Topzuivel nieuwe ‘Premier League’

Een breed segment nieuwe topzuivel, met nu al 4 concurrerende concepten, brengt de veehouderij centen meer melkgeld. De consument geeft het een nog duurzamer product. Wel verdringt het weidemelk.De snelle opkomst van extra duurzame topzuivelstromen heeft niet alleen het zuivelschap flink veranderd in de Nederlandse supermarkten; ook in de melkveehouderij is er het een en ander gewijzigd. De toeslagen voor de nieuwe melkstromen zorgen voor een grotere geldstroom richting het boerenerf. In ieder geval naar de erven van de deelnemers (de niet-deelnemers komen juist verder achterop) Bonussen lopen op van 1 tot 6 cent per kilo. Zo hebben ze ook gezorgd voor de vorming van een soort ‘Premier League’ onder de zuivelverwerkers. Wie geen topzuivel heeft, heeft richting consument en dus ook richting retail een steeds moeilijker verhaal te vertellen.Het aanbod duurzame zuivel wordt steeds breder en doet ‘gewone’ weidemelk verbleken. Een enkele super wil nu de allergoedkoopste melk weg doen. - Foto: Hans PrinsenHet waren Albert Heijn en Royal A-ware die begin 2018 de eerste stap zetten om het verse zuivelschap verder te verduurzamen, met een plus van eerst 1, later 2 en per begin dit jaar 3 cent bovenop de gewone melkprijs. De extra toeslag wordt geheel betaald door de supermarktketen, in ruil voor een serie extra eisen waaraan de de veehouder moet voldoen bij de productie van melk.Van ongeloof tot afwijzingDe eerste reacties hierop varieerden van ongeloof tot afwijzing. Ongeloof was er over de belofte van Albert Heijn om voor langere tijd een extra toeslag te betalen, een toeslag direct voor de boer. Ook was er ongeloof over het toezicht, want wie zou garanderen dat alle deelnemers zich aan de regels houden, in een privaat programma? Afwijzing was er ook, want nogal wat melkveehouders meenden dat de eisen in het Albert Heijn-programma te streng waren en uiteindelijk niet lonend. Toch is de stroom AH-huismerkmelk bij A-ware momenteel veruit de grootste stroom duurzame topzuivel in Nederland. Naast verse zuivel wordt ook kaas gemaakt volgens het AH-programma. Behalve A-ware produceren ook DeltaMilk en Arla voor het programma van de Zaanse supermarktreus.Lees ook: ‘Topzuivel: topsport voor boeren’ Caring DairyOngeveer tegelijk met Albert Heijn en Royal A-ware begon coöperatie Cono met een Caring Dairy Plus-programma. Eerst als pilot voor een brede groep geïnteresseerde leden, sinds begin dit jaar voor in beginsel alle leden. Ze kunnen tot 75 cent per 100 kilo melk extra verdienen als ze scoren op 15 indicatoren uit een totaal van een 18 punten tellend duurzaamheidsprogramma. Cono is niet actief op de markt voor verse consumentenzuivel, maar heeft wel een aantal kaasmerken in de lucht te houden (met name Beemster, waarbij duurzaamheid een belangrijke achtergrondwaarde is. Bovendien levert het een speciaal melkconcentraat aan Unilever voor Ben & Jerry’s ijs.PlanetProofKort na de lancering van de duurzame Albert Heijn-huismerkzuivel, meldde FrieslandCampina met een eigen alternatief te komen. Eind vorig jaar ging dit van start. In samenwerking met de Stichting Milieukeur werd ‘on the way to PlanetProof’-zuivel geïntroduceerd. Dit is niet exclusief van en voor FrieslandCampina. Ook NoorderlandMelk en Farmel werken er mee. FrieslandCampina zet er sinds begin 2019 echter zwaar op in. Nog voordat het SMK-programma definitief was vastgesteld, waren FrieslandCampina-leden al begonnen en werd de eerste verse zuivel geproduceerd. Kort daarna werd de kaasproductie opgestart. Inmiddels zijn meer dan 500 leden gecertificeerd voor PlanetProof, maar de omvang van de melkstroom is nog onhelder.Gewone weidemelk niet meer de standaardFrieslandCampina verkocht de melk in eerste instantie alleen onder eigen merk (Campina en Milner), maar al gauw ook breder, bij de huismerkzuivel. Vrijwel alle supermarkten die niet tot de ketens van Albert Heijn of Jumbo behoren, voeren PlanetProof-melk in de huismerken. Dat heeft als neveneffect dat gewone weidemelk inmiddels niet meer de standaard is voor veel verse zuivel, en dat PlanetProof-melk financieel gezien misschien niet helemaal het meerwaardeproduct is waarmee het aanvankelijk werd aangeprezen. Dat doet de vraag rijzen waar FrieslandCampina de extra centen die het de leden betaalt, terughaalt uit de markt?Externe certificeerderPlanetProof-zuivel onderscheidt zich ten opzichte van Albert Heijn huismerkzuivel en Caring DairyPlus van Cono doordat het een systeem is van een externe certificeerder, maar ook doordat het meer technische eisen kent. Dat kan een kracht zijn, maar ook een zwakheid. Probleem voor veel melkveehouders die nu meedoen aan het PlanetProof-systeem is dat zij zich al in het eerste jaar geconfronteerd zien met onhaalbare eisen.Een overzicht van alle eisen van de verschillende topzuivelstromen vind je in het digitale magazineCalamiteitenclausuleDoor de droogte van vorig jaar kunnen veel veehouders niet voldoen aan de minimumeis voor eiwit van eigen land en, als spiegelbeeld daarvan, hebben ze ook problemen met de basisnorm voor het stikstofbodemoverschot (want te weinig van het land gehaald) plus de basisnorm voor CO₂ per kilo melk. FrieslandCampina heeft inmiddels aan SMK gevraagd of een beroep kan worden gedaan op de calamiteitenclausule, bevestigen Wiebren van Stralen van de zuivelonderneming en een woordvoerder van SMK. Het college van deskundigen van SMK heeft zich over die vraag gebogen en verwacht eind mei uitsluitsel te geven. Het verzoek vraagt zorgvuldige afweging. Het staat niet fraai om in het eerste jaar direct al een afwijking toe te staan, maar voor veel boeren is er anders geen mogelijkheid binnen het programma te blijven.Eiwit van (gras van) eigen land is een belangrijke factor bij de productie van topzuivel. De droogte van vorig jaar dreigt veel veehouders al in het eerste jaar op dit punt te gaan nekken. - Foto: Henk RiswickBeter Leven-zuivelDe laatste partij die zich dit jaar meldde, was supermarktketen Jumbo, die samen met zuivelonderneming Farmel en Dierenbescherming Beter Leven-zuivel met 1 ster op de markt bracht. Deze keten is bescheiden van start gegaan met eerst 6 en nu zo’n 10 deelnemende melkveehouders. Het plan is om geleidelijk verder op te schalen. De lancerende partijen zien de Beter Leven-zuivel als een product dat hoger in de markt ligt dan PlanetProof, maar wel onder biologisch. Het Beter Leven-programma met 1 ster onderscheidt zich qua eisen met name op het gebied van dierenwelzijn en huisvesting, met gedetailleerde voorschriften voor boxmaten, loop-, en leefruimte in de stal en de jongvee-huisvesting.De vraag is wat de consument er van vindt. Beter Leven heeft de naam mee in de consumentenmarkt. Wordt het een brede zuivelstroom, of een mooie niche-stroom vlak onder biologisch? Om iets te kunnen betekenen in de markt, zou Beter Leven-zuivel met 1 ster toch minstens een omvang moeten krijgen van 50 tot 100 miljoen kilo melk.Beter voor de koe-programmaZuivelverwerker Arla lijkt een beetje achteraan te komen in al het topzuivelgeweld. Het heeft begin dit jaar stilletjes aan wel het Beter voor de koe-programma gelanceerd, met ook een hele lijst extra duurzaamheidseisen. Het grote gemis bij het Arla-programma is dat er geen directe link is naar het boerenerf. De consument weet niet waar de melk vandaan komt. De Scandinavische zuivelreus belooft later dit jaar met een nieuw programma te komen, dat de concurrentie met bijvoorbeeld FrieslandCampina goed aankan. Arla zal zich geen vertrek uit de zuivel-Eredivisie laten welgevallen.