Varkenshouderij

Achtergrond

Online Monitor is unieke tool voor varkenshouderij

De Online Monitor is een unieke tool voor de varkenshouderij en geeft een representatief totaaloverzicht van de varkensgezondheid in Nederland.

De varkenssector heeft sinds 3 jaar zelf een online tool in handen om de diergezondheidsmonitoring te bewaken en te analyseren, de Online Monitor. Sinds 2015 worden tijdens de bedrijfsbezoeken de klinische waarnemingen van de varkens door de dierenartsen vastgelegd in de Online Monitor. Een afspraak die de varkenssector gemaakt heeft met het toenmalige ministerie van Economische Zaken. De Gezondheidsdienst voor Dieren (GD) verzamelt en analyseert de online gegevens, de dierenartsen voeren in en de Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV) heeft de regie over de data in handen. Hoewel het registreren in de Online Monitor al 3 jaar in de IKB-voorwaarden van de varkensbedrijven staat, zijn nog niet alle varkenshouders bekend met de monitoringstool.

Basismonitoring varkenshouderij

De huidige basismonitoring varkensgezondheid bestaat onder andere uit pathologieresultaten (op basis van uitslagen van de sectiezaal van GD), de Veekijker (telefonische helpdesk voor veehouders en dierenartsen) en de Online Monitor (registratie van wel of geen klinische problemen op bedrijven). De basismonitoring wordt voor de helft gefinancierd via publieke middelen van de overheid en de andere helft komt uit de sector.

Alle gegevens die hieruit voortkomen, geven inzicht in de varkensgezondheid, trends en introductie van nieuwe aandoeningen. De GD heeft hierbij de uitvoerende taak om deze gegevens te verzamelen en te analyseren. “Het is een unieke tool waarmee de Nederlandse varkenshouderij voorloopt ten opzichte van andere landen”, vertelt Manon Houben, Hoofd Dierenartsen Varkensgezondheidszorg bij de Gezondheidsdienst voor Dieren (GD).

‘Het systeem staat ten dienste van de varkenshouderijsector’

Zijn we dan het beste jongetje van de klas? “Nee, het systeem staat ten dienste van de varkenshouderijsector”, beargumenteert Houben. “Als er bijvoorbeeld een jaar is met een hoger antibioticagebruik in de sector kan de discussie gevoerd worden met gegronde argumenten van data uit de Online Monitor.” Ook de POV benadrukt dat door langere tijd de gegevens in de Online Monitor in te voeren, er een representatief totaaloverzicht ontstaat van de varkensgezondheid op de bedrijven in Nederland. Dit geeft de mogelijkheid om objectief schommelingen in antibioticagebruik te verklaren, het gebruik van tweedekeuzemiddelen te verantwoorden en het geeft inzicht in bedrijven waar niets aan de hand is. Daarnaast kunnen er trends op het gebied van varkensgezondheid worden waargenomen.
Artikel gaat verder onder de afbeelding.

Percentage van alle meldingen van gezondheidsproblemen in de Online Monitor waarbij PRRS als waarschijnlijkheidsdiagnose wordt gesteld. - Illustratie: GD
Percentage van alle meldingen van gezondheidsproblemen in de Online Monitor waarbij PRRS als waarschijnlijkheidsdiagnose wordt gesteld. - Illustratie: GD

PRRS

Als voorbeeld haalt Houben de ziekte PRRS aan. In de loop van 2017 werden er steeds minder gevallen van PRRS waargenomen vanuit de Online Monitor, vooral richting het einde van het jaar. Uit de registraties van de Online Monitor blijkt dat er wel minder PRRS-gevallen gemeld zijn dan de jaren ervoor, maar de meldingen die gedaan zijn vertoonden wel een heftiger beeld. “Dit soort conclusies kunnen we nu maken aan de hand van de data vanuit de Online Monitor”, aldus Houben die aangeeft dat sinds ruim een jaar het aantal geregistreerde klinische waarnemingen stabiel is.

Dit is mede ingegeven doordat het een verplichting is in de IKB-systemen waarop gecontroleerd wordt. Ieder jaar worden alle deelnemende varkenshouders door een controleur bezocht en gecontroleerd op alle voorschriften van IKB Varken, dus ook op het invullen van de Online Monitor, vertelt een woordvoerder van Kiwa-Verin. Van elk begeleidingsbezoek moeten de relevante gegevens ingevoerd worden in de Online Monitoring van de GD. Dit moet minimaal maandelijks of 1 keer in de 4 weken als een bedrijf zelf vaccineert. Er geldt geen boete als de varkenshouder hieraan niet voldoet, maar hij dient bij een volgende controle aan te tonen dat er inmiddels wel geregistreerd wordt.

Acute situaties via secties of Veekijker

Voor acute meldingen waarvoor snelle actie vereist is, is de Online Monitor niet het eerste controlemiddel. Dierenartsen kunnen wel bij het invoeren na een bedrijfsbezoek aangeven dat er sprake is van een ‘bijzondere melding’. Deze melding komt realtime binnen bij de dienstdoende dierenarts van de Veekijker die bepaalt of er wel of geen verdere actie ondernomen wordt.

Als voorbeeld vertelt Houben dat ze van 2 bedrijven die in dezelfde regio zaten een melding kregen van veel verwerpers. “In de Veekijker en in de Online Monitor konden we geen verdere aanleiding vinden en bij het rondvragen in de regio bleek dat het gelukkig 2 opzichzelfstaande gevallen waren. Deze manier van monitoren biedt een groter perspectief, omdat veehouders en zelfs dierenartsen geen volledig beeld hebben van de problemen in de regio”, aldus Houben.

Artikel gaat verder onder de foto.

De resultaten van secties zijn onderdeel van de monitoring van diergezondheid. Daarnaast worden sinds 3 jaar de klinische problemen van alle varkensbedrijven in de Online Monitoring geregistreerd, ook als er geen problemen zijn. - Foto: Hans Prinsen
De resultaten van secties zijn onderdeel van de monitoring van diergezondheid. Daarnaast worden sinds 3 jaar de klinische problemen van alle varkensbedrijven in de Online Monitoring geregistreerd, ook als er geen problemen zijn. - Foto: Hans Prinsen

Toekomstmogelijkheden

Hoe meer gegevens er worden vastgelegd, hoe meer er geanalyseerd kan worden. Bloedonderzoek en antibioticagebruik op het bedrijf worden bijvoorbeeld niet meegenomen in de Online Monitor. Er is altijd een dilemma voor wat betreft kosten en wat het voor de sector oplevert. Maar ook privacy is een aandachtspunt. Momenteel zijn de gegevens, die anoniem worden verzameld, op landelijk en regionaal niveau te analyseren. “Het zou mooi zijn om in de toekomst te analyseren op tweecijferige postcodes”, aldus Houben, “maar dan moeten er voldoende data zijn zonder dat je privacygevoelige gegevens deelt.” Met het dalende aantal varkensbedrijven wordt dat wel lastiger. De POV bepaalt samen met onder anderen de dierenartsen welke informatie nuttig en relevant is om te delen. De sector wil graag ziektes zo lang mogelijk buiten de deur houden. Maar als het dan toch komt, is het van belang om het zo snel mogelijk te weten om ergere schade te voorkomen. Daarom zijn monitoringsinstrumenten zoals de Online Monitor erg belangrijk.

‘Monitor verder optimaliseren om draagkracht te houden’

“Er dreigt een verlies aan draagkracht te ontstaan onder dierenartsen en varkenshouders om de gegevens voor de Online Monitor te registreren.” Dat zegt John Vonk, dierenarts bij De Varkenspraktijk in Oss en voorzitter van de Vakgroep Gezondheidszorg Varken (VGV) van de KNMvD.

Hij waarschuwt om niet de draagkracht onder varkenshouders en dierenartsen voor de Online Monitor te verliezen. “Ik zie wel het belang van de Monitor op sectorniveau, maar de meerwaarde voor de individuele varkenshouder is momenteel nog lastig uit te leggen. De rapportage voor de varkenshouder is nog niet zo dat het werkbaar is voor terugkoppeling voor analyse. Hiervoor gebruiken we ons eigen praktijksysteem waarin ook meer specifieke gegevens zoals uitslagen van secties en bloedonderzoek vermeld staan. De verschillende partijen hebben ieder een eigen database, zoals de registratie van medicijnen. Van uitwisseling is geen sprake. Dierenartsen zijn ook terughoudend in het delen van data, zeker met de aangescherpte wet op de privacy die eraan komt.”
Artikel gaat verder onder de foto.

John Vonk (51), dierenarts en voorzitter van de vakgroep gezondheidszorg varken (VGV) van de KNMvD waarschuwt de sector om niet de draagkracht onder varkenshouders en dierenartsen van de Online Monitor te verliezen. - Foto: Koos Groenewold
John Vonk (51), dierenarts en voorzitter van de vakgroep gezondheidszorg varken (VGV) van de KNMvD waarschuwt de sector om niet de draagkracht onder varkenshouders en dierenartsen van de Online Monitor te verliezen. - Foto: Koos Groenewold

Gegevens invoeren

De insteek van de sector voor de Online Monitor is dat de varkenshouder de dierenarts vraagt om de klinische bevindingen in te voeren, maar in de praktijk werkt het volgens Vonk net andersom. “Ik heb nog niet meegemaakt dat een varkenshouder mij heeft gevraagd om samen de Online Monitor in te vullen”, aldus Vonk. “We voeren als dierenartsen trouw de gegevens van de bedrijfsbezoeken in, soms op het bedrijf, maar ook vaak op de praktijk. Er is niet altijd tijd en ruimte om ter plaatse de klinische bevindingen op de laptop in te voeren. Ook al is de internetverbinding op de meeste bedrijven wel aanwezig, het kan zijn dat het invoeren niet lukt omdat de database eruit ligt. En op SPF-bedrijven kun je de laptop niet meenemen. Daarnaast voeren we de gegevens van de bedrijfsbezoeken ook nog in ons eigen praktijksysteem in. Dat is in feite dubbel werk.”

Vonk pleit voor een optimalisatie van het systeem. “We moeten oppassen dat we niet de medewerking van de primaire sector verliezen. We moeten in breder verband kijken wat de wensen zijn van dierenartsen en varkenshouders om de Online Monitor te optimaliseren”.


‘Inzetten als positief controlemiddel’

“Ik krijg als zeugenhouder geen euro extra voor mijn biggen door het invoeren van de Online Monitor”, vertelt SPF-varkensfokker Gert van Beek in Lelystad. Hij was als bestuurslid van de NVV en de POV betrokken bij de totstandkoming van de online database.

Het kost de zeugenhouder € 5 tot € 15 per bedrijfsbezoek voor de extra tijd die de dierenarts nodig heeft om de gegevens in te voeren. Van Beek: “Ik vind dat de dierenarts de bevindingen zelf gedaan moet hebben en deze ook zelf moet rapporteren. Dierenartsen zijn hiervoor opgeleid en moeten niet te veel beïnvloed worden door de varkenshouder bij de bevindingen.”
Artikel gaat verder onder de foto.

Gert van Beek (51) is varkenshouder in Lelystad en heeft een SPF kern fokbedrijf en is dagelijks bezig met diergezondheid, niet alleen vanuit interesse, maar ook zakelijk gezien voor zijn bedrijf. - Foto: Koos Groenewold
Gert van Beek (51) is varkenshouder in Lelystad en heeft een SPF kern fokbedrijf en is dagelijks bezig met diergezondheid, niet alleen vanuit interesse, maar ook zakelijk gezien voor zijn bedrijf. - Foto: Koos Groenewold

Een terugkoppeling vanuit de Online Monitor krijgt de varkenshouder nog niet; wel een verslag van het bezoek. De jaarlijkse kosten die maximaal € 200 bedragen staan echter niet in verhouding tot de meerwaarde voor de sector die het systeem kan hebben als er een nieuwe ziekte uitbreekt. “Mocht er in Nederland toch Afrikaanse varkenspest opduiken, dan hoop ik dat we met dit registratiesysteem Nederland in regio’s kunnen indelen en op die manier een gedeelte van de exportmarkt kunnen redden. Zonder een dergelijk registratiesysteem weet 
je zeker dat het hele land langdurig op slot zit”, aldus van Beek. “Zodra we alle dieren in Nederland opeten is dit monitoringssysteem overbodig, maar zolang we voor de wereldmarkt produceren, is een dergelijk systeem onontbeerlijk. Hierdoor staan we sterker”.

Geen klinische problemen

Een van de grote voordelen van de registratie in de Online Monitor vindt Van Beek dat als er geen klinische problemen op het bedrijf zijn, dit ook wordt vastgelegd in de monitor. Dat biedt in zijn ogen perspectief. “Het zou toch geweldig zijn als we de Online Monitor kunnen gebruiken om minder controles op het bedrijf te laten plaatsvinden?”

De privacy van de gegevens is wel een belangrijk punt voor de varkenshouder. De POV moet daarom volgens Van Beek zeker grip houden op de gegevens van de varkenshouders en ook waar die voor gebruikt gaan worden. “We moeten ervoor waken dat bijvoorbeeld de handel de gegevens gaat gebruiken voor het wel of niet afnemen van de biggen. Maar als de Online Monitor ook ingezet kan worden voor bijvoorbeeld minder NVWA-bezoeken, dan vind ik dat een positieve ontwikkeling”.

 

Of registreer je om te kunnen reageren.