Akkerbouw

Achtergrond 2 reacties

Digestaat kan goed zijn voor humus

Over de werking van digestaat is weinig bekend. Digestaat van goede herkomst lijkt niet nadelig voor opbouw van organische stof in de bodem.

Met de opkomst van vergisting van dierlijke mest heeft de akkerbouw al jaren een nieuwe mestsoort ter beschikking: digestaat. Typerend voor digestaat is dat er nauwelijks een eenduidige typering is; verschillen in samenstelling ontstaan met name door het type vergisting (monovergisting of met co-producten, zie kader hieronder), de oorsprong van de gebruikte mest, welke en hoeveel plantaardig materiaal is toegevoegd en de tijd en omstandigheden in de vergister. Een kenmerk is dat een groot deel van de stikstof snel vrijkomt.

Vergisting bepaalt digestaat

Bij mestvergisting zetten bacteriën organische stof om in biogas. Wat resteert is digestaat dat direct naar de afnemer kan of verder wordt bewerkt (scheiden, composteren). Vergisting is een natuurlijk proces in drijfmest, het vindt dus plaats in elke mestopslag. In een mestvergister gebeurt dit onder gecontroleerde omstandigheden.

Er zijn in de basis 2 systemen:

  • Grote vergisters werken naast drijfmest vaak met co-producten zoals mais en bijproducten. Dat doen ze om het rendement van de vergister te verhogen. Het geeft per kuub mest meer digestaat met meer organische stof en bodemwerking.
  • Daarnaast zijn er vergisters die alleen drijfmest gebruiken, de zogenoemde mono-vergisters. Er zijn binnen dat segment installaties op de markt die zogenoemde mestraffinage toepassen: naast gas ontstaan water, dunne fracties met stikstof, fosfaat en kali en compost. In tegenstelling tot het biogas uit standaard vergisters is het geproduceerde methaangas uit deze installaties bruikbaar als aardgas.

Tientallen factoren van invloed

Over de exacte werking van digestaat in de bodem en over behoud van organische stof is niet veel bekend. Feit is dat tijdens het vergisten een deel van de organische stof wordt afgebroken. Dat is echter de gemakkelijk afbreekbare fractie die niet bijdraagt aan opbouw van humus. Wat overblijft kan dus gunstig zijn voor de langjarige organische stof in de bodem.

Net als alle meststoffen heeft digestaat gevolgen voor, en wisselwerking met het bodemleven. Lastig is dat tientallen factoren van invloed zijn. Op proefbedrijf De Marke is een paar jaar geleden een positief effect geconstateerd. Eventuele restanten van co-producten leveren ook extra organische stof, maar die is wel snel afbreekbaar.

Lees onderaan dit artikel over de ervaringen van spruitenteler Chris van der Sterre met digestaat

Over het algemeen wordt aangenomen dat het type vergiste mest en de co-producten de organische stof in het digestaat en de afbreekbaarheid bepalen. Suikers, eiwitten en vetten worden gemakkelijker afgebroken dan vezelig en houtachtig materiaal. Verder speelt het niveau aan stikstof, fosfaat en de verhouding van die elementen waarschijnlijk een rol.

Een regel in de praktijk is dat de hoeveelheid (effectieve) organische stof in digestaat van varkensdrijfmest hoger is dan in de oorspronkelijke mest. Bij rundveedrijfmest is het net andersom. Het absolute niveau aan bijdrage aan de opbouw van organische stof is zowel bij vergiste als onvergiste rundveedrijfmest vele malen hoger dan bij varkensmestproducten.
Artikel gaat verder onder de foto‘s

Er zit veel verschil in typen digestaat. Dat komt onder andere door de herkomst van de dierlijke mest, wel of geen co-producten en de vergistingstijd en -omstandigheden. - Foto: Mark Pasveer
Er zit veel verschil in typen digestaat. Dat komt onder andere door de herkomst van de dierlijke mest, wel of geen co-producten en de vergistingstijd en -omstandigheden. - Foto: Mark Pasveer

Bijdrage opbouw humus

Recent Duits onderzoek toont aan dat digestaat een bijdrage kan leveren aan de opbouw van humus in de grond. Uit meerjarig onderzoek bleek dat de humus als gevolg van bemesting met digestaat uit co-vergisting stabieler was dan met alleen rundveedrijfmest. Wel vonden de onderzoekers verschillen in het type bodemleven, met name bacteriën en schimmels. Niet bekend zijn de langdurige gevolgen daarvan voor de bodemvruchtbaarheid.

Ook Wageningen Livestock Research publiceerde onlangs resultaten over effecten van mestbewerking en -vergisting op de overblijvende organische stof in de grond. De belangrijkste conclusie is volgens onderzoeker Herman de Boer dat de afbraak van organische stof na toediening van dunne mest wordt geremd. Bij toediening van digestaat uit monovergisting was die remming groter dan bij de onvergiste rundveedrijfmest.

Dat lijkt gunstig, maar is het niet. “Organische stof heeft een belangrijke functie in de bodem, namelijk om afgebroken te worden. De remming duidt op een negatief effect op het bodemleven, wat ongewenst is.” De Boer zegt er ook bij dat het onderzoek gedaan is onder laboratoriumomstandigheden. Het is niet duidelijk of deze remming ook betekenis heeft in het veld onder praktijkomstandigheden. De oorzaak van de remming vraagt nader onderzoek.

Digestaat heeft voordelen ten opzichte van drijfmest, zoals geen stank en vrij van onkruidzaden. De hoeveelheid organische stof is afhankelijk van de soort. - Foto: Peter Roek
Digestaat heeft voordelen ten opzichte van drijfmest, zoals geen stank en vrij van onkruidzaden. De hoeveelheid organische stof is afhankelijk van de soort. - Foto: Peter Roek

Overigens vindt De Boer dat het Duitse onderzoek naar de humusopbouw wel wat nuance verdient; sowieso zijn onder andere herkomst van grondstoffen en vergistingstechnieken bepalend voor de resultaten. Daarnaast zijn de verschillende meststoffen toegediend op basis van een gelijke hoeveelheid organische koolstof. “Vergeleken met drijfmest is digestaat dan altijd in het voordeel omdat deze minder snel afbreekt en op termijn meer opbouwt. Het lijkt erop dat de afname in beschikbare koolstof door vergisting niet is meegenomen.”

Plaatsing is centenverhaal

In de praktijk is de discussie over impact van digestaat op de organische stof beperkt, geven deskundigen aan. Digestaat begeeft zich op dezelfde markt als de andere organische mestsoorten, voornamelijk drijfmest. Ton Hendrickx, bemestingsspecialist bij CZAV, ervaart het als lastig om het effect op de organischestof-balans en -opbouw van humus te bepalen omdat betrouwbare cijfers ontbreken. “Voor varkensmest rekenen we met 33% en bij rundveemest met 50% van de organische stof die na een jaar nog aanwezig is. Voor digestaat is het een beetje gokken, afhankelijk van de herkomst ligt het tussen die twee waarden in.”

‘Afnemers kijken vooral naar de prijs per kilo stikstof en fosfaat en vinden het verder wel prima’

Een uitzondering ziet Hendrickx bij digestaat van Suiker Unie, maar dat product heeft geen herkomst van dierlijke mest. Daar wordt gerekend met een percentage van 75%.

Over het algemeen is het plaatsen van digestaat gewoon een centenverhaal, aldus Hendrickx. “Gechargeerd: afnemers kijken vooral naar de prijs per kilo stikstof en fosfaat en vinden het verder wel prima.” Digestaat van rundveemest is door gehalten gemakkelijker te plaatsen dan van varkensmest. Datzelfde verhaal is ook bij andere leveranciers te horen. Simpel gezegd: als akkerbouwers er hetzelfde voor kunnen krijgen als voor drijfmest willen ze best digestaat afnemen. Dat het minder stinkt en vrij is van onkruidzaden is mooi meegenomen. Ze accepteren dan dat ze in veel gevallen per kilo fosfaat wat minder organische stof aanvoeren.

Digestaat en drijfmest mengen in de silo. Dat geeft een homogeen mengsel met gehalten naar wens. - Foto: Mark Pasveer
Digestaat en drijfmest mengen in de silo. Dat geeft een homogeen mengsel met gehalten naar wens. - Foto: Mark Pasveer

Toepassing digestaat in graanteelt

Harm de Boer, adviseur akkerbouw bij Delphy, ziet vooral toepassingen in teelt van granen omwille van de snel vrijkomende stikstof. “De verhouding stikstof en fosfaat is meestal wel gunstig. Het is voor een akkerbouwer dan een goedkopere leverancier van deze elementen dan via kunstmest.” Ook ziet hij dat akkerbouwers vaker een organische meststof maken in de mestsilo.

Organische stof is bij digestaat volgens De Boer maar een van de aspecten waarop afnemers een keuze maken. “We nemen het wel mee, maar akkerbouwers gebruiken eerder compost of groenbemester om de organische stof te verhogen dan met de keuze voor de organische mestsoort.” Hij benadrukt dat het voor de praktijk lastige materie blijft, juist omdat de werking in de grond per type digestaat en omstandigheden zo kan verschillen.

‘Digestaat heeft last van verkeerd imago’

Biologisch spruitenteler Chris van der Sterre is enthousiast gebruiker van digestaat. Hij verwacht geen nadeel voor de bodem.

Het is niet de meest logische combinatie: biologische teelt en bemesten met digestaat. Toch is Van der Sterre tevreden over het product. “We gebruiken het voor het 4de jaar. Het lijkt qua werking op varkensmest, maar zonder de nadelen.” Hij vindt een belangrijk voordeel dat de stikstof snel vrijkomt. Het product is vergeleken met drijfmest veel stabieler qua gehaltes en stinkt veel minder. “Het is een prima meststof, maar heeft vooral last van een verkeerd imago.”

Chris van der Sterre (58) heeft in Bleiswijk (Zuid-Holland) 27 hectare grond waarvan 6 hectare biologische spruiten; de rest wordt verhuurd en geruild met veehouders. - Foto: Fred Libochant
Chris van der Sterre (58) heeft in Bleiswijk (Zuid-Holland) 27 hectare grond waarvan 6 hectare biologische spruiten; de rest wordt verhuurd en geruild met veehouders. - Foto: Fred Libochant

Van der Sterre geeft het digestaat in 2 keer; voor het planten is de gift 25 kuub en in het groeiseizoen nog eens 20 kuub. Hij heeft een eigen kleine giertank met slangen om de meststof goed tussen de planten te krijgen. De teler verwacht niet dat digestaat nadelig is voor de organische stof of bodemvruchtbaarheid. “Ik zie geen verschil in de bodem. Ik verwacht dat de hoeveelheid stabiele humus niet anders is dan bij drijfmest. Wat na het vergisten overblijft is hetzelfde als van drijfmest na een tijd in de grond.”

Kosten

Het digestaat komt van een biologisch melkveebedrijf waarmee financiële afspraken zijn gemaakt. De vergoeding die hij krijgt is lager dan voor drijfmest. Hij bespaart echter op kosten voor dure organische meststoffen die in de biologische teelt worden gebruikt, zoals biologische kippenkorrels, verenmeel of melasse. “Het past me heel goed en zie meer telers die het gebruiken.”

Laatste reacties

  • alphons1

    jammer dat digistaat net als kunstmest bodemschimmels vernietigd

  • Zandboertje

    En dat er al een deel mooi organisch materiaal verbrandt is.

Of registreer je om te kunnen reageren.