Home

Achtergrond 6 reacties

Geldschepping als gevaar voor de landbouw

Volgens critici rennen we door het systeem waarin geld wordt geschapen van financiële crisis naar financiële crisis. Hierdoor komt de kredietverlening aan het bedrijfsleven, en de landbouw voorop, in gevaar.

Weinig sectoren zijn zo afhankelijk van krediet als de land- en tuinbouw. In het agrarisch MKB heeft Rabobank als grootste financier zowat € 30 miljard uitstaan. ABN Amro, ING en SNS zijn goed voor enkele miljarden. Sinds de financiële crisis in 2008 is het voor boeren en tuinders lastiger geworden geld te lenen. Banken scherpten hun criteria voor kredietverlening aan.

De aanleiding had niets met de landbouw en bijzonder weinig met de ‘echte’ economie te maken. Vanuit de VS bleken financiële producten de wereld over te zijn gegaan, die bij nader inzien niet zo solide waren als ze werden voorgesteld. Opeens bleken banken veel meer risico’s in zich te dragen dan de modellen aanvankelijk voorstelden.

Debat over geldschepping

De crisis was jaren later voor oud-Rabo-topman Herman Wijffels, Triodos-directeur Peter Blom en professor Klaas van Egmond reden het ’Sustainable Finance Lab’ (SFL) op te richten. De SFL organiseerde eind 2016 een debat over duurzaam financieren en de belangrijke rol die geldschepping speelt bij het ontstaan van crises. Geldschepping vindt plaats als een centrale of private bank schuld creëert; wanneer iemand een financiering krijgt.

Econoom en commentator van de Financial Times Martin Wolf legde tijdens de SFL-bijeenkomst uit dat het overgrote deel van de geldschepping bij private banken plaatsvindt. Kort samengevat scheppen banken volgens Wolf meer geld dan verantwoord is. Ze houden een zo klein mogelijk eigen vermogen aan. Het aanhouden van meer eigen vermogen wordt gezien als duur en leidt ertoe dat het eigen vermogen gemiddeld minder rendeert.

Terugkerende crises

“Dan kunnen bankiers zichzelf dus minder betalen”, aldus Wolf. En zo zitten banken niet in elkaar. Banken zijn volgens hem structureel en doelbewust altijd dichtbij een bankroet. Het model leidt tot terugkerende crises. In de laatste 35 jaar alleen al vonden volgens Wolf 140 grote bankencrises wereldwijd plaats. In vrijwel alle gevallen moest de belastingbetaler bijspringen, en moesten nuttige bedrijven het even doen met hogere belastingen en minder krediet.

Volgens Van Egmond is de economie in de greep van het financiële bestel. “Sommige mensen denken dat het geld dat ze lenen is opgespaard door iemand anders, maar dat is allang niet meer zo. Tegenover het geld dat banken uitlenen, staat maar heel weinig vermogen. Geldschepping is nuttig; het houdt prijzen op peil en maakt investeren mogelijk. Maar als je het overlaat aan banken, dan komt het geld terecht bij de meest renderende activiteiten.”

‘De afgelopen decennia is er door banken veel te veel geld gecreëerd’

Hoge rendementen staan vaak gelijk aan roofbouw, aldus Van Egmond. Het systeem bevordert dus investeringen in niet-duurzame activiteiten. Het belangrijkste is dat er door banken de afgelopen decennia veel te veel geld is gecreëerd, aldus van Egmond. Dat geld zoekt een tegenwaarde in de echte, fysieke wereld. Daardoor stijgen de prijzen van huizen en ook van landbouwgrond tot enorme hoogten. “Die ‘bubbles’ leveren voor boeren flinke problemen op.”

Het financiële bestel is dus niet dienstbaar meer aan de reële economie. “We doen dan niet meer wat goed is voor de wereld, bijvoorbeeld duurzame voedselproductie, maar wat goed is voor de speculant.” Van Egmond denkt dat het beter zou zijn als het scheppen van geld terugkeert naar de overheid. Een oude wens die belangrijke economen al in de jaren dertig net na de Grote Depressie uitten in het nooit volledig uitgevoerde ‘Chicago Plan’.

‘Prijsstijgingen en -dalingen moeten een politieke keuze zijn’

“Een situatie waarbij alleen de overheid geld schept, zou de economie veel stabieler maken, met veel minder kans op financiële en economische crisissituaties. En je zou het geld kunnen inzetten voor activiteiten met maatschappelijk toegevoegde waarde.” Landbouw hoort daar volgens Van Egmond bij, net als bijvoorbeeld scholen en bruggen. “Een deel van het door de overheid gecreëerde geld zal gewoon via banken worden uitgezet, want zij zijn het beste in het inschatten van risico’s.”

Critici van private geldschepping vinden bovendien dat prijsstijgingen en -dalingen, die direct samenhangen met de geldtoevoer, een politieke keuze moeten zijn. Hier zit ook meteen de (liberale) kritiek op het ‘Chicago Plan’. Wie bepaalt wat van waarde is en of we in bijvoorbeeld de landbouw of de huizenbouw gebaat zijn bij prijsstijgingen of -dalingen?

Laatste reacties

  • farmerbn

    Kijk even naar de Griekse overheid en hun politiek. Zo goed zijn zij nu ook weer niet. Het probleem van failliete banken is dat politiek en dus overheid die banken gaan helpen. Dat moeten ze niet doen. Gewoon kapot laten gaan en de eigenaren en spaarders laten bloeden. Worden banken gewoon voorzichtiger van. En als een bank te groot wordt om niet te helpen dan die bank niet zo groot laten worden. Geen mega-stal dan ook geen mega-bank.

  • Abalo

    Het probleem is goed geschetst ,onvoldoende goederen in overeenstemming met de hoeveelheid geld in omloop, maar het voorstel tot oplossing is wel staatseconomie. Misschien de Chinezen vragen hoe het nu verder moet

  • Het probleem is simpelweg ontstaan toen het voor de banken mogelijk was hun eigen vermogen te laten zakken van 20% naar 8%. Op school heb ik geleerd dat een gezond bedrijf een eigen vermogen heeft van minimaal 40%. Dan is dus duidelijk hoe ONgezond onze banken zijn. Het antwoord is eenvoudig: eigen vermogen van de banken verplicht eerst naar 20% en daarna naar 30% en alle speculaties zijn over en dan is het ook gedaan met de bonus cultuur. En daar ligt het probleem de bonus cultuur. Alle snelle henkies in onze regering en de bedrijfstop willen snel grote bonussen. En als het misgaat is er altijd nog de goudenhanddruk.

  • alco1

    @Veltkamp. Om de economie draaiende te houden is er steeds meer "luchtgeld" gecreëerd.
    Omdat hierdoor kosten ook sterk opliepen is de rente tot een dieptepunt gedaald.
    Zoals jij voorstelt zal dus de economie als een pudding in elkaar zakken.
    We staan er dus niet zo rooskleurig voor zoals sommige politici willen doen geloven.

  • oorspronkelijk

    gebrek aan zelf dicipline
    vroeger moest tegen over geld goud in de kluis
    maar de kennis(hoe het werkt) en het verstand (we kunnen ons beheersen)falen
    de maakbare economie past in totalitaire staten
    hier moet de markt het werk doen AAN ME HOELA
    geldstromen moeten naar waar de economie van opleeft
    DE CONSUMENT en geen zakken vullen meer van speculanten

  • Koos

    Best wel triest dat een Rabobank opgericht om kleine boeren die uitgebuit werden door profiteurs te helpen, zich in deze markt niet onderscheidt.

Laad alle reacties (2)

Of registreer je om te kunnen reageren.