Geldschepping als gevaar voor de landbouw

Volgens critici rennen we door het systeem waarin geld wordt geschapen van financiële crisis naar financiële crisis. Hierdoor komt de kredietverlening aan het bedrijfsleven, en de landbouw voorop, in gevaar.Weinig sectoren zijn zo afhankelijk van krediet als de land- en tuinbouw. In het agrarisch MKB heeft Rabobank als grootste financier zowat € 30 miljard uitstaan. ABN Amro, ING en SNS zijn goed voor enkele miljarden. Sinds de financiële crisis in 2008 is het voor boeren en tuinders lastiger geworden geld te lenen. Banken scherpten hun criteria voor kredietverlening aan. De aanleiding had niets met de landbouw en bijzonder weinig met de ‘echte’ economie te maken. Vanuit de VS bleken financiële producten de wereld over te zijn gegaan, die bij nader inzien niet zo solide waren als ze werden voorgesteld. Opeens bleken banken veel meer risico’s in zich te dragen dan de modellen aanvankelijk voorstelden. Debat over geldscheppingDe crisis was jaren later voor oud-Rabo-topman Herman Wijffels, Triodos-directeur Peter Blom en professor Klaas van Egmond reden het ’Sustainable Finance Lab’ (SFL) op te richten. De SFL organiseerde eind 2016 een debat over duurzaam financieren en de belangrijke rol die geldschepping speelt bij het ontstaan van crises. Geldschepping vindt plaats als een centrale of private bank schuld creëert; wanneer iemand een financiering krijgt.Econoom en commentator van de Financial Times Martin Wolf legde tijdens de SFL-bijeenkomst uit dat het overgrote deel van de geldschepping bij private banken plaatsvindt. Kort samengevat scheppen banken volgens Wolf meer geld dan verantwoord is. Ze houden een zo klein mogelijk eigen vermogen aan. Het aanhouden van meer eigen vermogen wordt gezien als duur en leidt ertoe dat het eigen vermogen gemiddeld minder rendeert.Terugkerende crises“Dan kunnen bankiers zichzelf dus minder betalen”, aldus Wolf. En zo zitten banken niet in elkaar. Banken zijn volgens hem structureel en doelbewust altijd dichtbij een bankroet. Het model leidt tot terugkerende crises. In de laatste 35 jaar alleen al vonden volgens Wolf 140 grote bankencrises wereldwijd plaats. In vrijwel alle gevallen moest de belastingbetaler bijspringen, en moesten nuttige bedrijven het even doen met hogere belastingen en minder krediet. Volgens Van Egmond is de economie in de greep van het financiële bestel. “Sommige mensen denken dat het geld dat ze lenen is opgespaard door iemand anders, maar dat is allang niet meer zo. Tegenover het geld dat banken uitlenen, staat maar heel weinig vermogen. Geldschepping is nuttig; het houdt prijzen op peil en maakt investeren mogelijk. Maar als je het overlaat aan banken, dan komt het geld terecht bij de meest renderende activiteiten.”‘De afgelopen decennia is er door banken veel te veel geld gecreëerd’Hoge rendementen staan vaak gelijk aan roofbouw, aldus Van Egmond. Het systeem bevordert dus investeringen in niet-duurzame activiteiten. Het belangrijkste is dat er door banken de afgelopen decennia veel te veel geld is gecreëerd, aldus van Egmond. Dat geld zoekt een tegenwaarde in de echte, fysieke wereld. Daardoor stijgen de prijzen van huizen en ook van landbouwgrond tot enorme hoogten. “Die ‘bubbles’ leveren voor boeren flinke problemen op.” Het financiële bestel is dus niet dienstbaar meer aan de reële economie. “We doen dan niet meer wat goed is voor de wereld, bijvoorbeeld duurzame voedselproductie, maar wat goed is voor de speculant.” Van Egmond denkt dat het beter zou zijn als het scheppen van geld terugkeert naar de overheid. Een oude wens die belangrijke economen al in de jaren dertig net na de Grote Depressie uitten in het nooit volledig uitgevoerde ‘Chicago Plan’.‘Prijsstijgingen en -dalingen moeten een politieke keuze zijn’“Een situatie waarbij alleen de overheid geld schept, zou de economie veel stabieler maken, met veel minder kans op financiële en economische crisissituaties. En je zou het geld kunnen inzetten voor activiteiten met maatschappelijk toegevoegde waarde.” Landbouw hoort daar volgens Van Egmond bij, net als bijvoorbeeld scholen en bruggen. “Een deel van het door de overheid gecreëerde geld zal gewoon via banken worden uitgezet, want zij zijn het beste in het inschatten van risico’s.”Critici van private geldschepping vinden bovendien dat prijsstijgingen en -dalingen, die direct samenhangen met de geldtoevoer, een politieke keuze moeten zijn. Hier zit ook meteen de (liberale) kritiek op het ‘Chicago Plan’. Wie bepaalt wat van waarde is en of we in bijvoorbeeld de landbouw of de huizenbouw gebaat zijn bij prijsstijgingen of -dalingen?