Rundveehouderij

Achtergrond 2 reacties

Lessen trekken uit muizenplaag

Welke lessen trokken Friese melkveehouders uit de muizenplaag van 2014-’15? Drie boeren vertellen over de impact op hun graslandmanagement.

De Friese melkveehouders Jacob van der Wal, Jelle Bouma en Jan Germ Brouwer blikken terug op de muizenplaag van 2014-‘15. De drie boeren werden hard getroffen door de muizenplaag van een aantal jaren geleden. Hoe herstelden zij hun grasland en welke lessen trokken zij?

In 2015 werden ook percelen grasland onder water gezet om muizenschade te beperken. Zodra de holen zich vullen met water, komen de muizen bovendrijven. Het waren er toen talloze, waaronder veel jonge dieren. - Foto: Anne van der Woude
In 2015 werden ook percelen grasland onder water gezet om muizenschade te beperken. Zodra de holen zich vullen met water, komen de muizen bovendrijven. Het waren er toen talloze, waaronder veel jonge dieren. - Foto: Anne van der Woude

Terwijl de melkveehouders hun verhaal doen, signaleren meerdere Friese melkveehouders ook dit jaar veel muizenactiviteit. In januari van dit jaar kwamen bij LTO de eerste meldingen binnen. Dit voorjaar besloten meerdere melkveehouders al maatregelen te treffen en hun percelen te bevloeien, om zo een gat te slaan in de muizenpopulatie. Ook Jelle Bouma en Jan Germ Brouwer zetten een deel van hun areaal grasland onder water. “De muizencyclus piekt en de ingrediënten voor een nieuwe plaag zijn aanwezig”, aldus Jacob van der Wal.

Met de gevolgen van de vorige plaag in hun achterhoofd zijn Friese melkveehouders waakzaam en houden zij de situatie nauwlettend in de gaten, om te voorkomen dat muizen hun percelen opnieuw kaalvreten. “Zo’n schadepost kunnen we niet nog een keer dragen”, aldus Jan Germ Brouwer, die hoopt dat enkele fikse regenbuien helpen de muizen een halt toe te roepen.

Jacob van der Wal liep door de muizenplaag 3 sneden gras mis, een schadepost van €100.000. “Aanbieders van graszaad en ruwvoer probeerden hun slag te slaan. Dat viel me flink tegen.” - Foto: Anne van der Woude
Jacob van der Wal liep door de muizenplaag 3 sneden gras mis, een schadepost van €100.000. “Aanbieders van graszaad en ruwvoer probeerden hun slag te slaan. Dat viel me flink tegen.” - Foto: Anne van der Woude

‘Vroeg doorpakken en opnieuw inzaaien pakte goed uit’

Jacob van der Wal koos ervoor om in het vroege voorjaar van 2015 32 hectare grasland opnieuw in te zaaien.

“Een piekjaar in de muizencyclus betekent niet automatisch dat ook een plaag ontstaat, maar de ingrediënten zijn dit jaar wel aanwezig. Er worden veel velduilen en zilverreigers gezien”, zo vertelt melkveehouder Jacob van der Wal. Hij is door de plaag van een paar jaar geleden waakzaam geworden. Vanwege de verhoogde muizenactiviteit zette hij donderdag 25 juni 20 hectare onder water, in de hoop de muizenopmars te stuiten.

Jacob van der Wal (44) heeft in het Friese Indijk een melkveebedrijf. Hij won in 2015 advies in bij zijn loonwerker (Arjen Rijpma in Woudsend) en akkerbouwers over graslandvernieuwing. - Foto: Anne van der Woude
Jacob van der Wal (44) heeft in het Friese Indijk een melkveebedrijf. Hij won in 2015 advies in bij zijn loonwerker (Arjen Rijpma in Woudsend) en akkerbouwers over graslandvernieuwing. - Foto: Anne van der Woude

Bedrijfsgegevens

90 melk- en kalfkoeien

40 stuks jongvee

47 hectare

40 hectare ingezaaid en doorgezaaid

 

In 2014-’15 werd hij hard getroffen door de vraatzuchtige plaagdieren. In februari 2015 werd op zijn bedrijf een landelijke persbijeenkomst georganiseerd. Het was het startsein van de eerste taxatieronde, voor het inventariseren van de schade. Een groot deel van het areaal grasland van Van der Wal zag er op dat moment uit als Sahara-landschap. De bovenkant van het grasland was door muizen compleet losgetrokken. “Die beestjes hadden de grond als het ware gefreesd.”

Na overleg met loonwerker Arjen Rijpma uit Woudsend en enkele akkerbouwers – “zij hebben meer kennis van de bodem dan ik” – besloot de melkveehouder al vroeg in april tot actie over te gaan en 32 hectare grasland opnieuw in te zaaien. “Normaliter doe je zoiets in het najaar. Dan is de bodem op temperatuur en zit er voldoende vocht in de grond”, aldus Van der Wal, die boert op klei-op-veen.

Het was risicovol. We hebben niet naar de temperatuursom gekeken. Gelukkig pakte het goed uit

Hij koos er na overleg voor om de bodem zo veel mogelijk met rust te laten. De percelen waren al behoorlijk vlak. Met een cultivator werd de grond losgemaakt, waarna de percelen met een rotorkopeg met zaaimachine werden ingezaaid en gerold. “Het was risicovol. We hebben niet naar de temperatuursom gekeken. Gelukkig pakte het goed uit.” Melkveehouders die langer wachtten met inzaaien en voor kerende grondbewerking kozen, kregen in 2015 te maken met een koud en droog voorjaar. Doorzaaien van het nieuwe grasland bleek dan ook op veel plekken onontkoombaar.

Op advies van akkerbouwers liet Van der Wal zijn percelen voor een derde deel inzaaien met zomergerst, om zo sneller een dichte zode te krijgen en extra opbrengst te genereren. De melkveehouder zag dat het werkte. Hij is zelfs zo enthousiast over het gewas dat hij nu standaard voor het mee zaaien van zomergerst zou kiezen, ook zonder muizenschade. “De zomergerst groeit makkelijk en het scheelt in de kosten.”

Melkveehouder Jelle Bouma zag zijn glooiende grasland in 2014 veranderen in een kaal en dor steppelandschap. Dit voorjaar bevloeide hij een deel van zijn percelen tegen muizen. - Foto: Anne van der Woude
Melkveehouder Jelle Bouma zag zijn glooiende grasland in 2014 veranderen in een kaal en dor steppelandschap. Dit voorjaar bevloeide hij een deel van zijn percelen tegen muizen. - Foto: Anne van der Woude

‘We hebben in maart zo’n 50 hectare onder water gezet’

Jelle Bouma werd in 2014-’15 hard getroffen door de muizenplaag. Sindsdien houdt hij de muizenactiviteit nauwlettend in de gaten.

Afgelopen winter kwamen bij LTO meerdere meldingen binnen van verhoogde muizenactiviteit in de landerijen rondom het Friese merengebied. Bij Jelle Bouma staan de signalen al een paar maanden op rood. Enkele jaren na de muizenplaag is volgens hem te merken dat de muizencyclus weer een topjaar beleeft. “De veldmuizen hebben geprofiteerd van een zachte winter en een droog voorjaar. Ik hoop op een paar fikse regendagen, met meer dan 70 millimeter per dag. Daardoor wordt de populatie op natuurlijke wijze uitgedund.”

Samen met zijn vrouw Aaltsje heeft Jelle Bouma (48) in het Friese Scharnegoutum een melkveebedrijf. Na de muizenplaag van een paar jaar geleden waakt hij voor een nieuwe plaag. - Foto: Anne van der Woude
Samen met zijn vrouw Aaltsje heeft Jelle Bouma (48) in het Friese Scharnegoutum een melkveebedrijf. Na de muizenplaag van een paar jaar geleden waakt hij voor een nieuwe plaag. - Foto: Anne van der Woude

Bedrijfsgegevens

270 melk- en kalfkoeien

150 stuks jongvee

100 hectare

70 hectare ingezaaid en/of doorgezaaid

 

Het forse aantal reigers en ooievaars die Bouma dit voorjaar in zijn percelen aantreft, duidt volgens hem op een verhoogde muizenactiviteit. De Fries besloot al vroeg tot actie over te gaan. In maart, voordat de droogte inviel, zette hij tijdens een natte periode een deel van zijn grasland onder water. In totaal ging het om een kleine 50 hectare. “Ik wilde er vroeg bij zijn en vond het te riskant om niets te doen.” 14 dagen lang was Bouma continu aan het pompen. Hij huurde een pomp met een slang van 35 meter, om een laag van 10 centimeter water op zijn percelen te zetten. “Het is rotwerk en het vergt veel tijd, maar het is een effectieve manier om muizen te bestrijden. Ze verzuipen of worden opgevreten door zeevogels”, aldus Bouma, die niet uitsluit dat hij later dit jaar weer tot pompen overgaat.

Ik heb geen rekensom gemaakt van de schade. Dat levert niks op

De melkveehouder nam de beslissing om een deel van zijn grond onder water te zetten op gevoel. Hij vindt het spijtig dat de realisatie van een Early Warning System niet van de grond is gekomen. “Ik weet niet of mijn actie zinvol is geweest. Ik wil graag weten wanneer je als boer moet ingrijpen. Wanneer is muizenactiviteit acceptabel en wanneer wordt het gevaarlijk?”

In 2014 zag Bouma hoe 70 hectare grasland werd kaalgevreten. “In het voorjaar van 2015 miste ik van dat areaal de eerste snede gras”, aldus de Fries, die mais aankocht om het ruwvoerverlies op te vangen. “Ik heb geen rekensom gemaakt van de schade. Dat levert niks op. Het was zaak om het verlies te beperken.”

Bouma zaaide 20 hectare opnieuw in en liet 50 hectare doorzaaien. “Achteraf bezien had ik niet zoveel grasland volledig hoeven te vernieuwen. Wij boeren op klei. Anders dan op veen blijven graswortels lang intact, ook al zie je geen gras meer. Het herstellend vermogen is groot.”

Water is een goed middel om de muizen aan te pakken en omhoog te laten komen. De dieren verzuipen of worden opgepeuzeld door op de loer liggende zeevogels, reigers en ooievaars. - Foto: René den Engelsman
Water is een goed middel om de muizen aan te pakken en omhoog te laten komen. De dieren verzuipen of worden opgepeuzeld door op de loer liggende zeevogels, reigers en ooievaars. - Foto: René den Engelsman

‘Ik loop dagelijks door de percelen om te monitoren’

Jan Germ Brouwer houdt de vinger aan de pols nu al vroeg in het seizoen sprake is van verhoogde muizenactiviteit op zijn percelen. Onlangs bevloeide hij 14 hectare.

“Toen ik in augustus 2014 kale plekken in mijn percelen zag ontstaan, heb ik nog met de hand gras gezaaid. Achteraf gezien was ik toen de muizen aan het voeren.” Gevraagd naar de lessen die hij leerde van de muizenplaag van 2014-’15 antwoordt Jan Germ Brouwer met bovenstaande anekdote. De melkveehouder is zich terdege bewust van de schade die kleine knaagdieren aan kunnen richten en houdt sindsdien de vinger aan de pols. “Na die plaag van 5 jaar geleden moesten we voor een jaar voer aankopen. Zo’n schadepost kunnen we niet nog een keer dragen.”

Jan Germ Brouwer heeft samen met zijn vrouw Trees een melkveebedrijf in het Friese Boornzwaag. Ze hebben 62 hectare in gebruik. Brouwer doet aan robotmelken. De ligboxenstal biedt plaats aan 120 koeien. - Foto: René den Engelsman
Jan Germ Brouwer heeft samen met zijn vrouw Trees een melkveebedrijf in het Friese Boornzwaag. Ze hebben 62 hectare in gebruik. Brouwer doet aan robotmelken. De ligboxenstal biedt plaats aan 120 koeien. - Foto: René den Engelsman

Bedrijfsgegevens

100 melk- en kalfkoeien

40 stuks jongvee

62 hectare in gebruik

14 hectare bevloeid

 

De melkveehouder was destijds bezig met een bedrijfsuitbreiding en de inpassing van 2 melkrobots. De muizenplaag kwam zodoende wel erg ongelegen. “Ik heb er wakker van gelegen. Gelukkig toonde de bank begrip.”

Brouwer liet het grootste deel van zijn areaal grasland opnieuw inzaaien. Op een aantal percelen koos hij voor doorzaaien. Als gevolg van een droog en koud voorjaar kwam het gras uiterst moeizaam omhoog. Brouwer was genoodzaakt voor een langere periode ruwvoer aan te kopen. Daarbij werd hij geconfronteerd met hoge prijzen. Het is een wrange les die hij leerde. “Zo gaat dat dan blijkbaar.”

Op lichte veensoorten lijken die muizen gemakkelijk hun weg te vinden

De muizencyclus piekt dit jaar, zo lijkt het. De muizenpopulatie heeft de milde winter goed doorstaan en groeit door. Jan Germ Brouwer ziet al vroeg in het seizoen verhoogde muizenactiviteit op zijn percelen. “Na de eerste snede zag ik kale plekken en gaatjes in mijn percelen. Die muizen werken als mollen. Ze halen de grond naar boven. Ik schrok van de muizenactiviteit. Het is weer alle hens aan dek. Ik loop dagelijks door mijn percelen om te monitoren.”

De melkveehouder zette eind mei in totaal 14 hectare onder water, het betrof de meest vatbare percelen. “Bepaalde percelen zijn gevoeliger, zo lijkt het. Op lichte veensoorten lijken die muizen gemakkelijk hun weg te vinden.”

Water is een goed middel om de muizen aan te pakken en omhoog te laten komen, zo weet Brouwer. De dieren verzuipen of worden opgepeuzeld door op de loer liggende zeevogels, reigers en ooievaars. De melkveehouder hoopt dat de natuur een handje helpt. De pittige onweersbuien met enkele tientallen millimeters regen in de eerste week van juni mogen wat hem betreft gerust navolging krijgen.

Laatste reacties

  • farmerbn

    Wat heb je liever: een muizenplaag met veel schade of een stel vossen, geen muizen én geen weidevogels?

  • veldzicht

    @farmerbn,Die paar muizen die vossen en vogels opvreten haalt ook weinig uit.of je moet je land onder water zetten lijkt mij .Maar ik heb er niet zoveel verstand van,hier is geen muizen plaag hooguit af en toe 1 in mijn keuken en die leeft nooit lang.

Of registreer je om te kunnen reageren.