Akkerbouw

Achtergrond laatste update:4 okt 2019

Avebe: van saneren naar innoveren

Avebe had het begin deze eeuw zwaar, maar draait nu goed. Hans Hoekman, ex-voorzitter van de raad van commissarissen, maakte de omslag van dichtbij mee.

Links en rechts van de Hunebed Highway liggen uitgestrekte akkers. Het gewas dat de boventoon voert langs de autoweg in Drenthe (N34) is de zetmeelaardappel. Hans Hoekman, oud-voorzitter van de raad van commissarissen van coöperatie Avebe, noemt de aardappel de kurk waar de Veenkoloniale akkerbouw op drijft. “De bruto-omzet wordt vaak voor veel meer dan de helft bepaald door zetmeelaardappelen.”

15 jaar geleden dreigde de kurk te zinken. Aardappelverwerker Avebe was in zwaar weer gekomen doordat flink was geïnvesteerd in de verwerking van tarwe en tapioca tot zetmeelderivaten, terwijl de inkomsten tegenvielen. De banken dreigden de financiering stop te zetten, tenzij de leden van Avebe fors investeerden in hun coöperatie.

Nieuwe strategie

Dat deden de leden en Avebe koos in 2005 voor een nieuwe strategie. De coöperatie kreeg daarmee de wind in de zeilen. De prestatieprijs, dat de financiële prestaties van de coöperatie weergeeft, vertoont sindsdien een stijgende lijn. Avebe verwacht voor boekjaar 2018/2019 een prestatieprijs van minstens € 90 per ton aardappelen. Dan ligt de prestatieprijs voor het achtste jaar achter elkaar boven € 75, een niveau dat Avebe voor 2011 nooit heeft gehaald.

Avebe is in 15 jaar gegroeid van een bedrijf dichtbij de rand van de afgrond naar een coöperatieve onderneming waar de leden trots op kunnen zijn.

Hoekman heeft het allemaal van dichtbij meegemaakt. Hij was voorzitter van de raad van commissarissen van 2005 tot en met 2018. Avebe moest van ver komen, zegt Hoekman. “Als we geen coöperatie waren geweest, is het maar de vraag of Avebe nog had bestaan.”

Hans Hoekman (60) heeft in maatschap met zijn vrouw Anneke Strating een akkerbouwbedrijf in Odoornerveen (Dr) van 280 hectare. Ze telen zetmeelaardappelen (120-130 hectare), suikerbieten (50 hectare) en zomergerst (55 hectare). De rest van het areaal is opgevuld met natuurakkervelden.- Foto: Hans Banus
Hans Hoekman (60) heeft in maatschap met zijn vrouw Anneke Strating een akkerbouwbedrijf in Odoornerveen (Dr) van 280 hectare. Ze telen zetmeelaardappelen (120-130 hectare), suikerbieten (50 hectare) en zomergerst (55 hectare). De rest van het areaal is opgevuld met natuurakkervelden.- Foto: Hans Banus

Hoe belangrijk is de teelt van zetmeelaardappelen voor de Avebe-leden?

“Het is de kurk waar veel akkerbouwbedrijven in Noordoost-Nederland, Noordwest-Overijssel en de Achterhoek op drijven. De bruto-omzet wordt vaak voor veel meer dan de helft bepaald door zetmeelaardappelen.”

In de eerste jaren van deze eeuw had Avebe het moeilijk. Wat waren de oorzaken?

“Avebe beperkte zich niet alleen tot aardappelen, maar investeerde ook in de verwerking van tarwe en tapioca tot zetmeelderivaten en investeerde veel in het buitenland. Deze strategie leverde niet genoeg inkomsten op en de kosten waren te hoog. Dat leverde steeds meer discussie op binnen de coöperatie. Avebe had een te grote broek aangetrokken.”

Wat was toen de belangrijkste uitdaging voor Avebe?

“Het was een hectische bestuursperiode. Het was al duidelijk dat de evenwichtspremie zou verdwijnen en dat de subsidie uit Brussel ontkoppeld zou worden van de teelt. Er was veel discussie over het beleid. De coöperatie was verdeeld. Leden waren het vertrouwen kwijt in hun coöperatie en medewerkers hadden veel kritiek op Avebe als werkgever. Er waren veel zorgen over de toekomst van Avebe. We kregen het huis maar niet op orde. Avebe zat toen echt in zwaar weer. Het belangrijkste was dat we het vertrouwen van de leden en van de medewerkers terug moesten winnen. We moesten een nieuw perspectief bieden.”

Door deze structuurwijziging kon de combinatie bestuur/directie slagvaardiger opereren en ging het rechtstreeks met de ledenraad en de leden communiceren

Hoe heeft Avebe dat gedaan?

“Er kwam een nieuwe overzichtelijke coöperatiestructuur. Daarnaast werd Avebe gereorganiseerd en er werd een nieuwe strategie opgesteld. Het coöperatiebestuur en de directie werden samengevoegd tot een nieuw bestuur. Er kwam een raad van commissarissen (RvC) met 3 taken. De RvC houdt toezicht op het bestuur. De raad geeft advies aan het bestuur. En de RvC heeft een werkgeversrol richting het bestuur. De raad benoemt de bestuursleden. Het bestuur bestaat alleen uit professionals. De ledenraad benoemt de commissarissen. En de ledenraad heeft over een aantal zaken de beslissingsbevoegdheid. Door deze structuurwijziging kon de combinatie bestuur/directie slagvaardiger opereren en ging het rechtstreeks met de ledenraad en de leden communiceren. Het bestuur moest voortaan de eigen ideeën verdedigen tegenover de leden. En we introduceerden de prestatieprijs. Die bestaat uit het aardappelgeld vermeerderd met het financiële resultaat van de coöperatie. Het geeft een goed beeld van hoe Avebe presteert.”

Avebe bestaat 100 jaar

In 1919 sloegen enkele zelfstandige aardappelcoöperaties in Noordoost-Nederland de handen ineen. Ze richtten het Aardappelmeel Verkoop Bureau op (AVB), dat de verkoop voor zijn rekening nam. In de jaren 50 begonnen de coöperaties met de productie van aardappelzetmeelderivaten die het AVB vermarktte. In 1971 werden de coöperaties en het AVB samengevoegd tot 1 coöperatie: Avebe. In 2007 startte Avebe met de productie van eiwit uit aardappelen voor voedingsmiddelen.

Nu is Avebe een coöperatie met zo’n 2.300 leden in Nederland en Duitsland. Het areaal zetmeelaardappelen in Nederland is ongeveer 40.000 hectare. In het laatste boekjaar 2017/2018 realiseerde de coöperatie een bruto-omzet van € 614 miljoen, de hoogste omzet in negen jaar. De coöperatie bestaat 100 jaar op 11 november 2019.

Wat werd de nieuwe strategie?

“Die draaide om 3 zaken. Avebe beperkt zich alleen tot het verwerken van aardappelen. Innovatie is daarbij leidend. En Avebe let scherp op de kosten. Avebe houdt strikt vast aan deze koers. Er is ook weinig discussie over. De stijgende lijn in de prestatieprijs laat zien dat Avebe de strategie goed uitvoert. Je kunt wel een mooie strategie hebben, maar je verdient het geld met een goede toepassing.”

Hoe reageerden de leden?

“De leden moesten in 2005 en 2006 flink investeren in de coöperatie. Dat leidde tot emotionele discussies. Maar als de leden dat niet hadden gedaan, was het voortbestaan van Avebe een dubbeltje op zijn kant geweest. Gelukkig waren de leden bereid dat te doen. De ledenraad stemde met meer dan 85% voor de nieuwe strategie en de financiële bijdrage door de leden. In de jaren daarna kwam het vertrouwen in Avebe langzaam terug bij de leden en bij de medewerkers. We gingen van een tijd van saneren naar een tijd van Binden en Bouwen, zoals we onze strategie hebben genoemd.”

Ik durfde het aan omdat er een hechte groep commissarissen was, die goed op elkaar waren ingespeeld

U werd in 2005 tijdens deze lastige periode voorzitter van de raad van commissarissen. Kende u bestuurlijk gezien de weg binnen Avebe?

“Ja, ik wist waar ik aan begon. Ik werd in 1993 gekozen in de ledenraad en werd in 1995 voorzitter van het district Emmen. In 2000 werd ik vicevoorzitter van het toenmalige bestuur. Toen in 2005 de nieuwe organisatiestructuur werd opgezet, werd ik voorzitter van de nieuwe raad van commissarissen. Het was voor mij duidelijk dat er geen externe redder zou komen. Avebe moest zelf de problemen oplossen. Ik durfde het ook aan omdat er een hechte groep commissarissen was, die goed op elkaar waren ingespeeld.”

Van 2005 tot en met augustus 2007 was Okke Koo de voorzitter van de raad van bestuur. Zijn opvolger bleef maar een paar maanden. Dat lijkt me niet goed voor het vertrouwen in de coöperatie.

“Koo heeft Avebe snel en efficiënt gereorganiseerd en een nieuwe strategie opgesteld. Hij besloot in 2007 om te vertrekken. We hebben toen een opvolger benoemd, maar die was niet op zijn plaats bij Avebe. Soms maak je als raad van commissarissen een onjuiste inschatting. Maar als je dat inziet, moet je ook rigoureus een besluit nemen. Daarna werd in 2008 Bert Jansen benoemd als bestuursvoorzitter, die dat nog steeds is.”

In 2012 verdween de evenwichtspremie en werd de EU-subsidie ontkoppeld van de teelt. Welk effect had dat op Avebe?

“Het was al lang van te voren bekend dat dat ooit zou gebeuren. Dat heeft Brussel op een verantwoorde manier gedaan. Er ontstond daarna een cultuur van onafhankelijkheid bij Avebe. Door de subsidies waren politiek en zaken doen vermengd met elkaar. Het is goed geweest voor Avebe dat de evenwichtspremie is verdwenen.”

Avebe opende vorig jaar het Avebe Innovatiecentrum in Groningen. Daar worden innovaties bedacht en getest. - Foto: Jan Willem van Vliet
Avebe opende vorig jaar het Avebe Innovatiecentrum in Groningen. Daar worden innovaties bedacht en getest. - Foto: Jan Willem van Vliet

Wat is de belangrijkste reden dat Avebe er nu zoveel beter voorstaat dan begin deze eeuw?

“We houden vast aan de koers die is uitgezet. We hebben alleen de focus op de aardappel. Er is een duidelijke rolverdeling binnen de coöperatie. Dat alles vertaalt zich in een prestatieprijs die een stijgende lijn vertoont. Dat geeft vertrouwen bij de leden. Een aantrekkelijke aardappelprijs zorgt er ook voor dat Avebe verzekerd is van voldoende grondstoffen.”

Als we goed bij de les blijven, dan bestaat Avebe over 100 jaar nog steeds

Is Avebe ‘af’?

Nee, zeker niet. De wereld verandert snel. Er komt veel op Avebe en op onze leden af. Denk maar aan de noodzaak om maatschappelijk verantwoord te ondernemen. De focus ligt sterk op duurzaamheid, milieubescherming en het verbeteren van de biodiversiteit. Ik merk dat de leden trots zijn op Avebe en wat we samen hebben bereikt. We hebben vorig jaar het Avebe Innovatiecentrum geopend in Groningen, waar we nieuwe innovaties bedenken en testen. Het is mooi om te zien dat we komen uit een tijd dat we alle dubbeltjes moesten omdraaien, en dat we nu kunnen investeren in zo’n mooi innovatiecentrum. Als we goed bij de les blijven, dan heeft Avebe alles in zich om over 100 jaar nog steeds te bestaan.”

U bent 25 jaar bestuurlijk actief geweest bij Avebe en nam in december 2018 afscheid als voorzitter van de raad van commissarissen. Hoe is dat?

“Het is even wennen. Maar statutair gezien zat mijn voorzitterschap er op. Ik heb op een goede manier afscheid genomen. En op een gegeven moment is het goed dat er verversing is in de raad van commissarissen.”

Of registreer je om te kunnen reageren.