Home

Achtergrond 18 reacties

‘Het Nederlandse mestbeleid mist samenhang’

Doelen en maatregelen in het mestbeleid en in het afgeschoten stikstofbeleid PAS sluiten niet aan bij natuurdoelen. Beleid is niet goed afgestemd volgens Oene Oenema.

Het mest- en ammoniakbeleid heeft op zich prima gewerkt, zeker in de eerste twintig jaar. Er zijn meerdere stelsels naast elkaar en die zijn effectief geweest. Alleen is er tot nu toe te weinig naar interactie en samenhang tussen de stelsels gekeken, en er is te weinig gelet op de interactie met ander beleid. Dat moet en kan veel beter, is de overtuiging van professor Oene Oenema, hoogleraar op het gebied van nutriënten en voorzitter van de Commissie Deskundigen Meststoffenwet (CDM).

CDM-advies uit 2016

Oenema verwijst naar een CDM-advies uit 2016. Daarin worden zes stelsels genoemd die bepalend zijn voor het Nederlandse mest- en ammoniakbeleid. Dat zijn het gebruiksnormenstelsel, voorschriften voor uitspoeling van nutriënten en ammoniakuitstoot, productierechten, mestverwerkingen en de regeling voor samenstelling van meststoffen. Het ammoniakbeleid en het afschieten van het PAS door de Raad van State is wat Oenema betreft een duidelijk voorbeeld van ontbrekende samenhang.

Lees verder onder de foto

Prof. Dr. Oene Oenema (66) nam eerder dit jaar afscheid als hoogleraar Nutriëntenmanagement en Bodemvruchtbaarheid aan Wageningen UR, maar is nog wel werkzaam voor WUR. Hij is tevens voorzitter van de Commissie Deskundigen Meststoffenwet (CDM) en gasthoogleraar aan de Chinese Academy of Sciences. - Foto: Mark Pasveer
Prof. Dr. Oene Oenema (66) nam eerder dit jaar afscheid als hoogleraar Nutriëntenmanagement en Bodemvruchtbaarheid aan Wageningen UR, maar is nog wel werkzaam voor WUR. Hij is tevens voorzitter van de Commissie Deskundigen Meststoffenwet (CDM) en gasthoogleraar aan de Chinese Academy of Sciences. - Foto: Mark Pasveer

Wat is daar misgegaan?

“Met het ammoniakbeleid heeft Nederland wel succes gehad. Er zijn afspraken tussen EU-landen gemaakt over de totale uitstoot van ammoniak en stikstofoxides per land per jaar. Nederland voldoet gemiddeld genomen aan deze zogenoemde NEC-plafonds, door emissiebeperkende maatregelen in landbouw, verkeer en industrie. Maar deze emissieplafonds passen niet bij de natuurdoelen voor de neerslag (depositie) van stikstof, die veel lager en regionaal zijn vastgesteld. Daarom is de bom nu gebarsten. De doelen en maatregelen van mestbeleid en PAS sluiten niet aan bij de natuurdoelen.”

Op de doelen is veel kritiek geuit. Ze zouden niet kloppen en de wetenschappelijke basis is onvoldoende. Hoe zit dat volgens u?

“Vrijwel alle doelen in het mestbeleid hebben een wetenschappelijke basis. Maar de maatregelen om die doelen te realiseren worden uiteindelijk vastgesteld door beleidsmakers en politiek en zijn dan vaak een compromis. Verplichtingen zijn altijd ergens op gebaseerd, uiteindelijk hakt de politiek de knoop door. Te vaak wordt dan de samenhang tussen doelen en maatregelen te weinig meegewogen.”

Kun je wel met alle doelen tegelijk rekening houden, dat is toch veel te ingewikkeld?

“Ja, dat is ingewikkeld en kan niet altijd. Maar ik hoop echt dat het ministerie en alle betrokken partijen dat gaan doen voor het nieuwe mestbeleid. Er staat van alles op stapel op het gebied van mest, kringlooplandbouw en klimaat. Daar zie je het afstemmingsprobleem alweer opduiken. Er staat een prachtig schema in een brief van LNV over hoe het nieuwe mestbeleid zou kunnen worden ingericht. Maar de doelen en de samenhang tussen die doelen worden te weinig benoemd. Kijk eerst naar wat je wilt realiseren. En dan pas benoemen hoe dat moet gebeuren en wie wat moet doen. Wat zijn die doelen en wanneer wil je ze halen? Daar moet duidelijkheid over zijn voor je zaken vastlegt in nieuwe regels.”

Kunt u een voorbeeld geven?

“Kijk naar het vastleggen van organische stof in de bodem om CO2-emissie te beperken. Om die koolstof vast te leggen zijn ook andere stoffen zoals stikstof en fosfaat nodig. Daar zit een samenhang in. Voor het jaarlijks vastleggen van 500 kilo koolstof in de bodem is circa 50 kilo stikstof nodig. Daar moet je bij de bemesting rekening mee houden, en dat heeft dus uiteindelijk ook gevolgen voor de gebruiksnormen. Die zouden dan eigenlijk omhoog moeten. Het mestbeleid zou ook meer rekening kunnen houden met klimaatverandering en langdurige droogte.”

Zijn doelen dan strijdig met elkaar?

“Dat kan gebeuren en daar moet je een oplossing voor vinden, zeker als het gaat om maatregelen die de boer geld kosten. Daarom moet er ook meer gekeken worden naar mogelijkheden in het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. Sommige boeren zitten in een veel lastigere positie dan andere boeren, bijvoorbeeld door grondsoort of omgeving, en moeten daardoor aan strengere normen voldoen. Via het GLB zou je dan deels kunnen compenseren voor nadelen in het mestbeleid. Het mestbeleid heeft overal raakvlakken mee. Als CDM wijzen we op dat soort dingen zoals in het advies uit 2016. Helaas is daar nog niet veel mee gedaan. Ook andere adviezen worden niet altijd opgevolgd.”

Steekt het dat adviezen niet altijd worden overgenomen, bijvoorbeeld over mestforfaits?

(Even nadenkend) “Nee, dat zijn keuzes die beleid en politiek moeten maken. We maken als CDM berekeningen van stikstof- en fosfaatexcreties per diercategorie op basis van beschikbare gegevens. De methode voor het vastleggen van de mestnormen staat als een huis, en de gebruikte data zijn gebaseerd op ontzettend veel bronnen (wetenschappelijke artikelen, CBS en de sectoren zelf). De cijfers vanuit de sectoren worden steeds beter, zoals over voersamenstelling en melkproductie. Daarom zijn aanpassingen nodig en mogelijk. Dat is nu gebeurd, met de normen voor geiten bijvoorbeeld.

Dat er veel discussie is over normen in de melkveehouderij weten we. De onderbouwing is nog nooit zo transparant geweest als dit jaar. We zijn wel verbaasd over het enorme aantal zienswijzen dat het ministerie van LNV heeft ontvangen; de meeste zienswijzen gaan over de mogelijke interactie met fosfaatrechten en niet over de juistheid van de berekende excreties.”

Hoe zit het met metingen en gegevens? Zo wordt over ammoniakemissie en -depositie gezegd dat er weinig metingen zijn en te veel met modellen wordt gerekend. Moet dat niet eerst duidelijk zijn om doelen te stellen?

“De emissies worden berekend volgens internationaal goedgekeurde protocollen. Met modellen rekenen is op zich niets mis mee en zelfs noodzakelijk. Niet alles kan gemeten worden vanwege praktische redenen alleen al. Maar tegelijkertijd ben je afhankelijk van de cijfers die er onder het model liggen en die zijn soms gebaseerd op slechts enkele metingen. Extreem voorbeeld is de emissie van beweiding, dat is gebaseerd op één onderzoek uit de jaren negentig. Ik heb daar het gevoel bij dat de resultaten van die metingen van toen aan de lage kant zijn als ik naar de internationale literatuur kijk, maar recente wetenschappelijke metingen in Nederland zijn er niet.”

Hoe kan het dat er zo weinig recente metingen zijn?

“In de afgelopen tien à twintig jaar is te weinig geïnvesteerd in gericht procesonderzoek zoals voor emissie en depositie van ammoniak, en veranderingen in de samenstelling en behoefte van dieren. Het gevolg is dat er weinig recente data zijn. En (breed grijnzend) dat de onderzoekspopulatie vergrijst. Zelf kon ik veel werken met metingen toen ik dertig jaar geleden begon met wetenschappelijk onderzoek, de jonge generatie kon dat de afgelopen tien tot twintig jaar veel minder. De overheid begint dat te zien gelukkig. Je moet gegevens kunnen verzamelen en je moet mensen hebben die de gegevens goed kunnen beoordelen.”

Halvering van de veestapel zou een hoop problemen oplossen volgens sommige partijen. Is dat zo?

“Oplossing van welk problemen en waar, zeg ik dan. Het aantal dieren speelt een rol, daar kun je niet omheen. Maar de omvang van de veestapel is een politiek onderwerp geworden. Ga eerst kijken naar de doelen die je nationaal en regionaal (en lokaal) wilt realiseren. Dan krijg je een veel genuanceerder beeld. Staarten tellen is een middel, je moet sturen op doelen en de samenhang in die doelen!”

Innovatie en techniek wordt gezien als een optie om minder ammoniak uit te stoten. Is dat mogelijk?

“Techniek heeft veel opgeleverd. Kijk naar de verlaging van de ammoniakuitstoot sinds 1990. Maar de afgelopen tien jaar stagneert de daling. Daar zijn allerlei redenen voor te bedenken. Volgens mij is er nog een flinke reductie te halen in de orde van grootte van 10 kiloton ammoniak. Luchtwassers kunnen ook nog winst opleveren, bijvoorbeeld door vaker schoonmaken. Bij mesttoediening en stallen is sowieso nog winst te halen, net als bij voermaatregelen. Maar het is de vraag of je met technische maatregelen alleen de regionale natuurdoelen kunt realiseren. Een betere ruimtelijke planvorming en maatregelen die in andere landen werken en worden toegepast zoals het aanzuren van mest in Denemarken, zouden beter bekeken moeten worden.”

Gebeurt dat wel voldoende?

“Wat mij betreft niet. De CDM heeft onlangs een advies uitgebracht over maatregelen die in omringende landen worden toegepast in het mestbeleid. Daar kunnen we van leren. Ook hoe zij met onzekerheden en variaties omgaan. In Nederland moet alles precies dichtgetimmerd zijn, en worden regels op grenzen afgestemd. We scheren continu langs die grenzen ondanks grote onzekerheden. Dan heb je meteen een probleem als een sector een kleine overschrijding laat zien. Dat zie je bij fosfaatplafonds, maar ook in het ammoniakbeleid. Ik ben wel voorstander van trajectcontrole. Als je dan even iets te hard gaat kun je dat vaak nog herstellen. In het mestbeleid wordt nu alles heel strak geregeld zonder rekening te houden met de grote onzekerheden, ook omdat doelen op grenswaarden zijn gebaseerd.”

Laatste reacties

  • DJ-D

    Kijk naar het vastleggen van organische stof in de bodem om CO2-emissie te beperken. Om die koolstof vast te leggen zijn ook andere stoffen zoals stikstof en fosfaat nodig. Daar zit een samenhang in. Voor het jaarlijks vastleggen van 500 kilo koolstof in de bodem is circa 50 kilo stikstof nodig. Daar moet je bij de bemesting rekening mee houden, en dat heeft dus uiteindelijk ook gevolgen voor de gebruiksnormen. Die zouden dan eigenlijk omhoog moeten. Het mestbeleid zou ook meer rekening kunnen houden met klimaatverandering en langdurige droogte.”

    Nou klaar toch? Is dit nou dat hele gerotzooi waard al 30 jaar?

  • rverheij

    Tja

  • farmerbn

    Oenema is een heel grote meneer als het over mestbeleid gaat. Bij alles wat later fout blijkt te zijn, is Oenema de regisseur geweest. Het lijkt dat hij een beetje terug krabbelt. Zit Vogelaar hem straks in de weg?

  • Sjefo

    Depositie: 0,1 mol op de Nederlandse natuur ,1,0 mol op de Belgische natuur en 2.0 mol op de Duitse natuur, 40 tot 50 % stikstof krijgen wij van het beide landen aanwaaien.
    De Nederlandse overheid praat ons een catastrofe aan en in de rest van Europa is niets aan de hand.
    Wat voor natuur hebben wij in Nederland ?
    Ik hoor nu geleerde en professoren zeggen dat de Nederlandse politiek slecht heeft onderhandeld in Europa met hun 0.1 mol ,zou het dan niet voor de hand liggen dat die amateurs hun huiswerk overgaan doen daar in Europa. Moet heel Nederlandse economie met veehouderij voorop kapot omdat een stel amateurs geen gezichtsverlies willen lijden.
    Europa zou verplicht moeten zijn
    landen in bescherming te nemen als men aan ziet komen dat er zich een economische i.v.p. van een ecologische ramp aan voltrekken is .
    Hoe is het mogelijk dat de natuur in het buitenland 10 tot 20 keer zoveel mol aan kan als de Nederlandse natuur.
    Europa denk er wel om op discriminatie staan zware straffen !

  • Kelholt

    Een stelling en daarna een vraag aan Oene Oenema, de man die meer dan 20 jaar een goed belegde boterham heeft verdiend aan een door hem zelf gecreëerd probleem.
    Uit je eigen factsheet Tabel 2:
    De berekende stikstofdepositie, met slecht werkende modellen en nog slechtere meetmethodes, vanuit de landbouw is 765 mol (10,7 kg) per ha per jaar.
    De gemiddelde stikstofdepositie, van alle sectoren, in Nederland is 1655 mol (23,2 kg) per ha per jaar.
    De totale oppervlakte van Nederland bedraagt 4.145.000 hectare. De landbouw zorgt dus voor een depositie van 10,7 kg x 4.145.000 ha = 44,3 kiloton N.
    Het areaal landbouwgrond in Nederland is 2.238.300 ha. Hier slaat 23,2 kg N per ha vanuit ALLE sectoren op neer. Totaal komt er op het areaal landbouwgrond dus 23.2 kg x 2.238.300 ha = 51,9 kiloton N terecht. Deze hoeveelheid stikstof wordt door de gewassen opgenomen en komt daarna via de kont van de koe weer gedeeltelijk in de lucht terecht. Per saldo NEEMT DE LANDBOUW dus 51,9-44,3= 7,6 kiloton stikstof OP in de bodem en in dieren.
    Oene, leg mij even uit waar mijn berekening de mist in gaat?

  • daan1908

    Even ter info , prima artikel over hoe de landbouw en vooral de veeteelt naar de mallemiesen wordt geholpen door de geleerden van de overheid en zijn politieke leeghoofden . Te vinden op Geenstijl.nl , gewoon netjes en super verwoord hoe de deskundigen elkaar compleet tegenspreken , aannames werkelijkheid worden en ga zo maar door .
    De gehele landbouwsector wordt gewoon voor de gek gehouden .

  • Henk.visscher

    super kelktholt en Daan

  • glaasje

    Boeren weten zelf heel goed , wat goed is voor de grond en natuur. Heb je de overheid en zogenaamde geleerden echt niet voor nodig. Het is ene grote smeerlapperij!!!!!!

  • 11.54 Een journalist die wel nuchter nadenkt en niet meehuilt met de andere wolven in het bos.

  • gjh

    dat de regering naar deze dwaas luisterd eigenlijk te triest voor woorden. Die Oenema begrijpt er niets van en bedonderd heel de boel wat een mafkees.

  • nvanrooij1

    @kelholt
    Ik reageer maar even namens Oene Oenema . Ik denk dat je gelijk hebt omdat hij niet reageert. Het hele stikstofverhaal stinkt zoals ook uit het filmpje van geen stijl blijkt. Ook de belachelijke norm van 0,05 mol ten opzichte van het buitenland toont wat de invloed van de milieuhoek voor dit onwerkbare stikstofverhaal heeft.

  • DJ-D

    Oene water toevoegen aan mest zorgt voor minder emissie zegt men. Maar als de hemelwaterafvoeren worden gescheiden van het riool zoals nu overal gebeurd zorgt dat niet voor meer emissie? Sowieso meer gebruik van mensen van riool. Bevolking groeit.

  • Beste mensen, wat er ook van is en wat er ook wel en niet waar is; de drempel moet gewoon eventjes aangepast worden aan de drempels van onze buurlanden, die vele malen hoger liggen en klaar! Zorg dat wij met zijn allen resoluties indienen op partijcongressen van CDA & VVD en klaar. Thats All!

  • 10.42 , dat hebben al zoveel hiervoor aangedragen maar de zogenaamde landbouwwoordvoerders van het CDA en VVD doen er niks mee of beter gezegd ze mogen het niet, toch te gek voor woorden dat onze Duitse buren,woon een paar honderd meter van de grens, een drempelwaarde hebben die twintig keer hoger ligt.

  • vandenbrandcv1

    Grootste probleem is het stellen van natuurdoelen die niet bij de streek passen. Injecteren doet geen goed aan bodemleven en biodiversiteit die doorsneden wordt door messen in het land. Brussel rekent bij HR niet met stikstof maar in natuurdoelen.

  • vandenbrandcv1

    Vanuit EU beleid wordt alles per stof dwz richtlijn aangepakt zonder samenhang.

  • vandenbrandcv1

    Gewoon wat meer mestopslag en wat meer water bij de mest mengen zorgt voor verbetering op heleboel fronten, stal, uitrijden en groei gewas.

Laad alle reacties (14)

Of registreer je om te kunnen reageren.