Varkenshouderij

Achtergrond 2 reacties

Nauwe samenwerking haalt het beste boven

Varkenshouder, vleesverwerker en supermarkt slaan de handen ineen voor het beste eindresultaat. “Dat maakt de samenwerking zo gaaf.”

Manager dagverse producten Edwin van Olst van supermarktketen Boni is onder de indruk bij aankomst op het bedrijf van varkenshouder Gerald Deetman. “Wat ziet het er hier mooi uit!”, merkt hij spontaan op.

Naam: Gerald Deetman (49). Plaats: Putten (Gld.). Bedrijf: Vleesvarkensbedrijf met 5.200 dieren (Topigs 20-zeug x Piétrain) vanaf 8 kilo opleggewicht. Deetman verkoopt zijn varkens onder de naam Vallei Varken aan Boni en doet tevens aan directe verkoop van vlees. Deetman hecht veel belang aan het gegeven dat zijn Vallei Varkens natuurlijk gedrag kunnen vertonen. Dat vertaalt zich in functiescheiding (vreten, mesten en rusten) in de hokken, geen ingrepen, veel daglicht in de stal en minimaal gebruik van medicijnen. De Puttenaar levert varkens die hun leven lang niet zijn behandeld met antibiotica. Foto: Ton Kastermans
Naam: Gerald Deetman (49). Plaats: Putten (Gld.). Bedrijf: Vleesvarkensbedrijf met 5.200 dieren (Topigs 20-zeug x Piétrain) vanaf 8 kilo opleggewicht. Deetman verkoopt zijn varkens onder de naam Vallei Varken aan Boni en doet tevens aan directe verkoop van vlees. Deetman hecht veel belang aan het gegeven dat zijn Vallei Varkens natuurlijk gedrag kunnen vertonen. Dat vertaalt zich in functiescheiding (vreten, mesten en rusten) in de hokken, geen ingrepen, veel daglicht in de stal en minimaal gebruik van medicijnen. De Puttenaar levert varkens die hun leven lang niet zijn behandeld met antibiotica. Foto: Ton Kastermans

Vallei Varken

Voor supermarktmanager Van Olst is het zijn eerste keer op een varkensbedrijf. Maar dat gaat veranderen. De supermarkt heeft met Deetman en slachterij- en vleesverwerker Gosschalk in Epe een keten opgezet voor de levering van vers varkensvlees. Deetman vermarkt zijn varkens onder de naam Vallei Varken. Iedere twee weken zitten de drie partners bij elkaar. Dan overleggen ze in hoeverre de samenwerking naar wens loopt en op welke punten deze nog beter kan.

De vier hoofdrolspelers zijn voor periodiek overleg bij elkaar. Ditmaal treffen ze elkaar op het varkensbedrijf van Deetman. Foto: Koos Groenewold
De vier hoofdrolspelers zijn voor periodiek overleg bij elkaar. Ditmaal treffen ze elkaar op het varkensbedrijf van Deetman. Foto: Koos Groenewold

Verschillende locaties

De eerste keer dat Van Olst aanschuift bij het overleg is dus op het bedrijf van Deetman in Putten. De locatie wisselt telkens. De ene keer zitten ze op het varkensbedrijf, dan bij de supermarkt en ten slotte bij Gosschalk. Naast Van Olst is Ben Gosschalk aanwezig van het vleesbedrijf en Gerrit van Zalk, manager van de centrale slagerij van supermarktketen Boni.

De hoofdrolspelers op een rij: Ben Gosschalk (Slachterij Gosschalk), veehouder Gerald Deetman, Gerrit van Zalk en Edwin van Olst, beiden Boni. Foto: Koos Groenewold
De hoofdrolspelers op een rij: Ben Gosschalk (Slachterij Gosschalk), veehouder Gerald Deetman, Gerrit van Zalk en Edwin van Olst, beiden Boni. Foto: Koos Groenewold

‘Zeg maar wat het product kost en hoeveel je wilt verdienen’

Open calculatie en vertrouwen

De ketensamenwerking tussen deze drie partijen is uniek in de varkenssector. De bedrijven doen zaken met elkaar op basis van open calculatie. Voor Deetman en zeker voor de vleesverwerker was dat een cultuurschok. ‘Zeg maar wat het product kost en hoeveel je wilt verdienen’, luidde de vraag aan hen. Vertrouwen is daarom de grootste drempel die de partners over moesten bij de opzet van de keten.

Van Zalk daarover: “Het verhaal moet voor alle partijen kloppen.” De prijs die Deetman voor zijn Vallei Varkens beurt, wordt viermaal per jaar herzien. De belangrijkste parameters voor de nieuwe varkensprijs zijn de voer-, mest- en bigkosten. Door deze calculatiewijze is de marge van Deetman dusdanig dat hij een inkomen heeft en zijn bedrijf nu en in de toekomst kan ontwikkelen.

Drie maanden ervaring

Het is gelukt alle hordes te nemen. De keten draait sinds februari dit jaar. Tweemaal per week levert Deetman 100 varkens aan Boni. Deze gaan in het holst van de nacht naar de slachterij die minder dan 40 kilometer verderop zit. Binnen een etmaal is het vlees voor de laatste bewerking in de centrale slagerij van Boni in Nijkerk. Vandaar wordt de eerste batch in de vroege ochtend, samen met andere versproducten, vervoerd naar de filialen van de supermarktketen. Het eerste vlees ligt zodoende binnen 30 uur nadat de varkens de stal verlieten in het koelvak van de supermarkt. Verser kan het niet.

De vleesvarkens van Deetman krijgen aanvulllend ruwvoer naast hun standaardrantsoen. Foto Ton Kastermans
De vleesvarkens van Deetman krijgen aanvulllend ruwvoer naast hun standaardrantsoen. Foto Ton Kastermans

Kortere houdbaarheidsdatum

Voordeel van de korte keten is dat de houdbaarheidsdatum verder in de toekomst ligt. Dat is ook een duurzaamheidsfactor, vindt men bij Boni. Hierdoor blijft het percentage vlees dat over de houdbaarheidsdatum dreigt te gaan, lager.

Voor Boni zijn er diverse redenen voor het opzetten van de varkensvleesketen. Enerzijds merken zij dat hun klanten meer belangstelling hebben voor de productiewijze en herkomst van het vlees dat in hun winkels ligt. De supermarkt wil daarop inspelen met vlees dat welzijns- en milieuvriendelijk is geproduceerd. Van Olst: “De vragen zijn soms heel algemeen. ‘Is dit ‘goed’ vlees?’ Een andere keer zijn de vragen specifieker van aard. Het aantal vragen neemt in ieder geval toe.”

‘Logistiek zit de hele keten efficiënt in elkaar’.

Transportkilometers minimaal

Anderzijds wil Boni het varkensvlees betaalbaar houden voor een zo’n groot mogelijke groep consumenten. De eigen keten is het antwoord op de vraag naar vlees met meer dierenwelzijn en een lagere milieubelasting, tegen een blijvend scherpe prijs. In deze opzet zijn de transportkilometers minimaal. De varkens gaan van Putten naar Epe en de karkasonderdelen vervolgens weer naar de centrale slagerij van Boni, in Nijkerk. Al deze plaatsen liggen in Gelderland, op minder dan een uur rijden van elkaar. De winkels van Boni liggen als het ware geschakeld, ruwweg tussen de steden Utrecht en Groningen. Logistiek zit de hele keten daarom efficiënt in elkaar.

220 Beter Leven-biggen

Wekelijks legt Deetman 220 Beter Leven-biggen op. Hij koopt de biggen als speenbig, op 8 kilo. Voor een goed vleesvarken werkt de Puttenaar nauw samen met zijn vermeerderaar en adviseurs. Hij fokt de biggen vervolgens op en mest deze af in zijn Beter Leven-stal die is ontworpen met het oog op het varkenswelzijn. De vleesvarkens liggen in groepen van vijftig dieren. Er is een scheiding tussen mest-, vreet- en rustplaats en er is veel dichte vloer. In de stal is veel ruimte en daglicht komt via lichtplaten binnen.

De varkens leven in middelgrote groepen bij Deetman in hokken met gescheiden functiegebieden. Foto: Ton Kastermans
De varkens leven in middelgrote groepen bij Deetman in hokken met gescheiden functiegebieden. Foto: Ton Kastermans

Consumentenvertrouwen

Het varkensvlees in het supermarktschap van Boni voldoet aan de criteria van het Varken van Morgen en is goed voor 1 ster van het Beter Leven-keurmerk van de Dierenbescherming. Tot dusver voerde Boni het Beter Leven-label niet op het vlees. Reden waren de meerkosten en de extra administratie die een keurmerk met zich meebrengt. Boni heeft zijn standpunt gewijzigd en gaat het Beter Leven-keurmerk binnenkort ook voeren. De reden is dat het keurmerk van de Dierenbescherming inmiddels bekend is onder het gros van de consumenten en veel vertrouwen wekt onder hen.

Herkomst vlees

Het blijft echter niet bij het Beter Leven-keurmerk alleen. Boni wil zich op termijn profileren met hun varkensvlees. Van Olst, die ook verantwoordelijk is voor marketing, heeft daar wel ideeën over, maar deze zijn nog niet concreet. Het kan bijvoorbeeld zijn dat via een QR-code op het etiket de klant inzicht krijgt in de herkomst van het vlees. Hij merkt op dat vleesverpakkingen zich minder goed lenen voor codes dan bijvoorbeeld kruidenierswaren. De reden is dat na opening een vleesverpakking dikwijls direct de afvalbak in gaat. Vast staat dat Boni het varkensvlees een herkenbaar ‘gezicht’ wil geven in het schap. Technisch is Boni zover; de supermarkt kocht onlangs een etiketteermachine die QR-codes kan plaatsen.

Een bewuste keuze is ook om de varkens elektrisch te verdoven voor de slacht.

Flexibele keten

De korte keten is niet alleen efficiënt, maar ook flexibel. Als blijkt dat het slachtrendement stijgt met een ander aflevergewicht is een wijziging snel doorgevoerd. Een heel concreet gevolg van de ketensamenwerking is dat Gosschalk het vlees anders koelt, waarbij zij meer vochtverlies accepteren en minder kilo’s leveren. Voordeel voor de supermarkt is dat het vlees nadien amper nog vocht verliest en het er mooier uitziet in de winkel. Als dit de vleesomzet ten goede komt, zijn alle drie de partners hierbij gebaat. Een ander voorbeeld van korte lijnen is dat Van Zalk de vleesbakjes onlangs bij Gosschalk bracht, zodat bij de verwerking het vlees exact op maat wordt gesneden. Een bewuste keuze is ook om de varkens elektrisch te verdoven voor de slacht. Dat blijft Gosschalk doen. De ketenpartners vinden dat verdoving met gas te veel discussie blijft geven over de effectiviteit ervan.

Aanzicht van een Boni-supermarkt. Foto: Ron Jansen
Aanzicht van een Boni-supermarkt. Foto: Ron Jansen

Verwaarding

Uitgezonderd de kop gaat het hele varkenskarkas naar Boni, betoogt slagerijmanager Van Zalk. Op twee grote filialen in Noord-Nederland na krijgen alle Boni-winkels vers vlees via de centrale slagerij in Nijkerk. Juist in het Noorden eten de consumenten delen van het varken die in stedelijke gebieden rond Utrecht en Amersfoort niet in zwang zijn. Dit komt de verwaarding van het varken ten goede. Het idee leeft bij Boni om een regio-indeling te maken voor de filialen. Dit voorkomt dat alle 43 winkels gelijktijdig dezelfde varkensvleesproducten in de aanbieding hebben, met tekorten tot gevolg.

Samenwerking geeft rust

Na een lange voorbereiding is de ketensamenwerking begin dit jaar gestart. Sinds oktober 2016 is op kleine schaal proefgedraaid met de twee Boni-winkels met een eigen slagerij. De eerste punten waar de partners naar kijken om de keten te optimaliseren, is de varkensvoeding en genetica. Het streven is een hoog uitsnijpercentage van kwalitatief goed en lekker vlees. Een doelstelling waar iedere schakel in deze keten een rol in heeft.

Gezien het enthousiasme van de zakenpartners zal de ontwikkeling van deze keten voorlopig niet stilstaan. Ben Gosschalk daarover: “Een verandering in bijvoorbeeld de voeding heeft effect in de hele keten. Dat maakt de samenwerking zo gaaf.”

Deetman wil het natuurlijk gedrag van varkens stimuleren. Daarom is er veel daglicht. Foto: Ton Kastermans
Deetman wil het natuurlijk gedrag van varkens stimuleren. Daarom is er veel daglicht. Foto: Ton Kastermans

‘Ik concentreer me volledig op mijn vak: het leveren van een mooi eindproduct’.

Oog voor marge en boer

Varkenshouder Gerald Deetman is ook in zijn nopjes met de samenwerking. Ondanks de sterk aantrekkende varkensprijs is zijn marge begin april nog beter dan op de vrije markt, betoogt hij. Belangrijk vindt de varkenshouder de rust die de samenwerking biedt. “Ik ben niet wekelijks meer met de opbrengst- en kostprijs bezig. Ik concentreer me volledig op mijn vak: het leveren van een mooi eindproduct.”

Slagerijmanager Van Zalk herkent zich niet in het beeld dat supermarkten ten koste van ketenpartners voor een dubbeltje op de eerste rang willen zitten. Die kritiek krijgt hij nogal eens van buitenstaanders. Dit concept bewijst volgens hem dat zij ook oog hebben voor de marge en ontwikkelmogelijkheden van hun leveranciers én de primaire producent, de boer.

De varkens krijgen ruwvoer uit een droogvoerbak. Dat is handwerk. Foto: Ton Kastermans
De varkens krijgen ruwvoer uit een droogvoerbak. Dat is handwerk. Foto: Ton Kastermans

Boni heeft ketenervaring met rundvlees

Voor rundvlees heeft Boni al drie jaar een keten met vleesveehouder Veurink in Rheeze (Ov.) en Vleesvee Integratie Twente, die de koeien slacht.
Die samenwerking gaat ver. Boni houdt zich ook bezig met de selectie van de kalveren en het rantsoen. Zo heeft de supermarkt volledig invloed op vleeskwaliteit, smaak, malsheid en structuur.
Boni heeft 43 supermarkten in Nederland. Aan 41 ervan levert de centrale slagerij vers vlees. Bouke van der Wal is algemeen directeur van het familiebedrijf. Het hoofdkantoor, het centrale magazijn en de centrale slagerij staan in Nijkerk, aan de snelweg A28. De winkels zitten vooral in plaatsen die grenzen aan die snelweg. Boni is lid van supermarktkoepel CBL en inkoopvereniging Superunie.
Het bereikte resultaat van de samenwerking bij het varkensvlees is mede te danken aan het feit dat het drie familiebedrijven zijn die elkaar vinden. Dat is de overtuiging van de betrokken partijen. De bedrijven zijn minder log dan multinationals, zodat het nemen van beslissingen simpeler gaat. De managers van de bedrijven krijgen ook de vrijheid van de directeur-eigenaar om eigen plannen uit te voeren. Er is ruimte voor ondernemerschap. Van Zalk voelt zich daar goed bij. Hij is opgeleid als slager en van boerenkomaf. Hij kent het boerenbedrijf dus.
Ander pluspunt van de samenwerking is dat de bedrijven allemaal in dezelfde regio zitten, de Veluwe. Van Zalk: “Je spreekt elkaars taal. We hebben geen geheimen voor elkaar.”

Slagerijmanager van Boni-supermarkten Gerrit van Zalk is een 'vleesman' van boerenkomaf. Foto: Koos Groenewold
Slagerijmanager van Boni-supermarkten Gerrit van Zalk is een 'vleesman' van boerenkomaf. Foto: Koos Groenewold

Laatste reacties

  • tewe

    mooie reportage en mooi dat het zo dus kan
    veel succes

  • Een mooie reportage over een mooie manier van samenwerken in een keten. We zijn er best trots op om hierin de synergie tussen de producerende partijen te kunnen bevorderen en beseffen dat er een basis van vertrouwen moet zijn en dat dit nu blijkt te kunnen met een partij als Boni, is bijzonder . De kracht zit ook mede hierin en voor de consument is het regionale product steeds belangrijker

Of registreer je om te kunnen reageren.