Kleine stierenhouderij is vooral divers

De stierenhouderij is een schim van de sector die het was. Ook nu staat rendement onder druk. In de diversiteit schuilt het perspectief.Om de ontwikkelingen van de stierenhouderij te schetsen, spreken cijfers voor zich. Begin jaren negentig werden jaarlijks 400.000 stieren geslacht; de laatste jaren zijn het zo’n 50.000 slachtingen. In het jaar 2000 waren er nog 7.300 bedrijven met stieren. In 2020 staat de teller volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op zo’n 2.500 bedrijven met stieren tussen een en twee jaar oud. Veruit het grootste deel zijn dat allround vleesveebedrijven of bedrijven waar stieren bijzaak zijn.De typische stierenbedrijven van dertig jaar geleden zonder keten, concept of andere afzet zijn op een paar handen te tellen. De stieren gaan de handel in of via directe levering aan slachterijen, zoals Tomassen, Gosschalk en Vion. Een groep stierenmesters, voornamelijk in het zuiden van het land, mest luxe (Belgisch Witblauwe) stieren voor de Belgische markt.De stierenhouderij is een bont pallet aan vormen met verschillende type bedrijven, rassen en afzetkanalen. Het gemeenschappelijke is dat rendementen structureel onder druk staan en bedrijven zoeken naar nieuwe verdienmodellen. - Foto: Joep van der PalTyperend is dat de afgelopen decennia ketens en concepten zijn ontstaan. Twee bekende spelers zijn Bief Select met twee sterren Beter Leven en Vleesvee Integratie Twente (VIT). Een lichtere vorm van samenwerking vindt plaats via de Keten Duurzaam Rundvlees (KDR). Ook biologisch en drie sterren Beter Leven zijn een vorm van concept. Het streven is zekerheid in afzet en een meerprijs.Tot slot zijn er mesters die voor eigen en/of lokale afzet produceren. Enkele mesters zijn onderdeel van een (kleine) keten, het overgrote deel maakt zelf afspraken met slagers, verkoopt thuis of aan de horeca. De zelfslachtende slager neemt voor de slacht en verwerking een belangrijke plek in.Het probleem is dat de vaste kosten relatief hard zijn gestegen en de laatste jaren de voerkosten ookTyperend zijn de combinaties, zowel in type bedrijven als de manier van afzet. Een deel koopt binnenlandse of buitenlandse Broutards. Anderen hebben alles in eigende hand, soms in combinatie met fokkerij. Ze zitten bij een keten, maar leveren ook dieren aan lokale slagerijen en verkopen vlees aan huis. Masseurs in Oud-Gastel is een mooi voorbeeld van een grootschalig bedrijf dat voor een keten produceert, maar ook een goedlopende eigen winkel exploiteert._{Lees verder onder de grafiek.}Het aantal binnenlandse slachtingen van stieren is fors afgenomen en blijft stabiel op zo’n 50.000 per jaar. Gelijktijdig groeide de vleeskalverhouderij.In een spagaatVergeleken met landen als Duitsland en Frankrijk, maar ook de Zuid-Amerikaanse landen, staat stierenhouderij in Nederland altijd op 1-0 achterstand. Voer en grond zijn schaars en duur en extra eisen werken kostprijsverhogend. Verder mist de sector een kritische massa om te investeren in zaken als onderzoek en marktontwikkeling. Bij belangenbehartiging is het opboksen tegen de grote sectoren. Ook bedrijven merken dat. Bas Haarhuis, vleesveespecialist bij ForFarmers, ziet dat stierenmesters met moeite een normale boterham verdienen. Bedrijven moeten dan technisch goed draaien, de kosten in de hand houden en op een of andere manier een meerprijs realiseren. “Het probleem is dat de vaste kosten relatief hard zijn gestegen en de laatste jaren de voerkosten ook.” Het wegvallen van GLB-ondersteuning maakt de financiële situatie moeilijker.De meeste slagerijen verkopen toch liever vrouwelijk vleesIn zijn ogen zitten veel vleesveehouders in een spagaat; voor het verhogen van de inkomsten of zich kunnen onderscheiden zijn investeringen nodig, maar de opbrengstprijs laat die niet toe. “Toch ligt de toekomst van de sector wel in ketens en concepten met meerwaarde. Dat is volgens mij een goede manier om nog stieren in Nederland te kunnen mesten.”_{Lees verder onder de grafiek.}Prijzen voor rundvlees liggen op een relatief laag niveau. De coronacrisis doet de markt geen goed. Bedrijven met eigen afzet kunnen daar wel van profiteren.Een feit is dat de afzetmarkt voor stierenvlees versnipperd is en kwaliteit lang niet altijd wordt beloond. Daarbij komt dat de afzet van het luxe vlees van dikbillen door maatschappelijke en politieke discussie onder druk staat. Kansen liggen er ook, op het gebied van regionale afzet en produceren van kwaliteitsvlees. Ze zijn al vaker beschreven en er zijn successen, maar lang niet iedereen weet hiervan te profiteren.René Zandbelt, inkoper bij VIT, ziet dat de afzet van rundvlees in het algemeen en ook stierenvlees is veranderd. De export is grotendeels weggevallen en de grootste productstroom van mannelijk vlees gaat richting supermarkt. “De meeste slagerijen verkopen toch liever vrouwelijk vlees.” Hij laat in het midden of dat altijd terecht is, maar het is wel een hard gegeven. Hij gelooft in een model van variatie in zowel productie als afzet. “Spreiding in afzet richting horeca, retail en slagerijen maakt je minder kwetsbaar. Niet om de sector te laten groeien, maar te behouden wat er nu is.”Problemen van MacSharry tot MercosurHet verdwijnen van de traditionele stierenmesterij Nederland is ingezet in de jaren negentig en heeft tal van oorzaken.
In 1992 komt de landbouwcommissaris MacSharry met een hervorming van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Garantieprijzen gaan omlaag in ruil voor directe inkomenssteun per hectare en per dier. De steun compenseert de dalende prijs voor het vlees maar gedeeltelijk. In het kader van Agenda 2000, de meerjarenbegroting overeengekomen in 1999, wordt de ingeslagen weg voortgezet.
In 2004 lanceert EU-commissaris Fischler een omvormingsplan waarbij overheidsuitgaven niet alleen de inkomens dienen te ondersteunen, maar ook extra resultaten opleveren op het gebied van onder andere voedselkwaliteit, milieu en landschap. De inkomenssteun wordt jaarlijks afgebouwd en omgeslagen naar een bedrag per hectare. Vleesveebedrijven met weinig grond hebben daardoor het grootste verlies in steun.
Niet alleen het landbouwbeleid pakt nadelig uit. De stap van Albert Heijn half jaren negentig om rundvlees uit Ierland te betrekken, was een extra aderlating voor Nederlandse stierenbedrijven. Later volgden ook andere supermarkten. Recent leeft de angst dat EU-handelsakkoord Mercosur extra concurrentie gaat opleveren met Zuid-Amerikaanse producenten.Belang uitleggenOm de situatie in de stierenhouderij te verbeteren, wordt ook gewezen naar de belangenbehartiging. Wouter Hartendorf, voorzitter van LTO Vleesveehouderij, zegt met het ministerie over tal van onderwerpen in gesprek te zijn, maar verwacht geen wonderen. “Op het gebied van GLB-gelden zetten we in op een alternatieve zoogkoeienpremie vanwege de bijdrage van die sector aan veel beleidsdoelen. Als die sector gezond blijft, profiteren stierenmesters daar ook indirect van.” Ook is nauwe samenwerking met en tussen de partijen van VleesveeNL.We kunnen naar de overheid en de retail wijzen, maar veehouders zijn nog altijd zelf verantwoordelijk voor hun bedrijfHartendorf benadrukt dat de sector zelf zijn belang beter moet uitleggen. De stierenhouderij benut een groot deel van de bijproducten uit de humane sector en produceert goed bruikbare stromest. Ook zijn stierenplaatsen nodig om de zoogkoeienhouderij in de benen te houden. “Die sector draagt bij aan het in stand van houden van grasland en natuurlandschappen. We moeten dat verhaal veel beter communiceren.”Onder aan de streep roept hij stierenhouders op vooral het heft in eigen hand te nemen. “We kunnen naar de overheid en de retail wijzen, maar veehouders zijn nog altijd zelf verantwoordelijk voor hun bedrijf en maken daarbij eigen keuzes. Een deel doet dat trouwens heel goed.”