Akkerbouw

Achtergrond 1569 x bekeken

De voordelen van gecoate stikstofkunstmest

Gecontroleerd vrijkomen van stikstof uit kunstmest zorgt voor een hogere stikstofefficiëntie, een egalere groei van de gewassen en minder milieubelasting.

Gecoate stikstofkunstmest zorgt voor een hogere stikstofefficiëntie en een egalere groei van aardappelen. Dat is in het kort de conclusie uit drie jaar onderzoek door Agrifirm. Een coating om de kunstmestkorrels zorgt ervoor dat de stikstof geleidelijk voor het gewas beschikbaar komt.

Op basis van de praktijk- en wetenschappelijke onderzoeken stelt coöperatie Agrifirm een eigen gewasdoel, teeltdoel en regiospecifieke blend met gecoate meststoffen samen. De TopCote-aardappelmixen zijn specifiek ontwikkeld voor pootaardappelen en voor consumptieaardappelen op de lichtere zandgronden in het Zuidoosten.

Pootaardappelen

Voor pootaardappelen bestaat de TopCote Pootgoed NK 19-0-19 naast de gecoate stikstof uit een klein deel snelwerkende stikstof, aangevuld met kali en magnesium. Fosfaat zit er niet bij, omdat dit beter bij het poten in de rij gegeven kan worden. De meeste pootgoedtelers hebben daarvoor apparatuur op de pootmachine. Bij de samenstelling van de TopCote is gekeken naar het gemiddelde bemestingsplan voor een pootgoedteelt. Daarnaast is er een TopCote pootgoed N-35 met enkel stikstof, voor percelen met een sterk afwijkende nutriëntenbehoefte.

Planten van pootaardappelen. Met een gecoate meststof kan de hele stikstofgift voor deze teelt in één keer worden gegeven. - Foto: Henk Riswick
Planten van pootaardappelen. Met een gecoate meststof kan de hele stikstofgift voor deze teelt in één keer worden gegeven. - Foto: Henk Riswick

In één werkgang

Het grote voordeel van deze meststoffen is dat de hele nutriëntengift in één keer tussen poten en frezen gegeven kan worden. Door de coating is de stikstof niet in zijn geheel direct beschikbaar. Het gewas gaat hierdoor niet te snel van start. Bij pootgoed is het immers belangrijk dat het gewas een beetje schraal start om de plant te stimuleren voldoende knollen te vormen.

Traditioneel wordt nog extra stikstof vlak na de knolzetting gegeven. Dat betekent een extra werkgang, kans op bladverbranding en vaak een groeispurt van het gewas, wat de selectie op ziekten lastiger maakt.

Meer knollen behouden en egaler van vorm

Volgens kenniscoördinator bemesting Karin Oonk van Agrifirm levert gebruik van gecoate meststoffen niet ieder jaar een meeropbrengst, dat hangt van het groeiseizoen af. Bij een gelijke stikstofgift zijn de kilo-opbrengsten minimaal gelijk. Proeven laten zien dat een egaler groeiend gewas meer knollen behoudt en dat de knollen egaler van vorm zijn.

Met de dikte van de coating is de periode waarin de stikstof vrijkomt te sturen. De mix is zo samengesteld dat de stikstof op tijd in het seizoen vrijkomt en het gewas op tijd afrijpt. Dat is gunstig voor de uiteindelijke pootgoedkwaliteit. De meerkosten voor de gecoate meststof worden volgens Oonk gecompenseerd door de besparing op een strooibeurt.

De grafieken hieronder laten zien op welk moment de stikstof uit de verschillende kunstmestsoorten beschikbaar komt voor het gewas. Uitgangspunt is een bemesting van 100 kilo zuivere stikstof per hectare. Bij het traditionele bemestingssysteem wordt 60 kilo stikstof uit KAS aan de basis gegeven en na zo’n 60 dagen een overbemesting met nog eens 40 kilo stikstof uit KAS. Dat geeft een enorme piek in de beschikbaarheid van stikstof met als gevolg een groeispurt en kans op uitspoeling omdat het gewas de stikstof niet zo snel op kan nemen.

De tweede grafiek geeft de stikstofafgifte na een basisgift met 100% gecoate meststof weer. Dit heeft als nadeel dat het gewas aan het begin van het groeiseizoen te weinig stikstof heeft.

De derde grafiek laat zien hoe Agrifirm de TopCote-meststoffen positioneert. De combinatie van KAS met gecoate meststof zorgt voor voldoende beschikbare stikstof aan het begin, gevolgd door een geleidelijke afgifte in de rest van het seizoen.

Consumptieaardappelen

Voor consumptieaardappelen op lichte grond ontwikkelde Agrifirm een andere blend met gecoate meststoffen. Bij de samenstelling is uitgegaan van een basisbemesting in de vorm van dierlijke mest. Deze TopCote-blend bevat alleen stikstof die gedurende het hele groeiseizoen vrijkomt. De aardappelen hoeven dan in het groeiseizoen nog maar één keer te worden bijbemest met een NK-mix.

Doordat de stikstof uit de gecoate meststof vertraagd vrijkomt, is de kans op verliezen door denitrificatie en uitspoeling veel kleiner. In teeltjaar 2016 met veel regen zijn met deze bemestingsmethode op de proefvelden duidelijk positieve resultaten behaald. De met TopCote bemeste velden bleven zeker een week langer groen dan de traditioneel met KAS bemeste velden. In 2017 waren de verschillen minder groot. Oonk verwacht dat met dezelfde stikstofgift gemiddeld een 3% tot 4% hogere aardappelopbrengst behaald kan worden.

Gecoat stikstof als verzekeringspremie

Gebruik van gecoat stikstof kan volgens Oonk gezien worden als een verzekeringspremie. Juist in het Zuidoosten waar de stikstofgebruiksnormen lager liggen dan in de rest van Nederland is weinig ruimte om een herstelbemesting te geven.

Aardappeltelers in het Zuidoosten maken veel gebruik van ‘snelle’ mestsoorten zoals mineralenconcentraat of spuiwater. Een langzame kunstmest past hier goed bij. - Foto: Bert Jansen
Aardappeltelers in het Zuidoosten maken veel gebruik van ‘snelle’ mestsoorten zoals mineralenconcentraat of spuiwater. Een langzame kunstmest past hier goed bij. - Foto: Bert Jansen

Beste resultaat bij inwerken

Voor een goed resultaat van de gecoate meststof is het volgens Oonk belangrijk dat de korrels worden ingewerkt om zo snel mogelijk voldoende vocht op te kunnen nemen. Vocht is nodig om de nutriëntenkern in de korrel op te lossen en het proces van geleidelijke afgifte op gang te brengen.

Nadat de korrel eenmaal vocht heeft opgenomen is de afgifte temperatuursafhankelijk. Hoe warmer het is, hoe meer stikstof er vrijkomt. Dat past goed: bij een hogere temperatuur groeit het gewas sneller en is de stikstofbehoefte groter. De hoeveelheid vocht speelt in tegenstelling tot een KAS-overbemesting nauwelijks een rol. Ook in drogere perioden komt er voldoende stikstof vrij voor de gewasgroei.

Met de dikte van de coating valt de afgiftesnelheid te regelen. Voor pootaardappelen zal vanwege het kortere groeiseizoen een dunnere coating gebruikt worden dan voor fritesaardappelen die tot in september door moeten groeien.

De werking van een gecoate meststof. Om de coating doorlatend te maken, is vocht nodig. Onder invloed van temperatuur komt de stikstof dan vrij. Hoe dikker de coating hoe langzamer de stikstof vrijkomt.

Bloembollen, prei, uien en peen

In bloembollen past Agrifirm al langere tijd gecoate meststoffen toe en in prei loopt een pilot. Verder onderzoekt Agrifirm nog de mogelijkheden van gecoate meststoffen in andere akkerbouwgewassen zoals uien en peen. Deze gewassen zijn gevoelig voor een hoge zoutconcentratie bij de wortels zodat met traditionele meststoffen geen hoge startgift toegediend kan worden. Omdat de gecoate meststoffen niet bijdragen aan de verhoging van de EC-waarde in de bodem kunnen deze meststoffen in deze gewassen mogelijk een meerwaarde bieden.

Toenemende belangstelling

Roel Bloemert, accountmanager van meststoffenfabrikant ICL, ziet de laatste paar jaar vanuit de akkerbouw een toenemende belangstelling voor gecoate stikstofmeststoffen. Ruim vijf jaar geleden begon ICL met het testen van gecontroleerd vrijkomende meststoffen in akkerbouwgewassen. De resultaten waren volgens Bloemert gewoon goed. Het duurde echter even voordat de praktijk het oppakte. Nu lijkt het gebruik in een stroomversnelling te komen.

In de sierteelt wordt deze vorm van bemesten al veel langer toegepast. De toegepaste techniek staat volgens Bloemert dan ook als een huis. ICL ontwikkelt ook meststoffen waaruit ook fosfaat en kali gecontroleerd vrijkomen. Voor akkerbouwtoepassingen ziet ICL mogelijkheden om kali in de vorm van kaliumchloride of kaliumsulfaat in gecoate vorm aan te bieden. Dat voorkomt zoutschade en uitspoeling van zwavel.

Door lage EC goed resultaat in uien

CropSolutions en coöperatie CZAV deden afgelopen seizoenen ook proeven met gecoate meststoffen. Met name bij uien leverde dat significant hogere opbrengsten op. Een proef in 2017 op kleigrond van proefboerderij Rusthoeve in het Zeeuwse Colijnsplaat leverde bemesting met Exacote een 13% hogere opbrengst dan de standaard met KAS bemeste uien.

Zoutgevoeligheid

Bemestingsspecialist Ton Hendrickx verklaart dat resultaat onder meer door de zoutgevoeligheid van uien. Juist in een droog voorjaar zoals in 2017 is er meer kans op zoutschade met als gevolg dat planten wegvallen. Een gecoate meststof draagt in tegenstelling tot KAS niet bij aan een verhoging van de EC-waarde van de grond. In eerdere seizoenen gaven gecoate meststoffen een opbrengstverhoging van rond 3%.

Wintertarwe

In wintertarwe kan volgens Hendrickx met een gecoate meststof bespaard worden op een strooibeurt in een drukke periode. Door de eerste stikstofgift met Exacote te geven, kunnen de eerste en derde gift gecombineerd worden zonder extra risico op uitspoeling of legering. De tweede gift wordt in de regel in de vorm van dierlijke mest gegeven. CZAV prijst de Exacote gecoate meststoffen zo dat deze per kilo stikstof niet duurder zijn dan Entec of een KAS-zwavel.

Aardappelen op zandgronden

Voor aardappelen op de zandgronden ziet Hendrickx een grote meerwaarde voor gecoate meststoffen. In deze gebieden wordt steeds vaker ‘snellere’ mest gebruikt, zoals de dunne fractie uit een mestscheider of mineralenconcentraten. Een kunstmest die later in het seizoen nog stikstof levert, past daar goed bij.

Of registreer je om te kunnen reageren.