Home

Achtergrond 5 reacties

‘Grondgebondenheid moet de kern zijn’

Jozias van Aartsen voerde twintig jaar geleden de Wet herstructurering varkenshouderij in. Hij ziet een parallel met de ingreep in de melkveehouderij.

Hij weet de datum nog uit zijn hoofd: 10 juli 1997. Dat was de dag waarop toenmalig landbouwminister Jozias van Aartsen de herstructurering van de varkenshouderij aankondigde, inclusief een ingreep in de omvang van de varkensstapel. Nu, twintig jaar later, is Van Aartsen waarnemend commissaris van de Koning in Drenthe.

Van Aartsen heeft op afstand de discussies gevolgd over de invoering van het stelsel van fosfaatrechten in de melkveehouderij. Hij ziet een zekere parallel tussen de ingreep toen en de ingreep nu, al heeft hij niet meer de politieke en juridische details voor de geest van de maatregel die hij destijds aankondigde. Grondgebondenheid, daar ging het om, toen en nu.

‘Ik denk dat er geen wet sneller door de Tweede en de Eerste Kamer is gegaan, dan de herstructureringswet’.

Varkenspestcrisis

Van Aartsen kondigde zijn wet aan toen de varkenspestcrisis nog volop gaande was; voor het eind van 1997 was de wet door de Tweede Kamer en in april 1998 gaf de Eerste Kamer er zijn fiat aan. “Kern van het verhaal was 25% korting op de varkensrechten. Ik denk dat er geen wet sneller door de Tweede en de Eerste Kamer is gegaan, dan de herstructureringswet”, zegt de VVD’er in zijn werkkamer op de tweede verdieping van het Provinciehuis in Assen.

Jozias van Aartsen (69) werd in augustus 1994 landbouwminister voor de VVD in het eerste paarse kabinet (PvdA, VVD en D66). Hij werd als minister geconfronteerd met twee dierziektecrises (BSE en varkenspest). Twintig jaar geleden kondigde hij de Wet herstructurering varkenshouderij aan. Hij was vervolgens minister van Buitenlandse Zaken, fractievoorzitter van de VVD en burgemeester van Den Haag. Van Aartsen is nu waarnemend commissaris van de Koning in Drenthe. Foto: Harry Cock
Jozias van Aartsen (69) werd in augustus 1994 landbouwminister voor de VVD in het eerste paarse kabinet (PvdA, VVD en D66). Hij werd als minister geconfronteerd met twee dierziektecrises (BSE en varkenspest). Twintig jaar geleden kondigde hij de Wet herstructurering varkenshouderij aan. Hij was vervolgens minister van Buitenlandse Zaken, fractievoorzitter van de VVD en burgemeester van Den Haag. Van Aartsen is nu waarnemend commissaris van de Koning in Drenthe. Foto: Harry Cock

Scherpe kanten weggehaald

Dat de scherpe kanten in de loop van de tijd van de wet werden afgehaald, komt, zegt hij, doordat zijn opvolgers aanpassingen hebben aangebracht. “Mijn directe opvolger heeft wat versoepelingen aangebracht om hem moverende redenen”, zegt Van Aartsen zonder de naam van D66-minister Hayo Apotheker te noemen, die in het tweede paarse (Pvda-VVD-D66) kabinet landbouwminister werd. Apotheker trad al binnen een jaar af en werd opgevolgd door Laurens Jan Brinkhorst. “Brinkhorst, met wie ik nog steeds goede contacten heb, is op mijn lijn voortgegaan. Hij deed het volgens mij prima. Ik had geen enkele neiging me met zijn beleid te bemoeien toen ik inmiddels minister van Buitenlandse Zaken was.”

Varkensvrije corridors

Hij vindt dat het hem niet is aan te rekenen dat het oorspronkelijke plan, waarin onder andere sprake was van varkensvrije corridors om verspreiding van ziektes te voorkomen, voor een groot deel uiteindelijk niet van de grond is gekomen. Dat onder verantwoordelijkheid van zijn opvolgers ‘mitigaties’ (verzachtingen) in de oorspronkelijke plannen zijn aangebracht, daar had hij geen invloed op, zegt hij. En bovendien kunnen de meningen verschillen over de mate waarin zijn ingreep effectief is geweest, beaamt hij.

‘Het probleem van de te hoge fosfaatproductie speelt hier niet zozeer’.

Nu voert PvdA-staatssecretaris Martijn van Dam een ingreep in de melkveehouderij door, om te zorgen dat die sector binnen de grenzen van de fosfaatproductie blijft. Van Aartsen ziet dat de provincie Drenthe daarin een voorbeeld kan zijn. “Hier zijn we in grote mate grondgebonden. Het probleem van de te hoge fosfaatproductie speelt hier niet zozeer. Mijn kijk op de melkveehouderij is dat ook die sector zoveel als mogelijk in heel Nederland grondgebonden moet zijn.”

Intensieve veehouderij

“Het probleem van de grondgebondenheid speelde ook in de periode dat ik minister was. Voordat de varkenspest uitbrak, was ik met mijn ambtenaren al in discussie over de intensieve veehouderij. We hadden een vorm van intensieve veehouderij in een zo overbevolkt land als Nederland, met grote effecten voor ecologie en voor de waterkwaliteit. We móesten ons de vraag stellen of we niet te veel dieren hadden. We móesten ons afvragen hoe we moesten omgaan met een zeer intensieve sector, die ziektegevoelig was. Daar moesten we buitengewoon verstandig mee omgaan. En dat geldt nu ook voor de melkveehouderij.”

Noord-Brabant en Limburg

Van Aartsen herinnert zich dat hij destijds nauw samenwerkte met toenmalig CDA-gedeputeerde Pieter van Geel in Noord-Brabant, die ook de noodzaak van herstructurering inzag. “In Noord-Brabant en Limburg hebben ze de herstructurering destijds proactief opgepakt met het uit elkaar halen van de bedrijven en het
verkleinen van de onderlinge nabijheid van de bedrijven. Van Geel liep daarin voorop, daar heb ik veel steun aan gehad.”

Samenwerking was er ook met de Europese Commissie, die aanvankelijk kritiek uitte op de aanpak van Van Aartsen. De varkenswet was een ingreep in de markt, en dat was destijds voor de Europese Commissie een reden kritisch mee te kijken, zoals dat ook gebeurde bij de invoering van het stelsel van fosfaatrechten. Van Aartsen kan zich die episode niet goed herinneren, maar hij weet dat de samenwerking met toenmalig Europees landbouwcommissaris Franz Fischler goed was.

Natuurbeleid

Van Aartsen kijkt sowieso met genoegen terug naar de samenwerking met verschillende belangenbehartigers. Toenmalig bestuurder van de Noordelijke Land- en Tuinbouw Organisatie Henk Brink komt hij nu als gedeputeerde weer tegen in Drenthe. Huidig LTO-voorzitter Marc Calon was destijds gedeputeerde in Groningen. “Destijds heb ik als minister voor landbouw én natuur gewerkt aan de meandering van de Drentse Aa. Nu ik hier ben, kijk ik terug op mijn oude werk.”

De verbinding van natuur en landbouw vindt hij van belang. Niet voor niets heeft hij aan het begin van zijn ministerschap een gesprek op gang gebracht tussen de landbouworganisaties en de milieu- en natuurbeweging. “In 1994 heb ik die partijen voor het eerst aan tafel gekregen, onder leiding van Herman Tjeenk Willink. Dat die partijen elkaar kenden, heeft ons veel voordeel gebracht. Ik krijg het gevoel dat de partijen nu weer uit elkaar lopen.”

Van Aartsen zal binnenkort zelf het gesprek met de land- en tuinbouw in de provincie aanknopen. Hij onderstreept het belang van de agrarische sectoren: “De landbouw is een belangrijk deel van de noordelijke economie. Alleen in Drenthe zijn 24.000 mensen aan het werk in de land- en tuinbouw. De landbouw is een belangrijke drager van de noordelijke economie en de samenwerking is heel goed.”

‘Ik vond het heel erg jammer dat we geen minister van landbouw meer hebben’.

Landbouwministerie

Dat het landbouwdepartement in 2010 zijn zelfstandigheid verloor en werd ondergeschoven bij Economische Zaken vindt hij een foute beslissing. Hij begrijpt de beweegredenen van Mark Rutte wel, die het aantal ministeries toen wilde beperken. “CDA en PVV zijn daar destijds in meegegaan. Ik vond het heel erg jammer dat we geen minister van landbouw meer hebben en ik vind het schadelijk voor het beleid dat Nederland in de Europese Unie voert. Hoe goed een staatssecretaris het ook doet, ook al kan hij of zij zich minister noemen – een staatssecretaris is geen minister. Dat telt in Europa absoluut mee.”

Van Aartsen vervolgt: “Bovendien hebben wij in Europa grote belangen. De agrarische sector levert een belangrijke bijdrage aan het nationaal product in Nederland. Dan moet je in Brussel goed op je tellen passen. De politieke figuur die de minister is, kan daar een belangrijke rol spelen. En binnen het ministerie van Economische
Zaken speelt de landbouw niet de eerste viool. De landbouw is nu eenmaal een aparte wereld, waar je een beetje feeling mee moet hebben. Daarbij komt de band met Wageningen Universiteit. In mijn tijd had ik veel contact met wetenschappers als Louise Fresco en Rudy Rabbinge. Het landbouwministerie had ooit de beste juridische afdeling van Den Haag. Iedereen wilde er werken. Richt het departement nu maar weer eens op. Goede mensen als Annemie Burger en René Bergkamp hebben elders werk gezocht.”

Geen mastodont

Commissaris van de Koning Van Aartsen houdt zich verre van een advies aan informateur Tjeenk Willink. “Ik wil niet tot de mastodonten behoren die commentaar leveren”, zegt hij. Toch wil hij wel iets zeggen over het verloop van de kabinetsformatie tot nu toe. Van Aartsen vindt het jammer dat de combinatie tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks is gestrand, omdat hij een kans zag om in die combinatie de noodzakelijke energietransitie tot stand te brengen. “Er lag een kans. Er moet veel geïnvesteerd worden in energie en klimaat. Daar had een partij als GroenLinks een geweldige drijvende kracht in kunnen zijn.”

“Ik kan het verhaal van Jesse Klaver, fractievoorzitter van GroenLinks, niet volgen”, zegt hij over diens afwijzing van de tekst over de opvang van vluchtelingen. “Ik denk dat PvdA’er Lodewijk Asscher terecht de vraag stelde wat nu het probleem voor GroenLinks was. Klaver heeft dat niet helder uitgelegd.”

Laatste reacties

  • veelust

    Grondgebonden moet de kern zijn. Weet iemand dan al wat nu grondgebonden is?
    Zolang die definitie niet duidelijk is zijn dit allemaal loze verhaaltjes om een beetje interessant te doen.Dit geld uiteraard ook voor een woord duurzaam, de hele wereld praat erover maar niemand kan vertellen wat het inhoud maar het staat wel interessant om erover te praten

  • Muito

    Grondgebonden zijn we al, Europees gezien. Maar als die grenzen (die er in de EU niet zouden moeten zijn) bepalen waar de mest heen mag, ja dan wordt het lastig. Duurzaam zijn we ook al. Mest verwerken tot hoogwaardig materiaal kan, maar moet wel mogen van de mannen bestuurders. Dus het is volstrekt duidelijk wat de termen betekenen, de wil is er, maar het mag niet omdat de lobby te sterk is in Brussel.

  • farmerbn

    Ook nu lees ik de wens van de VVD om een groen rechtse partij te worden. Groen lullen en rechts verdienen.

  • Genie

    Gaat deze Haagse meneer er zich ook nog mee bemoeien?
    We hebben al genoeg beterweters.

  • ghsmale

    De ene dag ben je grondgebonden,
    verander je je naam dan ben je niet meer grondgebonden
    dat is toch duidelijk ?? voor die haagse rakkers wel voor mij niet

Laad alle reacties (1)

Of registreer je om te kunnen reageren.