Akkerbouw

Achtergrond

Mechanisch koelen neemt een vlucht

Het mechanisch koelen van fritesaardappelen gaat een vlucht nemen, zodra er duidelijkheid is over de residunorm van chloorprofam in de bewaarschuur. Volgend jaar dus, waarschijnlijk.

Animo is er volop voor het mechanisch koelen van fritesaardappelen. Het obstakel is dat telers niet weten waar ze aan toe zijn wat betreft de regelgeving rondom het komend najaar verboden chloorprofam (CIPC). Is nieuwbouw nodig om nog aardappelen te kunnen bewaren voor de verwerkende industrie of komt er een aanpassing van de residunorm van CIPC en kan de bestaande bewaarschuur worden aangepast? Door die onzekerheid blijft het percentage mechanische koelers in de fritesaardappelen steken onder de 10%. Zodra helder is of de nieuwe residunorm past bij de praktijksituatie, stappen veel telers over op mechanisch koelen. Dat zegt Marcel Bennink van bewaarspecialist Engie Refrigeration.

Relatief groene naam in akkerbouwbewaring

Engie is een energiereus met wereldwijd meer dan 150.000 medewerkers in 70 landen. Het hoofdkantoor zit in Parijs. Het bedrijf produceert en distribueert elektriciteit en aardgas en levert diensten aan de energiesector. Engie Refrigeration (www.aardappelbewaring.nl) bestaat sinds 1944 onder de namen Zephyr koeling, GTI Koudetechniek en Cofely Refrigeration. Het bedrijf maakt sinds enkele jaren onderdeel uit van het Engie-concern. Deze tak voorziet akkerbouwers, maar ook bijvoorbeeld kaasmakerijen en agribusiness als koelhuizen van koelsystemen. “Koeltechniek is echt onze specialiteit”, zegt Marcel Bennink. “Alle organische producten koelen we. Peen en pootgoed zijn de grootste.”

Marcel Bennink is bewaarspecialist bij Engie Refrigeration. - Foto's: Ruud Ploeg
Marcel Bennink is bewaarspecialist bij Engie Refrigeration. - Foto's: Ruud Ploeg

Noodzaak van mechanische koeling neemt toe

“Mechanisch koelen leidt tot een beter bewaarresultaat dan koelen met buitenlucht”, stelt Marcel Bennink. Bovendien moeten aardappeltelers een alternatief hebben voor kiemremmer chloorprofam. Hiermee neemt de noodzaak van mechanische koeling toe. Momenteel is nog maar een paar procent van de aardappelbewaarschuren voorzien van een systeem met mechanisch koelen, schat Bennink. “In tafelaardappel en pootgoed is het gemeengoed, maar in de fritesaardappelen begint de techniek nu aan een opmars. Het neemt echt een vlucht als telers weten waar ze aan toe zijn, volgend jaar verwacht ik. Ze worstelen nu nog met allerlei praktische problemen door het verbod op CIPC.”

Marcel Bennink bekijkt met akkerbouwer Eric Evers (rechts) de kwaliteit van de fritesaardappelen van Evers. Met de mechanische koeling is Evers bewaartechnisch klaar voor de toekomst.
Marcel Bennink bekijkt met akkerbouwer Eric Evers (rechts) de kwaliteit van de fritesaardappelen van Evers. Met de mechanische koeling is Evers bewaartechnisch klaar voor de toekomst.

Bij mechanisch koelen blijft het product stabieler op temperatuur, wat de kwaliteit ten goede komt. Maar ook in de klimaatverandering geeft het een groot voordeel. Bennink: “Je houdt je product koel in warme winters. Het is nu ook al heel lang warm. En de aardappelen blijven zelf ook warmte produceren. De zekerheid van mechanisch koelen is dan zeer welkom.”

Drogen en koelen

Na de oogst is er eerst een periode van wondheling. Het product komt op zo’n 15 graden binnen. Na het drogen worden ze langzaam gekoeld, dat is zo rond Sinterklaas. Waar tafel- en pootaardappelen op 4 graden worden bewaard, is voor fritesaardappelen 6 of 7 graden een mooie bewaartemperatuur. Koeler kan niet, dat leidt tot bakproblemen.

Constante temperatuur

Op een constante temperatuur blijft het product langer rustig en blijven er meer kilo’s over aan het eind van de bewaarperiode. “Door de druk op kiemremmingsmiddelen is mechanisch koelen belangrijker dan ooit”, zegt Bennink. “Telers kiezen dan voor natuurlijke koudemiddelen, zoals CO2, ammoniak of propaan, omdat synthetische koudemiddelen worden uitgefaseerd. Als je bijvoorbeeld lekkage hebt, mag er geen synthetisch middel meer worden toegevoegd.”

Onafhankelijk zijn in bewaring

Ook Paul den Engelsen van Tolsma-Grisnich ziet dat fritesaardappeltelers zich volop oriënteren op mechanisch koelen. “Om het verbod op kiemremmingsmiddelen op te vangen, onder andere. Om hiervan niet afhankelijk te zijn en toch lang te kunnen bewaren, gaat mechanisch koelen zeker toenemen”, verwacht hij. “In de peenbewaring gebruikt het merendeel nog een synthetisch koudemiddel, dus daar zal ook nog een omslag naar natuurlijke middelen plaatsvinden. Een bewaarsysteem gaat 20 tot 30 jaar mee. Het is mooi als het omschakelen naar een koelsysteem met een natuurlijk middel samenvalt met de vervanging van het bewaarsysteem.”

Condensdrogen nieuwste innovatie

In de uienbewaring is condensdrogen de nieuwste innovatie. Op den duur moet hier wel iets gevonden worden op kiemrustbehoud, aangezien MH niet voor eeuwig toegelaten blijft. Uien moeten na bewaring ook rustig blijven. Het ketenbrede uienonderzoek Uireka heeft deze uitdaging onder de loep. Den Engelsen: “Zowel gangbare als biologische telers willen hun uien onder perfecte condities kunnen drogen en bewaren. Met buitenlucht drogen we de uien in het begin zeker 4 à 5 keer sneller. Vervolgens is de combinatie perfect, want de teler is 24/7 onafhankelijk van de buitencondities. En tijdens het nadrogen op bewaartemperatuur laten de buitencondities het vaak niet toe om de temperatuur en relatieve luchtvochtigheid op niveau te houden, waardoor het condensdrogen ook hier voordelen biedt.”

Kentering in belangstelling

In de fritesaardappelbewaring merkt Bennink echt een kentering in de belangstelling voor mechanisch koelen. “En mocht je heel erg twijfelen, in verband met de chloorprofamdiscussie”, besluit hij, “dan is het wellicht een geruststellend idee dat de installatie eventueel kan worden verplaatst naar een nieuwe bewaarschuur.”

‘Met mechanisch koelen blijven aardappelen stabiel op temperatuur’

Eric Evers liet vorig jaar mei een systeem met mechanische koeling in zijn aardappelbewaarplaats bouwen. Geen nieuwe schuur, omdat hij dat niet rendabel acht voor de fritesaardappelteelt. “Dan stop ik er nog liever mee”, zegt de nuchtere akkerbouwer resoluut. Maar hij ging wel voor mechanische koeling, om langer te kunnen bewaren. Daar staat een bewaarvergoeding tegenover. Bovendien past het perfect in dit bedrijf, waar zonnepanelen op het dak van de schuur liggen en achter de schuur een windmolen staat te draaien.

Eric Evers (59) uit Lelystad (Fl.) heeft 70 hectare akkerbouw, waarvan 26 hectare fritesaardappelen. Hij teelt op gediepploegde grond, nu 30% afslibbaar met 4% humus.
Eric Evers (59) uit Lelystad (Fl.) heeft 70 hectare akkerbouw, waarvan 26 hectare fritesaardappelen. Hij teelt op gediepploegde grond, nu 30% afslibbaar met 4% humus.

“De windmolen staat er al sinds 1998, maar ik had er nooit eigen stroom van”, vertelt Evers. Maar toen er een grootverbruikaansluiting kwam voor de zonnepanelen, was het vrij eenvoudig om met een extra transformator stroom voor zichzelf te regelen. Met een energie-investeringsaftrek (EIA) werd het verhaal fiscaal aantrekkelijk. Zodoende heeft Evers nu goedkope stroom, terwijl hij nog altijd 95% van de stroomproductie aflevert. De windmolen levert momenteel een inkomen op van € 20.000 per jaar.

Evers komt de aardappelen aflopen via een trap. Het bewaarsysteem is nieuw, maar de schuur niet. Dat kan volgens Evers ook niet uit voor deze teelt.
Evers komt de aardappelen aflopen via een trap. Het bewaarsysteem is nieuw, maar de schuur niet. Dat kan volgens Evers ook niet uit voor deze teelt.

Redisunorm is obstakel

De puzzel past zo mooi in elkaar. Tenzij het chloorverhaal roet in het eten gooit. “In deze schuur worden al 35 jaar lang aardappelen bewaard, behandeld met chloorprofam. Dat krijg je er dus nooit meer uit. Bij het bepalen van de residunorm zou ervan uit moeten worden gegaan dat chloor niet meer wordt gebruikt, maar in het materiaal nog wel licht aanwezig is. Dan hebben we een praktisch werkbare methode. Nu lopen we het risico dat we chemisch afval gaan bewaren.”

Met mechanische koeling is hij bewaartechnisch klaar voor de toekomst. Evers heeft gekozen voor mechanische koeling met het natuurlijke koudemiddel CO2. Dit is het meest veilige natuurlijke koudemiddel. Synthetische koudemiddelen worden immers uitgefaseerd.

De windmolen en zonnepanelen zorgden in combinatie met een eextra transpormator en energie-investeringsafrek voor een aantrekkelijk verhaal ten aanzien van mechanisch koelen.
De windmolen en zonnepanelen zorgden in combinatie met een eextra transpormator en energie-investeringsafrek voor een aantrekkelijk verhaal ten aanzien van mechanisch koelen.

Mooie grove aardappelen

Evers schuift de deur van de bewaring open. Achter de planken ligt een deel van de mooi grove, aardappeloogst van 2019. Het ras is Donata. Ze zijn hard en voldoende vochtig. Om de aardappelen plakt wat grond, dat is de beschermlaag van het product. Zo moeten ze er in juli eigenlijk ook weer uit komen.

Evers gebruikt zijn bewaarcomputer van Tolsma om het Engie-koelsysteem aan te sturen. De computer was nog prima en de techniek sluit op elkaar aan.
Evers gebruikt zijn bewaarcomputer van Tolsma om het Engie-koelsysteem aan te sturen. De computer was nog prima en de techniek sluit op elkaar aan.

De aardappelen zijn te velde met MH behandeld, voor de komende oogst komt er de behandeling met de natuurlijke kiemrustverlenger 1,4Sight bij. “Met mechanisch koelen blijven de aardappelen op een stabiele temperatuur. Je stelt een bepaalde bandbreedte in en de computer doet de rest.”


  • In de bewaarschuur van Evers liggen mooie, grove aardappelen. Hard en voldoende vochtig. De plakkende grond vormt een beschermlaagje om het product.

    In de bewaarschuur van Evers liggen mooie, grove aardappelen. Hard en voldoende vochtig. De plakkende grond vormt een beschermlaagje om het product.

  • De koelmachine staat buiten, achter de schuur. In dit gesloten systeem zit het natuurlijke koudemiddel CO2. Dit is het meest veilige natuurlijke koudemiddel om mee te werken.

    De koelmachine staat buiten, achter de schuur. In dit gesloten systeem zit het natuurlijke koudemiddel CO2. Dit is het meest veilige natuurlijke koudemiddel om mee te werken.

Stressvrij oogsten

De aardappelen kwamen eind oktober binnen met een normale opbrengst van zo’n 60 ton per hectare. Evers werkt nauw samen met zijn buurman. Daar ligt ook een deel van de aardappelen. Samen hebben ze een vierrijige aardappelrooier. “Dat zorgt ervoor dat we nooit stress hebben in oogsttijd. De overcapaciteit van deze mooie machine, waar we ook een beetje loonwerk mee doen, zorgt ervoor dat het altijd wel lukt om de aardappel binnen te krijgen. Ook deze afgelopen lange en hectische oogstperiode.”

Of registreer je om te kunnen reageren.