten, maar de bewaarplaats moet zo snel mogelijk grondig gereinigd.Chloorprofam, ook bekend onder de naam Chloor-IPC of CIPC, mag vanaf 8 oktober in de aardappelbewaring niet meer worden gebruikt. Feitelijk komt het erop neer dat het middel, dat voor velen jarenlang de standaard was, voor oogst 2020 gewoon niet meer aan de orde is.Voor chloorprofam gold en geldt nog steeds een residunorm van 10 milligram per kilo (10 ppm) aardappelen. Die norm zou door het verbod op het gebruik ervan voor de nieuwe oogst vanaf voorjaar 2021 in een klap duizendmaal zo streng worden.Is er eerder met chloorprofam in de bewaring gewerkt dan is reinigen van ondergrondse kanalen dit jaar een must. Met een robot is dit in een dag gepiept - foto Ton Kastermans Fotografie.Het verbod is een zaak van de Europese Unie, maar de commissie die erover gaat – het EU-comité SCoPAFF (Standing Committee on Plants, Animals, Food and Feed) – is gevoelig voor de argumenten uit de sector waarom een tijdelijke residunorm noodzakelijk is om uiteindelijk op 0,01 uit te kunnen komen.De bij het overleg met SCoPAFF betrokken Europese organisatie van aardappelverwerkers (EUPPA) verwacht dat in september wordt besloten om voor oogst 2020 nog de huidige norm van 10 milligram te handhaven en voor oogst 2021 een tijdelijke maximale residulimiet (MRL) van 0,4 milligram per kilo aardappelen toe te staan.Veel aan de handHoud er rekening mee dat de tijdelijke residunorm pas zeker is als voor de hele oogst 2020 de oude norm van 10 ppm zal gelden. Reinig nu in ieder geval om 0,4 ppm te halen. Er is sowieso geen reden om het allemaal nog maar even af te wachten. Het voedselveiligheidscertificaat stelt reinigen van de bewaarplaats verplicht, stelt Hylke Brunt, secretaris van de Vereniging voor de Aardappelverwerkende Industrie (VAVI).En ook in contracten met afnemers is een schoonmaakverplichting opgenomen. Reken erop dat certificerende instellingen bij bedrijven op bezoek gaan om te kijken of er is gereinigd. Verwerkers zullen nog meer dan voorheen scherp zijn op residugehalten.Belgapom wijst er op dat verwerkers huiverig zijn om een partij met relatief hoge residugehaltes te vewerkenHet is geen kunst om onder 10 milligram te blijven, maar komt er bij afnemers een partij langs met 2, 3 of 4 milligram per kilo, dan gaat er wel een bel rinkelen. Dat wijst erop dat er een illegaal middel is gebruikt of dat de schuur waarschijnlijk niet of nauwelijks is schoongemaakt. Met goed schoonmaken moet een residugehalte onder 1 milligram volgens studies van de aardappelverwerkende industrie voor oogst 2020 al goed haalbaar zijn.Romain Cools wijst er namens Belgapom op dat verwerkers huiverig zijn om een partij met relatief hoge residugehaltes te verwerken, ook al krijgt de norm nu vrijwel zeker een overgangsperiode. Diepgevroren frites kunnen tot maximaal 36 maanden worden bewaard, maar om die op de markt te brengen geldt de norm van dat moment en niet het moment dat de aardappelen uit de opslag kwamen.Het wordt pas écht schoon als alle rooster los gaan en alles wordt gekrabd, geveegd en gezogen. Tussen randen van de roosters hoopt zich stiekem veel grond op. Houten roosters worden ook wel licht afgeschuurd - foto Anton Dingemanse.Situaties heel verschillendChloorprofam is een hardnekkig goedje. Bijvoorbeeld op ventilatorbladen en de uitstroomopeningen van de vergassers kun je het residu makkelijk terugvinden. Het middel blijft ook achter in grond en stof in de bewaarplaats en op inschuurlijnen.Lastiger is dat het middel ook in planken en andere houten delen en ook in beton trekt. Vooral het wat ruwere beton is poreus en houdt het middel nog lange tijd vast. De grote vraag: wanneer is schoon ook schoon genoeg?Wat er aan residu in de aardappelen achterblijft, weet je pas als je de aardappelen aflevertNiemand die het weet: er is geen apparaatje of methode waar je aan het begin van het inschuren mee kunt meten of de bewaarplaats schoon genoeg is om aan welke residunorm dan ook te voldoen. Wat er aan residu in de aardappelen achterblijft, weet je pas als je de aardappelen aflevert.We zagen deze problematiek natuurlijk aankomen, zegt Nedato-teeltadviseur Jan den Boer. Nedato heeft aardappelen uit zo’n 50 tot 60 verschillende bewaarplaatsen waar geen chloorprofam meer is gebruikt onderzocht op residu en komt tot de conclusie dat het beeld heel divers is.Een oude of een nog vrij jonge bewaarplaats, wel of niet veel hout in de bewaarplaats en hoe lang het precies geleden is dat chloorprofam voor het laatst is gebruikt. Het is allemaal geen betrouwbare voorspeller voor de hoeveelheid residu die in de aardappelen wordt aangetroffen.Het zijn kristallen die verdampen waardoor ook na schoonmaken zoveel mogelijk luchten van de bewaarplaats een aanrader isWel is duidelijk dat vooral ruw beton – net als hout, en soms zelfs meer dan hout – chloorprofam vasthoudt. Ook is duidelijk dat UV-licht en een hoge temperatuur chloorprofam helpen te verdwijnen. Het zijn uiteindelijk kristallen die verdampen, waardoor ook na schoonmaken zoveel mogelijk luchten van de bewaarplaats een aanrader is.Houten kisten die buiten stonden, lieten in de Nedato-verkenning in 6 weken tijd een reductie van het gevonden residu van 65% zien. De conclusie: zo goed mogelijk reinigen brengt het residu flink terug; onder de 1 milligram per kilo aardappelen is dan goed haalbaar.Een andere conclusie: ervaring uit de bio-landbouw leert dat een bestaande bewaarplaats vrijwel onmogelijk volledig chloorprofamvrij is te krijgen. Ook in schuren waar na reinigen al een paar jaar geen chloorprofam meer in het product aantoonbaar was, kan het volgens adviseurs van Delphy zomaar gebeuren dat het middel opeens toch weer wordt aangetoond. Wie omschakelt naar bio wordt daarom dringend geadviseerd in de begroting de investering in een nieuwe bewaarplaats op te nemen.Vegen, scheppen, zuigenLees het door de verwerkende industrie (VAVI) opgestelde reinigingsprotocol dat duidelijke handvatten geeft om de schoonmaak aan te pakken. Maak schoon, dit is verplicht. Het is ook verplicht om dit te documenteren. Maak foto’s vóór, tijdens en na het reinigen van de diverse onderdelen in de bewaarplaats.Werk van boven naar beneden en maak grondresten los door krabben of borstelen.Gebruik een (industriële) stofzuiger met een degelijk stoffilter (HEPA, M-filter 99,9% of koolstoffilter), een stofzuiger verplaatst ook fijn stof.Lucht zoveel mogelijk na het reinigen.Zet kisten en bovengrondse kokers lange tijd buiten. Van reinigen naar bemonsterenDe aardappelverwerkende industrie heeft een reingingsprotocol opgesteld en dat is door de Europese commissie gevalideerd. Momenteel wordt ook aan de validatie van een bemonsteringsprotocol gewerkt, laat Romain Cools namens Belgapom weten.

Uiteindelijk gaat de sector naar een chloorprofamvrije aardappelteelt. Er valt te verwachten dat gemonitord gaat worden hoe snel residugehaltes in de praktijk redelijkerwijs omlaag te krijgen zijn. Naar verwachting zal het aanscherpen van de norm – die uiteindelijk toch op 0,01 milligram per kilo uit gaat komen – daar op worden aangepast.Voor de duidelijkheid: 0,01 milligram per kilo aardappelen komt neer op 10 gram per 1.000 ton. Dat zijn 2,5 suikerklontjes verdeeld over 30 grote vrachtwagens met aardappelen; ofwel iets minder dan een tiende suikerklontje per vrachtwagen.Het is duidelijk dat een betrouwbare monstername belangrijk is voor een werkbare praktijkZit dat ene kristal dat nog op de uitloop van de hallenvuller zat nét in het monster dat wordt genomen dan zijn de rapen gaar. Dat is voer voor een statisticus, maar het is duidelijk dat een betrouwbare monstername belangrijk is voor een werkbare praktijk.De Europese verwerkende industrie werkt op dit moment samen met haar partners in de Potato Coalition aan een protocol voor de bemonstering met de bedoeling dat ook door de Europese commissie te laten valideren.Overigens heeft de verwerkende industrie nog huiswerk te maken. Een punt waar nu op wordt gestudeerd is onder andere een onderzoek naar de mate waarin chloorprofam door de recirculatie van waswater in de verwerking ophopingen kent. De hele keten – van de boerderij tot aan het zakje in de winkel – moet immers kloppen.Stappen zettenDoor in de bewaring van 2020 al zo schoon mogelijk te starten, wordt er een flinke sprong naar het uiteindelijke einddoel van een chloorprofamvrij eindproduct gemaakt. Dat is dan meteen de ultieme test om te bepalen hoe schoon de bewaarplaats inmiddels is. Ook al komt er een overgangstermijn; 0,01 ppm gaat het uiteindelijk toch worden.Robin Cornelissen (28) is technisch ingenieur en mede-uitvinder van de robots van de Lange Heikant B.V.Oogst 2020 is een testjaarRobin Cornelissen is voor de Lange Heikant bv in Overloon (N-Br.) dagelijks druk met het reinigen van ondergrondse kanalen door heel Nederland en deels ook in Duitsland en België.

De Lange Heikant is uitvinder van radiografisch gestuurde robots die onder de roosters kunnen scheppen, schuiven, of eventueel zelfs kunnen stofzuigen. In 2014 won het er een innovatieprijs van Rabobank mee omdat de robot een praktisch probleem oplost: zo snel en daardoor zo goedkoop mogelijk de lastig toegankelijke ondergrondse kanalen schoon maken.

Inmiddels beschikt het bedrijf over meerdere robots van verschillende afmetingen om kanalen van vrijwel alle afmetingen aan te kunnen en zijn de handige schuivertjes steeds verder doorontwikkeld om betrouwbaar en vooral ook snel te werken. In een dag schept de Lange Heikant een gemiddelde bewaarplaats schoon.

Wanneer schoon genoeg
Regelmatig gaat een door de Lange Heikant ontwikkelde profielwals mee om kromme bovengrondse kokers weer recht te maken en nu ook om de aangekoekte grond er af te rollen. “Door de chloorprofamproblematiek is het extra druk en omdat we veel ervaring hebben en al in heel veel verschillende schuren geweest zijn, vragen telers ons ook om advies”, vertelt Cornelissen.

Een vraag die vooral leeft is wanneer het schoon genoeg is? “Daar kunnen wij ook geen antwoord opgeven. Net zo min als de vraag of je droog of ook nat met de hogedrukspuit moet reinigen.”

“Zoveel mogelijk droog werken is wel logisch. Je moet immers het spoelwater ook opvangen en afvoeren en zit er veel hout in de schuur. Zie 2020 als een testjaar om al een flinke sprong te maken”, besluit de robotspecialist. “Na het afleveren van oogst 2020 weet je of nóg verder reinigen nodig is.”