‘Eigenlijk zijn we gruttoboeren’

Familie Bokma boert op het natuurland van Gouden Boaiem. Een uitdaging die alleen op commerciële basis vooralsnog onmogelijk lijkt.Scholeksters in de lucht, een grutto in het veld. Afrastering om een grasperceel met veel vogelnesten en een bonte verzameling melkkoeien ernaast. Natuurliefhebbers kunnen hun hart ophalen op Gouden Boaiem. Sinds 2013 boert familie Bokma op dit Friese eiland, gelegen tussen Heeg en Woudsend. Sinds 2015 wordt er gemolken. De veehouders hebben alleen de beschikking over natuurland en moeten zich daarmee zien te redden.Siebe Klaas (36) en Pytsje (35) Bokma (op foto) houden samen met Klaas (63) en Betty (59) Bokma 120 melk- en kalfkoeien op eiland Gouden Boaiem. Foto: Mark PasveerStaatsbosbeheer kocht de grond in de jaren tachtig aan als leefgebied voor de grutto. “Eigenlijk zijn we gruttoboeren”, vertellen Siebe Klaas en Pytsje Bokma. Alles binnen de onderneming is gericht op het beschermen van weidevogels en stimuleren van nieuwe aanwas.Nieuwe stalAan de kade ligt hetzelfde roeibootje als vijf jaar geleden. Roeien is nog steeds de enige manier om naar de overkant te komen. Grootste verandering ten opzichte van een aantal jaar terug is de nieuwe Roundhouse. De ronde stal met een diameter van 45 meter en plek voor zo’n 140 koeien is net voor de kerst in gebruik genomen. Het is het eerste eigen gebouw. De overige bestaande gebouwen worden in een periode van acht jaar van Staatsbosbeheer overgenomen. Voor de natuurgrond geldt een dertigjarig pachtcontract. Flink meer investering dan gedachtIn totaal investeerden de veehouders, mede als gevolg van de logistieke uitdaging, ruim € 700.000. Flink meer dan eerder gedacht. “Maar toen hadden we nog niet gekozen voor de Roundhouse”, legt Siebe Klaas uit. Vooral het ruime en open karakter van de stal spreekt hem aan. Het klimaat is prettig en de gehoornde koeien kunnen goed hun natuurlijke gedrag vertonen. Het oranje flexibele voerhek van Deltex springt in het oog. Koeien kunnen met hun kop tot ruim een meter van het voerhek komen.Zijn er nog dingen die achteraf beter hadden gekund? Zeker, zo is de opgang vanuit de pot naar de loopgang rondom eigenlijk wat te stijl. “In plaats van twee hadden er eigenlijk wel drie treden mogen zitten.” Het probleem speelt met name als de pot nog nagenoeg leeg is. Ook de opgang naar de melkstal blijkt in de praktijk wat stijl. Een extra opgang uit de pot was achteraf ook handig geweest.
Een overzicht van het bedrijf van de familie Bokma op het Friese eiland Gouden Boaiem.Vee gaat met behulp van een veetrailer achter de trekker op de dekschuit naar de overkant. Foto's: Mark PasveerDe koeien lopen dag en nacht buiten en staan alleen voor het melken in een gedeelte van de pot.Naast het inkruisen van vee kochten de Bokma’s afgelopen jaar 40 vaarzen aan. Recent kwamen er nog 10 vaarzen uit Duitsland.Een deel van de pot doet nog wel dienst als wachtruimte voor het melken.De op- en afstap tussen de pot en de loopgang rondom is eigenlijk wat te stijl. Vooral de hoogdrachtige koeien die voor het eerst de stal ingingen, waren ze nog wat angstig om de pot in te lopen. Met behulp van kuilbalen werd tijdelijk een wat minder steile neergang gecreëerd.De open nok zorgt voor goede ventilatie en een prettig stalklimaat.Strooiselkosten kunnen snel oplopenIn de winterperiode wordt de pot dagelijks ingestrooid. Het liefst met maaisel van riet en ruigtes van het eiland of anders aangeleverd door Staatsbosbeheer. Aangeleverd maaisel kost geld, maar is bevorderlijk voor meer variatie in vegetatie door verspreiding van biologische zaden uit een ander natuurgebied. Siebe Klaas rekent voor strooisel ‘normaal’ € 60 per dag. Soms moet hij vanwege beperkte beschikbaarheid noodgedwongen overstappen op stro. Dan lopen de strooiselkosten per dag snel op naar zo’n € 140. De bedoeling is dat hij de pot een keer per jaar leegmaakt. Hij hoopt dat dit resulteert in de beste kwaliteit ruige mest, ter stimulering van de weidevogelstand. Daarbij geeft deze strategie ook het minste werk. Veel strooisel is nu niet nodig. De koeien lopen dag en nacht buiten en staan alleen voor het melken in een gedeelte van de pot. In de veestapel is de invloed van inkruisen van de Jersey-veestapel met Fleckvieh, MRIJ en Holstein al goed zichtbaar. Ze zijn drie jaar geleden begonnen met inkruisen van de Jersey-veestapel. In de winter konden de Jerseys niet uit de voeten met een rantsoen van gras, hooi, kuil en een paar kilo krachtvoer. Het ophogen van de krachtvoergift zagen de veehouders niet zitten.
Het oranje flexibele voerhek van Deltex springt in het oog. Koeien kunnen met hun kop tot ruim een meter van het voerhek komen.De ouders van Siebe Klaas wonen in de tweede boerderij op het eiland. Vader Klaas Bokma melkt elke ochtend de koeien. Ook broer Wytse werkt een aantal dagen per week mee. Aan de kade ligt hetzelfde roeibootje als 5 jaar geleden. Roeien is nog steeds de enige manier om naar de overkant te komen. Langzaamaan verbetert de opbrengst van het land, al kan de droogte wel roet in het eten gooien. Ze rijden meer mest uit dan de vorige eigenaar en maaien minder.Alles binnen de onderneming is gericht op het beschermen van weidevogels en stimuleren van nieuwe aanwas. Het bedrijf bevindt zich in omschakeling van een biologische naar een biodynamische bedrijfsvoering. Vanaf 1 januari 2021 kunnen ze hun BD-melk kwijt aan hun huidige afnemer Henri Willig.Op het hoogste punt van de stal staat een grutto windwijzer, symbool voor het belangrijkste doel van bestaan voor de polder.Melkopbrengst alleen onvoldoendeWat betreft hun inkomsten kunnen ze het niet redden van de melkopbrengsten alleen. “Daar moeten we gewoon eerlijk over zijn”, zegt Siebe Klaas. Als gevolg van een voorjaarsafkalvende veestapel missen ze ook nog eens twee maanden melkgeld. Eind mei/begin juni begint het dekseizoen. Ze gebruiken daarvoor twee eigen stieren: een Holstein-stier en een kruislingstier MRIJ x Jersey. Gelukkig maakt de provincie in de regel de beheersvergoeding in de maand maart over. Het gaat om een vergoeding voor beheer van natuurland die ze ontvangen omdat ze gecertificeerd natuurboer zijn. Het is ongeveer de helft van de vergoeding voor agrarisch natuurbeheer. “Terecht”, zegt Siebe Klaas. “Van natuurland kun je per definitie minder opbrengst halen.” Toch is de totale vergoeding goed voor ongeveer een kwart van hun inkomen. Werk voor Staatsbosbeheer is verrekend in de pachtprijs.Van alleen melkopbrengsten kunnen we het niet redden. Daar moeten we gewoon eerlijk over zijnGouden Boaiem wordt jaarlijks door meerdere groepen bezocht. Een goede manier om hun verhaal uit te dragen. Momenteel ligt deze activiteit, goed voor zo’n 10% van de omzet, als gevolg van het coronavirus stil. De verkoop van vlees van eigen koeien loopt nog wel door. Vooral mensen uit de stad met particuliere vakantiewoningen in omliggende dorpen wisten de boerderij in de afgelopen weken te vinden. De veehouders hebben het gekscherend al over de coronavluchtelingen.Bedrijfsgegevens120 melk- en kalfkoeien
45 stuks jongvee
5.500 kilo melk per koe
5,6 percentage melkvet
3,75 percentage melkeiwit
175 hectare polder, waarvan 140 hectare beweidbaar grasland