Home

Achtergrond 7 reacties

Touwtrekken om € 3,8 miljard

Dit najaar speelt een proefprocedure over fosfaatrechten en pacht. Inzet: heeft de verpachter recht op een deel van de waarde? Het gaat om miljarden en raakt het overgrote deel van de melkveehouders.

De verdeling van de fosfaatrechten heeft al heel wat losgemaakt. Wat nog vrij weinig aandacht heeft gekregen is de kwestie: van wie zijn die rechten eigenlijk in geval van pacht?

Grote kans dat veel pachters hier helemaal nog niet bij stil gestaan hebben. De rechten zijn toch verdeeld onder de veehouders zelf, wat heeft die eigenaar van de grond en/of de stallen daar mee te maken? De (toen nog) staatssecretaris van Landbouw heeft bovendien in antwoord op Kamervragen gezegd dat de rechten toekomen aan degene die het vee houdt.

Regeling niet waterdicht

Maar juridisch is dat niet genoeg. De wetgever heeft de regeling niet waterdicht geformuleerd. Verpachters, verenigd in de Federatie Particulier Grondbezit (FPG) vinden dat zij recht hebben op de helft van de waarde van de fosfaatrechten. Dat was immers ook zo bij het melkquotum. Ook vinden ze dat de pachter toestemming moet vragen om rechten te verkopen.

Lees verder onder de illustratie.

Procedure rechtbank

Vandaar een procedure bij de rechtbank. Pachtersbond BLHB heeft een pachter met zijn verpachter bereid gevonden als voorbeeld te dienen. De naam van de pachter is niet bekend, de verpachter is ASR, de grootste particuliere grondeigenaar van Nederland. Het bedrijf wil verder geen mededelingen over de kwestie doen. Alleen is bekend dat het om een volledig pachtbedrijf gaat. De zaak dient op 24 oktober in Arnhem bij de pachtkamer van het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden.

Het gaat om een kwart van de grond in de sector

Het is een zaak met mogelijk verstrekkende gevolgen. Niet alleen voor volledig pachtbedrijven, ook voor bedrijven die maar een deel van hun grond pachten. 64% van de grond in deze sector was op de peildatum eigendom (CBS). 24% is op een of andere manier gepacht, waarvan ruim de helft in reguliere pacht. Het gaat dus om een kwart van de grond in de sector. Maar omdat heel veel bedrijven een deel van hun areaal pachten, heeft het overgrote deel van de melkveehouders hiermee te maken. Maar 12% boert helemaal op eigen grond, blijkt uit cijfers van Wageningen ER. 88% is meer of minder afhankelijk van pacht en heeft dus te maken met de uitslag van het proefproces.

Waarde miljarden

De inzet van de rechtszaak is enorm. In totaal zijn er theoretisch 84,9 miljoen rundveefosfaatrechten – dat is het fosfaatplafond. Die zijn nog niet allemaal bij boeren terechtgekomen. Laten we voorrekenen met 80 miljoen stuks. Op welk deel daarvan maken verpachters precies aanspraak? Niemand die het weet; de pachters niet, de verpachters zelf niet.

Lees ook: ‘Miljardenproces fosfaat en pacht raakt praktisch iedereen’

Schatting waarde

Een schatting is wel te maken. 80 miljoen fosfaatrechten zijn bij een prijs van € 200 per stuk € 16 miljard waard. De melkveehouderij had volgens het CBS in het peiljaar 847.000 hectare in gebruik, waarvan 200.000 hectare pacht ofwel 24%. Zo bezien zijn die rechten op pachtgrond € 3,8 miljard waard. En als verpachters recht hebben op de helft van die waarde – de inzet van het proefproces – dan is dat dus € 1,9 miljard.

Nuancering is mogelijk. Van genoemde 200.000 hectare pacht is maar 123.000 hectare reguliere pacht, en maar een deel daarvan gaat over volledig pachtbedrijven – en daarop spitst het proefproces zich toe. Rekenen we de niet-reguliere pacht niet mee, dan is de ‘claim’ van de verpachters bij dezelfde rekenmethode niet om € 1,9 miljard maar om € 1,2 miljard.

Geliberaliseerde pacht bestond nog niet toen het melkquotum werd ingevoerd

Geliberaliseerde pacht

Maar dat is weer erg laag geschat, want als de rechter een reguliere verpachter iets toekent, waarom dan niet aan grondeigenaren met andere verpacht-vormen? En wat te doen met gepachte gebouwen? Juristen zijn het onderling hier niet over eens. Bijzonder is ook de positie van de geliberaliseerde pachtgronden. Die pachtvorm bestond nog niet toen het melkquotum werd ingevoerd. Jurisprudentie is dus lastig te vinden. Verpachters vinden dat zij hier ook aanspraken hebben, pachters zien dat uiteraard anders.

Intensiteit

De rechten zijn niet per hectare verstrekt maar op basis van melkproductie. Voor een schatting van de omvang van de kwestie maakt dat niet heel veel uit. De gemiddelde productie per hectare was in 2015 18.700 kilo en per melkkoe 8.660 kilo, volgens cijfers van de VLB. De veebezetting was gemiddeld 2,9 gve per hectare, waarbij per 10 stuks melkvee 0,7 stuks jongvee aanwezig was. Aannemend dat het jongvee gelijk verdeeld is over de categorieën kalf tot 1 jaar en pink van 1 tot 2 jaar, dan kom je op gemiddeld 1,7 melkkoe + 0,35 kalf + 0,35 pink per hectare. Samen zijn deze dieren goed voor een fosfaatproductie (RVO-tabellen) van 1,7 x 42,7 + 0,35 x 9,6 + 0,35 x 21,9 = 84 kilo fosfaat per hectare.

De generieke korting niet meegerekend, en bij een prijs van € 200 per recht kom je dan op een totale waarde van € 200 x 84 x 200.000 = € 3,4 miljard – iets lager dan bovengenoemde € 3,8 miljard. Maar gezien alle aannames en onzekerheden is dat geen enorm verschil.

Lees verder onder de foto.

Koeien in de wei. De meeste veehouders hebben wel wat pachtgrond. Als de rechter de aanspraken van verpachters toekent, raakt dat praktisch de hele sector. - Foto: Hans Prinsen
Koeien in de wei. De meeste veehouders hebben wel wat pachtgrond. Als de rechter de aanspraken van verpachters toekent, raakt dat praktisch de hele sector. - Foto: Hans Prinsen

Bedrijfsstijl

Is er nog iets te zeggen over mogelijk verschil in bedrijfsstijl tussen pachters en eigendomsbedrijven? En heeft dat gevolgen voor hoeveel rechten er bij pachters zitten?

Aan de ene kant zijn zowel pure pachtbedrijven als puur eigen bedrijven relatief extensief, blijkt uit onderzoek van het WER. 100% eigendomsboeren zijn relatief oud en de bedrijven klein. Ook bedrijven die juist grotendeels gepacht zijn, zijn wat minder intensief dan de middengroep van bedrijven die én eigen grond én gepachte grond hebben.

Pachtgronden extensiever geboerd

Ook wijzen cijfers van het CBS erop dat op pachtgronden wat extensiever geboerd wordt dan op eigen grond. Van de 200.000 ha pachtgrond wordt 77.000 hectare relatief extensief beboerd met minder dan 1,5 melkkoe/ha. 109.000 hectare zit op 1,5 tot 2,5 melkkoe/ha en 14.000 hectare is intensiever met meer dan 2,5 melkkoe per hectare. Het lijkt dus dat pachters relatief een lage veebezetting hebben, gezien het bovengenoemde gemiddelde van 1,7 melkkoe plus bijbehorend jongvee in de hele melkveehouderij.

Aannemelijk is dan ook dat zij een wat lagere dan gemiddelde melkproductie per koe hebben en daardoor een lager dan gemiddeld aantal fosfaatrechten per koe. Als dat zo is, zal een bovengemiddeld aantal van deze bedrijven grondgebonden zijn. Die hebben geen generieke korting van 8% gehad. Beide tegengestelde effecten kun je daarom wellicht weer tegen elkaar wegstrepen.

Lees verder onder de grafiek.

‘Rekening houden met intensiteit bedrijf’

Jurist Jorrit Morra benaderde het in Tijdschrift voor Agrarisch Recht nog anders. Hij pleit ervoor dat de rechter bij de verdeling rekening houdt met de intensiteit van pachtbedrijven. Afhankelijk van de productie per hectare pleit hij voor een verdeling van pachter/verpachter 50/50 dan wel 60/40 dan wel 70/30. Dat zou de zaak wel nog gecompliceerder maken.

Al met al kunnen we gerust stellen dat het om een miljardenkwestie gaat – veel te groot om te denken dat het met één uitspraak van één rechter afgelopen zal zijn.

Hoe zit dat met andere (productie)rechten?

Melkquotum: Hier zijn na invoering van de Superheffing vele rechtszaken over gevoerd. Jurisprudentie leidde tot een 50/50-verdeling. Quotum was gekoppeld aan grond, waardoor zeker in het begin van elke partij quotum ook bijgehouden moest worden aan welke grond(eigenaar) die gekoppeld was, zodat er goed afgerekend kon worden.

Bietenquotum: Het suikerquotum is door de rechter sinds 2005 net zo beoordeeld als het melkquotum: de verpachter van de grond is de eigenaar, maar bij verkoop deelt de pachter in de opbrengst. Verkoop mag alleen met toestemming van de verpachter.

Dierrechten pluimvee/varkens: Hier geldt dezelfde lijn als bij melk en suiker: ze komen de verpachter toe, besloot een rechter in 2003. In dit geval gaat het om de eigenaar van gebouwen, niet van grond. Deze dierrechten zijn niet gebonden aan grond.

Toeslagrechten: Sinds een rechterlijke uitspraak in 2010 geldt hier dat de pachter eigenaar is van de toeslagrechten, en dat de verpachter hier geen zeggenschap over heeft en ook geen aanspraak kan maken op de waarde ervan.

Grote verpachters afwachtend

Grote terreinbeheerders zijn afwachtend. “Wij zijn een natuurclub”, zegt Marjolein Koekoek van Natuurmonumenten. “Natuur beheren en beschermen staat bij ons voorop. Wij hopen wel dat met het proefarrest snel duidelijkheid komt, zodat hierover geen onzekerheid meer bestaat en goede afspraken gemaakt kunnen worden.”
Natuurmonumenten verpacht 16.500 hectare aan 1.345 verschillende pachters. Daarvan zijn er 32 hoevepachters, ofwel volledige pachtbedrijven. Dit jaar stopt een van de hoevepachters. De afhandeling hiervan gebeurt pas na de uitspraak.
Staatsbosbeheer heeft 50.000 hectare verpacht, waarvan 40.000 geliberaliseerd, en 10.000 reguliere pacht of erfpacht. Er zijn 4.000 pachters. Een handjevol zit helemaal op grond van SBB, maar is wel zelf eigenaar van de gebouwen.
Hier speelt dus vooral gedeeltelijke pacht, boeren die er wat grond van SBB bij hebben. Bijna allemaal met agrarisch natuurbeheer. SBB houdt zich op de vlakte. “We wachten het proefproces af, we spelen er geen rol in, sorteren nergens op voor. We hebben er ook geen oordeel over”, aldus de woordvoerster.
Een grote verpachter is de gemeente Kampen, die het beheer van Kampereiland heeft uitbesteed aan Noorderstaete. Directeur Michiel de Koe: “We zullen ons conformeren aan de uitspraak van de rechter. Om de zaak niet op slot te zetten, gaat het bij ons nu zo: is de overdracht binnen het pachtgebied van Kampen, dan zien we af van aanspraak op de rechten. We zeggen wel, meld het bij ons.”
Kampereiland telt 103 pachtbedrijven met reguliere pacht en 500 hectare vrije pacht. De pachtbedrijven zijn 85% afhankelijk van pacht. De Koe: “Wij zijn een soort maatschappelijke belegger. De positie van de pachter ligt ons na aan het hart.” Wel deelt Noorderstaete het standpunt van de FPG. “In beginsel hebben we aanspraak op zeggenschap over de rechten en een deling in de waarde.”

Vragen te over voor iedereen die pacht

  • Had u grond in gebruik die niet uw eigendom was, op de peildatum? Dan kan dit proefproces gevolgen voor u hebben.
  • Pacht u grond en heeft u al rechten verkocht? Ook dan kan er nog een staartje aan dit verhaal komen. De verpachter kan alsnog aanspraak maken, en u in gebreke stellen als hij niet is ingelicht over de verkoop. Uiteraard afhankelijk van de uitspraak van het hof. Juristen adviseren de helft van de waarde te reserveren.
  • De rol van gepachte/gehuurde gebouwen is nog totaal onduidelijk.
  • Welke rechten horen bij het gepachte deel van het bedrijf en welke bij het eigen? Insiders verwachten eenzelfde werkwijze als bij het melkquotum.
  • Als verpachters gelijk krijgen, is een administratie nodig van de gepachte gronden en de rechten. Welk deel van de grond was bij uitgifte gepacht?
  • Wat is de positie van geliberaliseerde pacht? Jurisprudentie vanuit melkquotum is betrekkelijk, want toen bestond dit nog niet.
  • Mogelijk kiest de rechter voor maatwerk; geen 50/50 voor iedereen dus.

Laatste reacties

  • Kelholt

    Gelukkig zijn rechters in Nederland slimme en objectieve mensen die zich niet laten beïnvloeden door rijke machtige en hebberige verpachters.

  • Alco

    De rechten moeten toekomen aan de pachter.
    Faillissement is een verpachter ook immers niet verantwoordelijk voor.

  • Dirk
    Als de waardestijging van het productieRECHT,gedeeld moet worden tussen verpachter en pachter ,moet dan de waardestijging van het productieMIDDEL ook,gedeeld worden tussen die twee partijen ??
    En vond de minister ook dat het productierecht zo min mogenlijk prooi moet worden van handel en NIET veehouders .om ze niet onnodig duur te laten worden ??

  • Bennie Stevelink

    Melkquotum had juridisch een binding met grond. Je kon het immers alleen overdragen via het huren van grond. Fosfaatrechten missen deze juridische binding. Ik denk dat dit een zwaarwegend punt is in de beslissing van de rechter.

  • wmeulemanjr1

    Zou wel heel zot zijn als de verpachter een deel fosfaat zo maar krijgt

  • De fosfaatrechten zij toch uitgeven aan degene die ze op 2 juli 2015 op naam had staan? Dat ze verbonden zijn aan grond staat nergens vermeld.

  • koestal

    De verpachter krijgt ze voor z,n eigen koeien,als hij ze heeft

Laad alle reacties (3)

Of registreer je om te kunnen reageren.