Rundveehouderij

Achtergrond

Tips om kale hakken en melk uitliggen te voorkomen

Bij kale hakken of melk uitliggen, krijgt de boxbedekking al snel de zwartepiet. Onterecht, aanpakken van andere oorzaken is ook nodig.

Bij problemen met kale en dikke hakken en melk uitliggen, krijgt al snel de boxbedekking de schuld. “Boxbedekking is belangrijk, maar onvoldoende boxvulling, scherp zaagsel, te krappe ligboxen, voeding, genetische aanleg en overbezetting in een stal geven ook aanleiding tot kale en dikke hakken”, zegt Rob Bulte, vertegenwoordiger van Mayo-koematrassen van Moduulbouw. Het begint vaak met een kale hak of huidbeschadiging waarvan de koe niet veel last heeft. Daarna is aantasting van weefsel onder de huid mogelijk met zwelling aan de buitenzijde van het achterbeen ter hoogte van het spronggewricht. De verdikking is een onderhuidse vochtophoping en weefselvorming en heel erg zelden een bacteriële infectie met zwelling en eventueel een abces als gevolg. Een dikke hak is pijnlijk, waardoor de koe minder gaat liggen. Als dikke hakken kreupelheid veroorzaken, leidt dat tot een verlaagde melkgift en verlies van conditie.

Lees verder onder foto

Een diepstrooiselbox en een gegolfde schoftboom helpen in het voorkomen van dikke hakken. De koe ligt comfortabel en kan gemakkelijk in de ligbox gaan liggen en weer opstaan. - Foto: Hans Banus
Een diepstrooiselbox en een gegolfde schoftboom helpen in het voorkomen van dikke hakken. De koe ligt comfortabel en kan gemakkelijk in de ligbox gaan liggen en weer opstaan. - Foto: Hans Banus

Kale hakken, verruim boxen

Kale en dikke hakken ontstaan door scherpe randen aan de ligbox of door voortdurende irritatie van de huid door een te harde en/of te ruwe ondergrond van koematten of -matrassen. “Schuren over de ligboxbedekking is altijd de oorzaak van kale hakken, maar dat is secundair aan slechte ligplaatsen”, stelt Nico Vreeburg, dierenarts en consultant van Vetvice. “Bij diepstrooisel zie je bijna geen kale hakken.” Een schurend matras in combinatie met scherp strooisel, een oncomfortabel ligbed en te krappe ligboxen staat garant voor problemen met kale en dikke hakken. Door te kleine afmetingen (te kort en/of te smal) van de ligbox, kan een koe niet vlot en soepel opstaan, waardoor hakken meer over de ondergrond schuren. “Bij een oncomfortabel ligbed gaat een koe veel bewegen over een ruw oppervlak en dat geeft problemen”, zegt Vreeburg. “De oplossing is simpel: heel veel strooisel gebruiken op een zacht en niet te ruw matras. Dat is een vereiste om kale hakken te voorkomen, maar in de praktijk gebruiken veehouders vaak te weinig strooisel. Oneigenlijke argumenten zijn ‘te duur, te veel werk of dat lopen de koeien er toch zo uit’.”

Als je met de rug van je hand over een koematras wrijft en de huid wordt rood en pijnlijk, dan is het matras te ruw

Bulte vindt het ook belangrijk dat een koe veel grip heeft op een koematras. “Vroeger werden rubbermatten na verloop van tijd hard en glad. Een matras moet zacht blijven, een goede indrukbaarheid houden en niet te ruw zijn”, zegt Bulte. “Als je met de rug van je hand over een koematras wrijft en de huid wordt rood en pijnlijk, dan is het matras te ruw”, zeggen Bulte en Vreeburg. Volgens Rinse Andringa van Cowhouse helpt een zachte ondergrond zeker tegen kale hakken. “We hebben het Dutch Mountainmatras geïntroduceerd, dat meer zachtheid en grip biedt. Deze matrassen zijn geïnstalleerd op Dairy Campus, waarbij studenten ruim twee maanden de koeien hebben gevolgd op conditie-, poot- en locomotiescore. Ook is gekeken naar kale hakken”, vertelt Andringa. “De koeien lagen eerst op rubberen matrassen of waterbedden. Na twee maanden op Dutch Mountainmatrassen met een huidvriendelijke topcover, daalde het aantal koeien met één of meer beschadigde/kale hakken van 71 naar 46%.”

Tips tegen melk uitliggen en mastitis

• Stuur met schrale voeding (geen of weinig krachtvoer, minder eiwit) op een lage melkproductie (< 12 liter per dag) bij droogzetten, want een hogere melkgift belemmert de vorming van de keratineplug. Zo voorkomt u dat koeien melk uitliggen, droogzetters verliezen en mastitisverwekkers de uier binnendringen.
• Voer koeien die melk uitliggen en herhaaldelijk uierontsteking hebben af, want zij blijven een voortdurend gevaar voor besmetting van andere koeien.
• Zorg voor een goed functionerende melkmachine of melkrobot(s), want een goede melktechniek voorkomt speenbeschadigingen en onvolledig uitmelken. Controleer de melkmachine of melkrobot regelmatig (natte meting), stel deze zo nodig bij en vervang tepelvoeringen op tijd.
• Zorg dat koeien de melk goed laten schieten. Stimuleer daarom bij het voorbehandelen de uier zeker 30 seconden en zorg dat de tijd tussen voorbehandeling en start van het melken 60 tot 90 seconden is. Want het melken van spenen waar geen melk uit komt, leidt tot schade van speenweefsel (vooral speenpuntvereelting) en slecht uitgemolken kwartieren en dat verhoogt de kans op mastitis aanzienlijk.
• Zorg voor een goede calcium- en energievoorziening van verse koeien.
• Zorg voor ruime ligboxen, zodat koeien vrijuit kunnen liggen en geen extra druk op de uier ontstaat.
• Controleer een nieuwe partij boxstrooisel (zaagsel of stro) voordat u het in de stal gebruikt met het GD Klebsiella Strooiselpakket. Deze moeilijk te bestrijden mastitisverwekker kan in strooisel met boomschors of grond aanwezig zijn.
• Als koeien toch melk uitliggen, haal de smetvlek dan zo snel mogelijk weg en houd de ligboxen dan zo droog mogelijk met goede ventilatie en reiniging van de ligboxen. Dat helpt in het voorkomen van mastitis.
• Gebruik boxstrooimiddelen met desinfecterende middelen zoals Boxclean of Timac Agro Actisan, die verlagen de infectiedruk in de boxen.

Melk uitliggen

Bij het uitliggen of lekken van melk staat het tepelkanaal open. Deze koeien lopen daardoor extra risico op het krijgen van mastitis. De boxbedekking heeft niets te maken met melk uitliggen. “Het is een fabeltje dat het slotgat warm, soepel en ontspannen raakt door warme ondergronden en koeien daardoor de melk laten lopen”, zegt Bulte. “Melk laten lopen, gebeurt door stimulatie van spieren rondom het slotgat. Andere oorzaken zijn tekort aan magnesium, hoge melkproductie en genetische aanleg.” Vreeburg noemt naast genetische aanleg voor een minder goed aangelegde kringspier van het slotgat ook het melkmanagement en voeding als oorzaak van melk uitliggen. “Veehouders moeten hun koeien goed uitmelken en voldoende calcium en energie voeren. In te smalle ligboxen en/of harde boxbedekking liggen koeien meer melk uit, omdat ze meer op het uier liggen dan koeien die vrijuit kunnen liggen. En dat geeft meer druk op de uier.”

Maatregelen tegen dikke hakken: ruime ligboxen en zacht zaagsel

• Zorg voor ruime ligplaatsen: boxbreedte minimaal 1,15 meter, boxlengte 1,80 meter (vanaf knieboom tot achterrand box), niet te hoge knieboom (maximaal 8 centimeter) en plaats de schoftboom voldoende hoog en ver genoeg naar voren. Dan kan een koe gemakkelijk opstaan met een lagere belasting op de achterpoten.
• Zorg ook voor voldoende kopruimte, want een koe brengt haar kop naar voren bij het opstaan en gaan liggen.
• Zorg voor een comfortabele boxbedekking: waterbedden, diepstrooiselboxen of dikke, zachte en dus geen ruwe koematrassen.
• Gebruik op koematten en -matrassen altijd voldoende droog, zacht strooisel van een goede kwaliteit (niet scherp en/of te grof). Uit onderzoek blijkt dat koeien meer liggen bij veel, zacht strooisel. En dat leidt tot minder stress, minder been/klauwproblemen, meer melk, minder verwerpen en andere ontstekingen (longen, lever en hartklep).
• Zorg voor goed afgeronde randen aan de ligbox en voorkom overbezetting in de stal, minimaal 1 ligplaats per koe.
• Zorg voor een droog en fris stalklimaat.
• Voorkom magere koeien en koeien met slepende melkziekte met goed voermanagement, want deze dieren krijgen vaak meer problemen met dikke hakken.

Of registreer je om te kunnen reageren.