‘Landbouw met 50% minder chemie: dat kan vandaag al’

De milieubelasting in de gangbare landbouw kan snel een eenvoudig gehalveerd worden, betogen Gijs Kuneman en Peter Leendertse.Er is in de media een stevige discussie gaande over het gevaar van chemische middelen in de landbouw en voedsel. Het luidruchtige debat over al dan niet kankerverwekkend zijn, risico’s voor de gezondheid en wanneer een pesticide verboden moet worden, overschaduwt het zinvolle gesprek over verbeterstappen. En dat is jammer: gangbare boeren kunnen hun gewassen beschermen met de helft minder milieubelasting. Vandaag al. Minimale inzet van chemische pesticiden in de praktijkEen voorbeeld uit de praktijk: fruitteler Vernooij heeft een gangbare boomgaard in het Kromme Rijngebied. Daar teelt hij appels en peren met een minimale inzet van chemische pesticiden. Onkruid bestrijdt hij met wieden, schadelijke insecten bestrijdt hij met predatoren, en de fruitmot met feromoonverwarring. Soms is chemie nodig, tegen schurft of pleksgewijs tegen de appelzaagwesp. Op deze manier heeft Vernooij een 60% lagere impact op zijn omgeving. Hij teelt zijn fruit volgens het duurzame keurmerk Milieukeur.Lees ook: Europese boeren blij maar onzeker over toelating glyfosaatOnnodige bangmakerijChemische middelen komen terecht in het grondwater, oppervlaktewater en in de bodem – en via het voedsel ook een beetje in mensen. Er is momenteel flinke discussie in de media over het gevaar daarvan. Is glyfosaat kankerverwekkend? Zijn de pesticiden in de sloot en op de planten de oorzaak van de achteruitgang van insecten? Voor het water in Nederland is er geen discussie: de pesticiden in het water overschrijden regelmatig de grenzen die we hebben gesteld. Voor bijen en mensen is veel meer discussie en spreken onderzoeken elkaar tegen. En soms worden consumenten onnodig bang gemaakt, zoals onlangs met de aardbeien. Resten van pesticiden op aardbeien zijn gewoonlijk onder de norm en de aardbeien zijn goed voor de gezondheid. Verder onderzoek naar mogelijk effecten van een mix van stoffen is nodig, maar te weinig groente en fruit eten is een veel groter probleem. Foto: Herbert WiggermanAndere kijk van boerenDus hoe nu verder met die chemie? Onze stelling is: het is hoe dan ook altijd beter als er minder chemische stoffen in mensen en milieu terecht komen. En dat kan, onmiddellijk. Het vraagt alleen toepassen van kennis, een andere kijk van boeren en een beloning voor extra kosten.Er zijn tal van voorbeelden. Zo is het nut van vaste rijpaden op de akkers aangetoond: dit geeft minder ziektedruk, is beter voor de bodem en geeft meeropbrengst. Toch zijn er nog legio boeren die deze kennis niet toepassen. Brede kale stroken onder de fruitbomen zijn niet nodig. Het is traditie in de fruitteelt, maar een smalle strook is voldoende en die kan mechanisch gewied worden. Dit vraagt wel een andere kijk op de boomgaard. ‘Als alternatieven snel beschikbaar komen, kunnen de meest toxische middelen worden uitgefaseerd of alleen nog op recept worden toegelaten’Nieuwe technieken zoals feromoonverwarring van fruitmotten en meer mechanische bestrijding betekenen wel extra kosten. Wanneer de supermarkt deze meerkosten betaalt, kan de teelt van aardappelen, groenten en fruit per direct een stuk duurzamer.Niet blijven hangen in eindeloze discussiesDit laaghangend fruit is dus snel te plukken. Maar er is meer nodig. Niet blijven hangen in eindeloze discussies, maar juist ook verder vernieuwen en minder schadelijke gewasbescherming ontwikkelen: snellere toelating op de markt van insecten en schimmels tegen plaagdieren en minder schadelijke middelen gemaakt van plantenextracten. Als die alternatieven snel beschikbaar komen, kunnen de meest toxische middelen worden uitgefaseerd of alleen nog op recept worden toegelaten. En op langere termijn is het cruciaal dat boeren grotere veranderingen in hun bedrijfsvoering doorvoeren: meer natuurlijke veerkracht in het gewas brengen dankzij een gezondere bodem, telen van meerdere gewassen door elkaar, meer stimuleren van natuurlijke vijanden door akkerranden. Kansen genoeg.Dit artikel is mede geschreven door Peter Leendertse, senior adviseur bij het Centrum voor Landbouw en Milieu (CLM)