Home

Achtergrond

Veenweide centraal in verkiezingen

Welke rol spelen de veenweiden in aanloop naar de Provinciale Staten- en waterschapsverkiezingen? Boerderij neemt poolshoogte bij beleidsmakers en zet standpunten van waterschappen en partijen op een rij.

De belangrijkste redenen voor de commotie om veenweidegebieden zijn bodemdaling, door oxidatie van veen, en de uitstoot van broeikasgassen (CO2). Het laatste moet, in het kader van het nieuwe klimaatakkoord, in 2030 met 1 Mton CO2 verminderd zijn. De landbouw neemt daarmee een grote verantwoordelijkheid in het totaal van maatregelen. De belangrijkste veenweidegebieden in Nederland liggen in de provincies: Noord-Holland, Zuid-Holland, Friesland, Utrecht en de kop van Overijssel. In deze gebieden zijn 7 verschillende waterschappen actief.

Peilgestuurde drainage kan indien nodig in de pomp het grondwaterpeil regelen. - Foto: Herbert Wiggerman
Peilgestuurde drainage kan indien nodig in de pomp het grondwaterpeil regelen. - Foto: Herbert Wiggerman

Veenweidegebieden droog houden of vernatten?

Bodemdaling tegengaan, is ingewikkeld. Volledig onder water zetten van gebieden, betekent een verlies van het cultuurlandschap en een verlies van belangrijke landbouwgrond. En dus van boerenbedrijven die niet kunnen voortbestaan op natte grond. Kennis en verdienmodellen voor natte teelten ontbreken. Evenmin is er bewijs dat bij een gecreëerd moerasgebied de uitstoot van broeikasgassen stopt. “Bij volledige vernatting komt namelijk uitstoot van methaan (CH4) om de hoek kijken”, zegt projectcoördinator bodemdaling Marjan Holtman van Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR). Bewijs of niet, de opinies en standpunten bij politieke partijen en belanghebbenden lopen sterk uiteen. Wie er uiteindelijk aan de knoppen zit, lijkt voor veenweideboeren nu belangrijker dan ooit.

 

Verkiezingen belangrijker dan ooit voor veenweidegebieden

Rechtse fractie ziet toekomst in onderwaterdrainage

Linkse fractie neigt naar waterpeilverhoging

 

Provinciale politieke partijen en hun kijk op veenweidegebieden

Politieke partijen op provinciaal niveau hanteren verschillende uitgangspunten over de veenweidegebieden. Zo wil CDA het waterpeil baseren op de functie van de agrarische grond. ‘Peil volgt functie’ is hun credo. PvdA wil daarentegen de functie van de grond bepalen nadat het waterpeil is vastgesteld. D66 en GroenLinks willen ander grondgebruik om de veenoxidatie tegen te gaan. Beide partijen zijn voorstander van het experimenteren met natte teelten in de veenweiden. GroenLinks vindt de transitie van gangbare landbouw naar biologische en grondgebonden landbouw belangrijk. “Op deze manier kunnen boeren een levensvatbaar bedrijf creëren”, aldus de partij. Daarnaast is het volgens GroenLinks van groot belang om het waterpeil te verhogen. Ook SP sluit zich aan bij waterpeilverhoging. De provincies nemen uiteindelijk de beslissing wat er gebeurt met de veenweiden in hun gebied.

‘Focus op gezinsbedrijven veenweidegebieden’

CDA Noord-Holland wil focussen op het behoud van gezinsbedrijven in de veenweidegebieden. Bodemkwaliteit heeft prioriteit in de provincie, aldus het CDA. Volgens Willemien Koning, landbouwwoordvoerder, is het voor landschap, boeren en samenleving niet wenselijk om alle veenweiden om te zetten naar moeras. Bovendien is er nog geen afzetmarkt voor paludicultuur, zoals lisdodde.

Willemien Koning, woordvoerder CDA provincie Noord-Holland. - Foto: CDA Noord-Holland
Willemien Koning, woordvoerder CDA provincie Noord-Holland. - Foto: CDA Noord-Holland

Het voorstel van Gedeputeerde Staten om bodemdaling te stoppen en waar mogelijk te herstellen, is door de provincie aangenomen. Om bodemdaling volledig te stoppen, is het vernatten van het veenweidegebied noodzakelijk. Koning vraagt zich af of dat wel realistisch is. “Inzetten op het stoppen van bodemdaling, omdat omdat er dan geen CO2 meer vrijkomt, is niet realistisch, niet haalbaar en niet wenselijk. Bovendien stoten moerasgebieden methaan uit.” Koning pleit daarom om een nieuwe nota op tafel te krijgen, met ambities die niet te groot maar wel realistisch zijn.

Met onder andere onderwaterdrainage kan bodemdaling worden tegengegaan. Alleen inzetten op natte teelt, is niet wenselijk. “Er moet per gebied gekeken worden wat de functie van het land is. Aan de hand daarvan wordt een passend waterpeil toegekend. Dit is maatwerk. Het credo ‘peil volgt functie’ blijft leidend.” Bovendien moeten boeren inspraak krijgen in de plannen en moet echt naar hen geluisterd worden. “Juist in de veenweidegebieden wordt zeer veel aan agrarisch natuurbeheer gedaan. Hier willen wij de koeien en weidevogels behouden”, aldus Koning. “Er moet een beter verdienmodel komen voor natuurinclusieve landbouw, zodat boeren ook daarmee verder kunnen.”

Dit vindt Willemien Koning:

  • Volledige reductie CO2 niet realistisch
  • Beter verdienmodel veehouders
  • Peil volgt functie

‘Provincie Utrecht wil vernatten’

Provincie Utrecht zegt 2 vliegen in 1 klap te kunnen slaan als het veenweidegebied vernat wordt. Het landschap wordt aantrekkelijker gemaakt met natuur en de uitstoot van CO2 vermindert. Kees de Kruijf, woordvoerder landbouw, landelijk gebied, groen en water van PvdA Utrecht, noemt de veenweidegebieden kansrijke gebieden.

Kees de Kruijf, woordvoerder PvdA provincie Utrecht. - Foto: Kees de Kruijf
Kees de Kruijf, woordvoerder PvdA provincie Utrecht. - Foto: Kees de Kruijf

“Toch gaat het fout met de bodemdaling”, vindt hij. “Het blijven verlagen van het waterpeil, kan niet. Daarom moet gekeken worden naar alternatieven als onderwaterdrainage.” Het is dan wel duur, maar het kan volgens De Kruijf zeker een oplossing zijn. “Boeren hebben het recht om een goede boterham te verdienen met hun bedrijf. Het is belangrijk om alle partijen te betrekken bij de plannen om de bodemdaling tegen te gaan. We moeten de resultaten van de proeven met drainage afwachten.” Er is een kans dat onderwaterdrainage niet werkt tegen bodemdaling. Hier houdt De Kruijf rekening mee. “Dan moeten we misschien kiezen voor natuurontwikkeling. Hierover zou de provincie uiteindelijk een knoop moeten doorhakken.” Volgens De Kruijf gaat de veenweide geen grote rol spelen bij aankomende verkiezingen. “Het is een onderwerp voor op de lange termijn. Bovendien moeten we de proeven met onderwaterdrainage nog afwachten.” Voor nu is het belangrijk om op de resultaten te wachten. Die komen in 2021. Dan gaan er wel beslissingen genomen worden.

Dit vindt Kees de Kruijf:

  • Voorbereiden op tegenvallende onderzoeksresultaten
  • Nu alle partijen betrekken
  • Nu geen grote rol bij verkiezingen

De rol en standpunten van betrokken waterschappen

De waterschappen zijn verantwoordelijk voor het peilbeheer van oppervlaktewater. Het Rijk, provincies en gemeenten bepalen de bestemming in een gebied, waarop het waterschap in overleg met de omgeving besluit welk waterpeil wordt gehanteerd. Op de vraag hoe waterschappen tegenover natte teelten staan, antwoordt Martijn Erkelens van de Unie van Waterschappen (UvW): “Waterschappen zijn niet tegen, zolang dit niet gepaard gaat met actieve ontmoediging van bestaande landbouw.” Bodemexpert Marjan Holtman vult aan: “Wij zijn een functioneel orgaan en handelen vanuit een bottom-up-benadering: wij reageren op initiatieven van boeren en grondbeheerders in plaats van uitspraken van bovenaf.”

‘Koe blijft in de weide in het Groene Hart’

Het veenweidebeleid staat hoog op de agenda van Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Dat is logisch volgens bestuurslid en lijsttrekker voor CDA, Bernard de Jong.

Bernard de Jong (62), lijsttrekker CDA Stichtse Rijnlanden. - Foto: Bernard de Jong
Bernard de Jong (62), lijsttrekker CDA Stichtse Rijnlanden. - Foto: Bernard de Jong

“Ruim 30% van ons werkgebied bestaat uit veengrond.” Sinds 2 jaar heeft, naast bodemdaling in deze gebieden, de uitstoot van CO2 de discussie flink aangewakkerd. Het waterschap is al langer bezig met onderzoek naar maatregelen. “Wij hebben, samen met boeren, 2 proefprojecten lopen om effecten van onderwaterdrainage en grondwatersturing door de agrariër te onderzoeken. CDA staat achter onderwaterdrainage: de eerste resultaten laten zien dat bodemdaling 40 tot 50% verminderd kan worden.”

Het waterschap is een functioneel orgaan. “Of de bestemming nou agrarisch of natuur is – dat bepalen Rijk, provincies en gemeenten – wij als waterschap zorgen voor een passend peil in de sloten.” Op de vraag of partijen het eens zullen zijn, antwoordt de Jong: “We moeten met ons allen realistisch blijven. Bodemdaling stoppen, is niet realistisch. Bodemdaling remmen wel: onderwaterdrainage is daar een geschikte methode voor.”

CDA wil kennis opdoen over alternatieve teelten. “Dat vereist werkzekerheid en een verdienmodel voor boeren. Natuurlijk kunnen boeren op natte, onrendabele stukken wel experimenteren met alternatieve teelten.” Hoe het veenweidegebied er over 30 jaar uitziet? “Net als nu met koeien, daarna is moeilijk inschatten. Gelukkig zie ik dat veel jonge boeren de toekomst positief oppakken en bezig zijn om kennis op te doen over duurzame landbouw met koeien in de weide.”

Dit vindt Bernard de Jong:

  • Toekomst in onderwaterdrainage
  • Koe blijft onderdeel van landschap
  • Alternatieve teelten op onrendabele percelen

‘Inzetten op waterpeilverhoging’

De aanpak van bodemdaling in de veenweide gebieden is al zo’n 20 jaar een heet hangijzer binnen Wetterskip Fryslân. Door de klimaatdiscussie krijgt het probleem meer aandacht. “Het wordt tijd dat er duidelijkheid komt, boeren verdienen dat ook”, vindt waterschapsbestuurder Tieneke Clevering. Ze is lijsttrekker van Water Natuurlijk, een partij in de waterschapsverkiezingen die is opgericht door terreinbeheerders en sportvissers. Hun politieke standpunten worden landelijk onderschreven door D66 en GroenLinks.

Tieneke Clevering (25), Waterschap Water Natuurlijk in Warten (Fr.). - Foto: Niels Westra
Tieneke Clevering (25), Waterschap Water Natuurlijk in Warten (Fr.). - Foto: Niels Westra

Duidelijkheid betekent voor Clevering: inzetten op waterpeilverhoging. “Daar ligt wat ons betreft de toekomst voor de landbouw in een groot deel van Friesland. Die moet natuurinclusiever, daar zijn we het als waterschapsbestuurders over eens, maar in welk tempo en hoe er financiële compensatie komt, dat moeten we nu gaan besluiten. Daar moet nu weer over gepraat worden, ook over de teelt van mais op veen.”

Clevering is boerendochter, hoewel haar standpunten soms als ‘anti-boer’ worden opgevat. “Ik ben niet tegen de boeren, ik heb gewoon een andere visie op de toekomst van de landbouw dan LTO. Ik merk dat veel boeren dat ook hebben.”

Tijdens het debat in Friesland botsen de conservatieven en progressieven, merkt Clevering. “De boeren die ik spreek, willen vaak nadenken over de toekomst, hoe zij hun bedrijf kunnen aanpassen en toch nog hun brood kunnen verdienen. Zonder subsidies of structurele schadevergoeding, maar vanuit de markt. Ik zou graag zien dat er meer proefprojecten worden gestart om uit te zoeken hoe boeren dat kunnen doen.”

Dit vindt Tieneke Clevering:

  • Toekomst in peilverhoging
  • Andere visie op landbouw dan LTO
  • Start meer proefprojecten

Natuurlijk zijn er binnen het algemeen bestuur van de waterschappen wel verschillen. Waar kandidaten van CDA en SGP van waterschap Stichtse Rijnlanden boeren willen stimuleren in de veenweidegebieden door te gaan met onder andere onderwaterdrainage, neigen PvdA en PvdD meer naar alternatieve natte teelten, zonder vee. De PvdA-fractie in Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) pleit voor ‘functie volgt peil’, in plaats van ‘peil volgt functie’ zoals dat nu gebeurt. Het CDA binnen Stichtse Rijnlanden vindt dat waterschappen het voortouw moeten nemen bij het verminderen van bodemdaling, omdat het peilbeheer daarvoor heel belangrijk is. Daarmee kan ook de uitstoot van CO2 verminderd worden.

Mede-auteurs: Stefan Essink en Lydia van Rooijen

Of registreer je om te kunnen reageren.